رفتن به محتوای اصلی

آیا سیاست ایران در سوریه تغییر می‌کند؟

مقام‌های ایرانی، شایعات جاری دربارهٔ دلیل جابه‌جایی مقام‌های وزارت امور خارجه و ربط آن‌ را به احتمال تغییر سیاست‌های منطقه‌ای این کشور، رد می‌کنند.
2045842.jpg

روز ۱۹ ژوئن، وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که حسین جابری انصاری، سخن‌گوی این وزارت‌خانه، به جای حسین امیرعبداللهیان به سمت معاونت عربی و آفریقایی منصوب می‌شود و معاون سابق با عنوان مشاور محمدجواد ظریف به خدمت ادامه خواهد داد. همچنین بهرام قاسمی در مقام سخن‌گوی جدید، مرکز رسانه‌ای دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی را هدایت خواهد کرد.

جابری انصاری کارنامه‌ای قوی در بخش عربی دارد. او در سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۹ سفیر جمهوری اسلامی در لیبی بود. پیش از آن در سوریه خدمت می‌کرد و همچنین قبل از انتصاب به عنوان سخن‌گوی وزارت خارجه در نوامبر ۲۰۱۵، مدیرکل خاورمیانه و شمال آفریقا در این وزارت‌خانه بود.

امیرعبداللهیان از سال ۲۰۱۱ معاون وزیر بود. جایگاه او پس از وقایع بهار عربی اوج گرفت و در پی انتخاب حسن روحانی در سال ۲۰۱۳ و وزارت ظریف، علیرغم شایعات دربارهٔ سردی روابط با وزیر خارجه، قدرتمندتر نیز شد. در حالی که محمدجواد ظریف مشغول مذاکره با شش قدرت جهانی دربارهٔ مسئله هسته‌ای بود، امیرعبداللهیان در خاورمیانه از یک پایتخت به پایتختی دیگر می‌رفت و پیام‌های تهران را درباره درگیری‌های متعدد جاری منتقل می‌کرد. امیرعبداللهیان به زبان‌های عربی و انگلیسی مسلط است و دکترای روابط بین‌الملل دارد. در واقع، این دیپلمات ۵۲ ساله، در کنار ایفای نقش دولتی به عنوان دیپلمات، در دانشگاه تهران نیز تدریس می‌کند.

یک منبع دیپلماتیک ایرانی که نخواست نامش فاش شود، به المانیتور گفت که تصمیم به ایجاد تغییرات در وزارت امور خارجه، پیش از سال نو ایرانی اتخاذ شده بود. او گفت: «در مورد اقای عبداللهیان، انتظار می‌رفت که انتقال او یک سال قبل انجام شود اما موانعی وجود داشت. برخی از آن‌ها شامل مشکلات شخصی بودند که مانع از سفرهای وی می‌شدند. حتی وقتی که پست‌های جدی مشخص می‌شدند، برای او سفارت ایران در عمان مد نظر بود اما عبداللهیان تقاضا کرد که در ایران بماند و به همین خاطر به سمت مشاور آقای ظریف منصوب شد».

طبق گفته‌های این منبع، نقش جدید امیر عبداللهیان ممکن است شامل مأموریت‌های ویژه‌ای باشد. او گفت: «وزیر امور خارجه به یقین از تجربه و دانش گستردهٔ عبداللهیان در منطقه استفاده خواهد کرد». وی افزود: «تحت شرایطی خاص، او ممکن است فرستادهٔ ویژه شود. تصمیم در این‌باره، بر مبنای نیازهای دیپلماسی ایران گرفته خواهد شد».

نخستین سئوالی که پس از جابه‌جایی‌ها در وزارت خارجه به اذهان بسیاری خطور کرد، این بود که آیا ایران به دنبال تغییر در سیاست خارجی‌اش است؟ برخی ناظران پیش‌بینی کردند که رویکرد ایران نسبت به مسائل منطقه با کنار گذاشتن امیر عبداللهیان تغییر خواهد کرد و برخی دیگر گفتند که ریشهٔ این امر در اختلافهای داخلی بر سر آیندهٔ بشار اسد است.

