رفتن به محتوای اصلی

اهداف پارادوکسیکال روحانی در ترمیم کابینه

دلایل بسیاری برای ترمیم کابینه یازدهم توسط رییس جمهور ایران ذکر شده است ولیکن هیچکدام به نظرجدی تر از هدف وی برای مستحکم کردن جایگاه خود و افزایش شانس پیروزی اش در انتخابات ریاست جمهوری سال آینده ندارد.
Iran's President Hassan Rouhani speaks during a news conference in Islamabad, Pakistan, March 26, 2016.  REUTERS/Faisal Mahmood   - RTSCBG7

بعد از گمانه زنی های مختلف در باره جایگزین های وزای مستعفی دولت روحانی، بالاخره یکشنبه 23 اکتبر 2016، سید رضا صالحی امیری(عضو حزب اعتدال)، مسعود سلطانی فر(عضو حزب اعتماد ملی) و فخرالدین احمدی دانش آشتیانی(عضو حزب مشارکت) در نامه ای با امضای آقای روحانی به ترتیب به عنوان وزیران پیشنهادی فرهنگ و ارشاد اسلامی، ورزش و جوانان و آموزش و پرورش به مجلس شورای اسلامی معرفی شدند. این سه نفر در ابتدای تشکیل کابینه یازدهم نیز به عنوان وزرای پیشنهادی ورزش و جوانان و علوم معرفی شده بودند که نتوانستند رای اعتماد مجلس نهم را کسب کنند.  حسن روحانی، رئیس جمهور ایران از تغییر سه وزیر در کابینه‌اش دفاع کرده و گفت "گاهی به تثبیت مدیر و گاهی به تغییر مدیر نیاز است" و تاکید کرد: "در راه خدمت گاهی نیاز به تثبیت مدیر است و گاهی نیز نیاز به تغییر است". ولی او مهمترین مشکل ایران را "بیکاری جوانان تحصیلکرده به خصوص دختران" خواند در حالیکه وزرای تغییر یافته بیشتر مربوط به فرهنگ و ورزش مربوط می شوند. سوال قابل طرح این است که چرا علی جنتی، محمود گودرزی و علی اصغر فانی تغییر کردند و چرا صالحی امیری، سلطانی  فر و احمدی دانش آشتیانی به جای آنها پیشنهاد شدند؟

افزایش گلایه هنرمندان از عدم گشایش فرهنگی مورد انتظار در دوره روحانی و  مشکلاتی مانند لغو کنسرت‌ها در مشهد، استعفای اجباری مدیر کل ارشاد قم به خاطر برگزاری کنسرت در قم  و تمکین تدریجی علی جنتی به خواسته های محافظه کاران منجر به  رویارویی بی‌سابقه رئیس جمهور با وزیر ارشاد کابینه‌اش شد و حسن روحانی در یک سخنرانی عمومی، او را مستقیم مورد خطاب قرار داد که "وزیر باید تابع قانون باشد و در برابر هیچ فشاری نباید کوتاه بیاید و عقب‌نشینی کند". او بدینوسیله نارضایتی خود را به عملکرد جنتی نشان داد. از سوی دیگر،  آیت الله خامنه ای و برخی مراجع و  روحانیون متنفذ سیاسی شدیدا از وضعیت فرهنگی کشور ابراز نارضایتی می کردند . آیت الله خامنه ای چند ماه قبل در جمع نمایندگان مردم در مجلس دهم، گلایه خود را از روند فرهنگی جامعه چنین ابراز کرد: «احساس وجود یک ولنگاری و بی اهتمامی در دستگاه های فرهنگی اعم از دولتی و غیردولتی؛ چه در تولید کالای فرهنگی مفید و چه در جلوگیری از تولید کالای فرهنگی مضرّ.» علی جنتی در این کشاکش های سیاسی سپر بلا شد. در حالیکه عده ای مانند صادق زیبا کلام بر این باور هستند که علی جنتی به دلیل پایگاه خانوادگی اش بهتر می توانست دولت روحانی را در برابر فشارهای فزاینده اصول گرایان در حوزه فرهنگ مصون نگهدارد. مضافا اینکه اختیار حل مشکلات حوزه فرهنگ در انحصار وزارت ارشاد نیست تا وزیر آن را به تنهایی پاسخگوی مشکلات این حوزه دانست و این مسئله در استعفاء نامه جنتی نیز اشاره گردید.  حسن روحانی نیز خوب واقف است که  در حوزه  سیاست داخلی و فرهنگ، موازنه قوا به نفع او سنگینی نمی کند. از اینرو باید انعطاف پذیری های تاکتیکی در این حوزه از خود نشان دهد و تغییر مهره ها گاهی اوقات راهکار ممکن سیاسی است.

شاید یکی از مهمترین دلایل برکناری وزیر ورزش شبکه های مجازی است وگرنه کارنامه مدیریتی گودرزی از منظر برخی کارشناسان خوب و  خاکستری ارزیابی می شود. اگر اینستاگرام فیلتر بود یا رییس جمهور درآن صفحه رسمی نداشت امروز وزیر ورزش هم به راحتی روی صندلی اش نشسته بود . به گزارش روزنامه دنیای اقتصاد، صفحه رییس جمهور چندین و چند بار به خاطر عملکرد وزیر ورزش تحت حمله کامنتی هواداران قرار گرفت. اما علی رغم اینکه در همان دوره مشابه دولت حسن روحانی درگیر مساله برجام بود و علی رغم مخالفت هایی که با برجام وجود داشت، هیچ وقت گستره هجوم کامنت ها در ماجرای برجام نزدیک به ماجرای کی روش هم نشد. در اصل رییس جمهور اینقدری که به خاطر رفتار وزیر ورزش مورد خطاب های مردمی قرار گرفت به خاطر برجام مورد خطاب قرار نگرفت و همین برای وزیر ورزش گران تمام شد. اظهارات انتقادی گاه و بیگاه او علیه دولت نیز بر سرعت سقوط او تاثیر گذاشت.

در این میان، طی سه سال و نیمی که فانی وزیر آموزش و پروش بوده بطور مکرر، موضوع سوال و استیضاح او  مطرح بود. او از جمله وزیرانی بود که مکررا بین وزارتخانه خود و بهارستان در رفت و آمد بود و به طرق مختلف نمایندگان را منصرف از استیضاح می کرد. او انتظار داشت که مجلس دهم به دلیل همسویی بیشتر با دولت روحانی از فشارهای خود به فانی بکاهد اما این پیش بینی درست از آب در نیامد.  اتفاقی که موجب شد موضوع استیضاح فانی، جدیت بیشتری بگیرد، پرونده صندوق ذخیره فرهنگیان بود. حسین مقصودی، سخنگوی فراکسیون مبارزه با مفاسد اقتصادی مجلس در سپتامبر 2016 خبر از فساد مالی در صندوق ذخیره فرهنگیان داد و گفت: «شفاف سازی در صندوق ذخیره فرهنگیان یکی از دلایل اصلی استیضاح وزیر آموزش و پروش است که طی تحقیقات به عمل آمده در حدود هشتاد هزار میلیارد ریال فساد مالی در این صندوق گزارش شده است». هر چند ارقام اختلاس در منابع مختلف یکسان نیست ولی این خبر، شوک عظیمی در بدنه آموزش و پرورش و به فرهنگیان وارد کرد؛ چرا که معلمان تصور هم نمی‌کردند صندوقی که قرار است مشکل گشای مسائل اقتصادی آنها باشد، اکنون چنین سرنوشتی داشته باشد. این حادثه سقوط فانی را تسریع کرد. روحانی نیز برای جلوگیری از تکرار جو تبلیغات منفی واقعه فیش های حقوقی نجومی و سلب مستمسک تبلیغاتی اصول گرایان علیه دولت چه در اثنای سخنرانی های مخالفین در جلسه استیضاح فانی و چه در فضای بیرون، راه میان بر که استعفای او  بود را انتخاب کرد.

بهرحال تغییر وزرای سه گانه مزبور غیر از موارد فوق الذکر،  دلایل شخصی و سیاسی نیز دارد.  شخصی بدین معنا که وزرای مستعفی افراد باب طبع رییس جمهور نبودند و با فشارهای مجلس نهم و با اکراه به او تحمیل شدند. البته وزیر علوم و آموزش عالی نیز اینگونه بود که شانس آورد قرعه استعفا به نام او نیفتاد. ولی هدف سیاسی این است که رییس جمهور با این کار بصورت پاردوکسیکال می خواهد نارضایتی اصولگرایان معترض به وضعیت فرهنگی جامعه و  اهالی فرهنگ،  هنر و ورزش دوستان که غالبا جوان هستند را به صورت همزمان کاهش دهد و با جایگزین ساختن افرادی با شناسنامه اصلاح طلبی ، محبوبیت خود را حفظ کند. قطعا تغییرات در سه وزارت خانه مزبور، ظرفیت تبلیغاتی روحانی را در انتخابات اردیبهشت 96 افزایش می دهد.

More from Ali Omidi

Recommended Articles