به عقیدهٔ یک دیپلمات دیگر ایرانی که به شرط محرمانه‌ماندش نامش با المانیتور گفت‌وگو کرد، «تصور این‌که سیاست خارجی یک کشور با تعویض یک معاون وزیر تغییر کند، خنده‌دار است». او گفت: «ایران کشور نهادهاست. حتی اگر وزیر خارجه یا کل دولت تغییر کنند، هیچ چیز عوض نمی‌شود زیرا مرکزیت، تصمیم به تغییر چیزی نگرفته است».

این دیپلمات اظهار کرد: «تصمیم‌های مرتبط با سیاست خارجی، چهار مرحله سیاست‌گذاری را می‌گذرانند. رهبری در رأس است، سپس شورای عالی امنیت ملی، بعد از آن دولت و در نهایت، وزارت امور خارجه قرار دارد».

ظریف روز ۲۲ ژوئن در واکنش به شایعاتی دربارهٔ این تغییرات، گفت: «توهینی بالاتر از این نسبت به جمهوری اسلامی متصور نیست که ادعا شود تغییر مقاماتش به درخواست این و آن انجام می‌شود». وی افزود: «تاکنون هیچ‌کس در منطقه یا خارج از آن جرئت چنین درخواستی از ایران اسلامی نداشته و هیچ‌گاه نخواهد داشت».

اشارهٔ ظریف به ادعای برخی منتقدان داخلی بود که می‌گفتند انتصاب معاون جدید به درخواست آمریکا و با هدف کنار گذاشتن مرد قدرتمند سوریه از محور مقاومت، صورت گرفته است. وزیر امور خارجه ایران گفت: «محور مقاومت قوی‌تر از آن است که با افراد خاص گره زده شود و آن‌ها که چنین تحلیل‌هایی ارائه می‌کنند، خواسته یا ناخواسته بیش از آنکه مقاومت را تقویت کنند، آن را تضعیف می‌کنند».

محور مقاومت به رهبری ایران، چتری است که دولت سوریه، گروه‌های شیعهٔ هوادار ایران در عراق، حزب‌الله لبنان و انصارالله یمن (جنبش حوثی‌ها) را در بر می‌گیرد. هر عضو این محور، جنگ خود را در یک یا چند جبهه ادامه می‌دهد و باور کلی این است که پرنفوذ‌ترین ایرانی در میان آن‌ها، قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران و مسئول عملیات برون‌مرزی آن است.

ظریف و سلیمانی برای بسیاری از ایرانی‌ها چهره‌هایی ملی هستند. اولی با مذاکرات خود، توافق اتمی را به سرانجام رسانده و دومی جبهه‌های مناطق تحت نفوذ ایران را که به سواحل مدیترانه می‌رسند، کنترل می‌کند. اکنون که هر دو مرد، هر کدام از منظر جایگاه و مسئولیت خود، درگیر یک پرونده هستند، این سئوال به میان می‌آید که خط فکری کدام‌یک دست بالاتر را خواهد گرفت؟

ظریف روز ۲۳ ژوئن در هلند و در پاسخی مستقیم به این سئوال، گفت: «دربارهٔ سوریه در ایران اجماع برقرار است». او افزود که با سلیمانی در این باره گفت‌وگو کرده و هر دو موافق بوده‌اند که بحران سوریه نیاز به راه حل سیاسی دارد.

در واقع، ایران سال‌هاست که حمایت خود را از راه حل سیاسی اعلام و در کنار آن با کناره‌گیری فوری اسد مخالفت می‌کند. در این راستا، یک مقام ایرانی که نخواست نامش فاش شود، به المانیتور گفت: «موضع ما [در قبال سوریه] هیچ تغییری نکرده است». او افزود: «ما از زمانی که طرح چهار ماده‌ای خود را ارائه کردیم، تا کنون همان سخنان را گفته‌ایم. ما نباید بر افراد تمرکز کنیم زیرا این امر مانع رسیدن به راه حل است. اما ما نیاز داریم که بر اصلاحات نهادها و قانون اساسی تمرکز کنیم و اجازه دهیم تا مردم سوریه، خود انتخاب کنند».

More from Ali Hashem (Iran Pulse)

Recommended Articles