نبض ترکیه

حمایت ترکیه از قطر و تغییر روابط کنونی در منطقه

p
By
Article Summary
آنکارا واهمه دارد که هدف بعدی ضربات اعراب باشد. ترکیه با عجله قوانین مربوط به همکاری نظامی با قطر را تصویب کرده است اما این کشور سابقه‌ای طولانی از شکست در مداخله میان کشورهای عرب دارد.

تنها مخالفت با عملیات «به قطر درس حسابی دهیم» که اکنون در خاورمیانه در جریان است، از جانب ترکیه ابراز می‌شود. حتی دونالد ترامپ نیز در ابتدای شروع کارزار، عربستان سعودی و امارات را تشویق کرد - هر چند بعد از آن لحن ملایمتری را برگزید.

دولت ترکیه که چندی قبل طرح اعزام نیرو به قطر برای تقویت جبههٔ سنی علیه ایران را ارائه داده بود، سرعت روند تصویب قوانین موجود را تسریع کرد.

روابط ترکیه و اعراب فراز و نشیب‌های بسیاری داشته است. همه نگران آن بودند که رجب طیب اردوغان چه موضعی ممکن است در بحران قطر اتخاذ کند. اردوغان زمانی که اوائل امسال از لزوم «جلوگیری از توسعه‌طلبی ملی‌گرایی پارسی» سخن گفت، دل امیرها و شاهان خلیج را ربود. بسیاری از ناظران بر این باور بودند که او رویکرد عملگرایانه‌ای اتخاذ خواهد کرد تا به خاطر حمایت از قطر، امتیاز بقیه کشورها را از دست ندهد. دیپلماسی تلفنی مشهور اما بی‌فایدهٔ اردوغان برای حل بحران، تلاشی محسوب شد برای پرهیز از جانبداری میان قطر و سایرین به رهبری عربستان؛ اما سرانجام آنکارا تصمیم گرفت تا اقدام‌ها علیه قطر را اقدام علیه خودش بداند.

اردوغان گفت که نیات دیگری پشت اقدام‌ها علیه قطر وجود دارند اما به جزئیات مقصودش اشاره نکرد.

زمان زیادی نگذشت تا آنکارا نتیجه بگیرد که بعد از قطر، ترکیه هدف بعدی است. به هر روی، ترکیه نیز مانند قطر حامی اخوان المسلمین است و با دوحه هماهنگی کامل در جنگ سوریه دارد. تمام دلایلی که از سوی شاه سعودی و رئیس جمهوری آمریکا برای «حامی ترور» بودن قطر بیان شدند، به‌سادگی می‌توانند علیه ترکیه نیز به کار گرفته شود. حمایت کامل عبدالفتاح السیسی، رئیس جمهوری مصر، از تحریم‌ها علیه قطر، به عنوان سرکوب‌کنندهٔ اخوان المسلمین در مصر، بدون شک نقشی کلیدی در تصمیم اردوغان برای حمایت از دوحه داشت.

ترکیه احساس کرد که مجبور است گامی کلیدی بردارد زیرا متقاعد شده بود که این حملات، محدود به قطر نخواهند ماند. ترکیه که پیشتر تصمیم گرفته بود پایگاهی نظامی در قطر بسازد، به روند تصویب دو معاهده برای اعزام نیروهای ترک به قطر و آموزش به ژاندارمری این کشور، سرعت بخشید. طبق معاهدهٔ نخست که ۱۰ سال اعتبار دارد و پس از آن هر پنج سال یکبار قابل تمدید است، مقر لشکر تاکتیکی مشترک قطر-ترکیه با فرماندهی یک سرلشکر قطری و معاونت یک سرتیپ ترک، ایجاد خواهد شد. حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ سرباز در آن مقر حضور خواهند داشت. در حال حاضر ترکیه ۹۵ نظامی در قطر دارد. یک تیم خنثی‌کنندهٔ بمب نیز با اعضایی بین ۲۵ تا ۳۰ نفر به این کشور اعزام خواهند شد. دومین پیمان، ترکیه را قادر خواهد ساخت تا چهار هزار نیروی ژاندارمری قطر را آموزش دهد.

احزاب اپوزیسیون در پارلمان ترکیه از دولت خواستند تا در منازعهٔ اعراب بی‌طرف بماند اما حزب عدالت و توسعه به خواست آن‌ها وقعی ننهاد و روند تصویب قانون را پی گرفت. اوزتورک ییلماز، معاون دبیرکل حزب جمهوری‌خواه خلق (اپوزیسیون اصلی) در این باره گفت: «ما می‌دانیم که برخی کشورها می‌خواهند امیر [قطر] را سرنگون کنند و فرد دیگری را به جای او بنشانند. نیروهای ما با چه کسی باید بجنگند؟ اگر [قطری‌ها بخواهند] از آنان برای حفظ خاندان حاکم استفاده کنند، آیا باید از این مسئله حمایت کنیم؟ آیا ما در عملیات مربوط به امنیت داخلی قطر شرکت خواهیم جست؟ لطفاً ترکیه را در این مسائل آزارنده و بی‌منطق دخیل نکنید.»

فیلیز کرستجی‌اوغلو، نمایندهٔ عضو حزب دموکراتیک خلق‌ها، (ه.د.پ)، دولت را متهم کرد که ترکیه را به سوی یک باتلاق می‌کشد تا بازار جدیدی برای صنایع دفاعی این کشور بیابد. میهتات سانجار، معاون دبیرکل ه.د.پ نیز هشدار داد که ترکیه ممکن است به زودی به همکاری با تروریست‌ها متهم شود.

طبق گفتهٔ منابع نزدیک به دولت آنکارا، علیرغم آن‌که ملک سلمان روابط نزدیکی با ترکیه دارد، قطر جایگاهی خاص در قلب اردوغان دارد و آنکارا دوحه را مهم‌ترین متحد خود در خلیج می‌داند.

دولت ترکیه هنوز توضیح قانع‌کننده‌ای برای نقش نیروهای نظامی این کشور در قطر ارايه نکرده و تا به حال در توجیه آن، تنها گفته است که ترکیه با ژاندارمری ۱۸ کشور همکاری دارد.

نمونه‌های بسیاری از تلاش ترکیه برای دخالت در بحران‌های جهان عرب وجود دارد که تمامی آن‌ها نتیجه‌ای برعکس داشته‌اند. ترکیه در سال ۱۹۵۸ مداخلهٔ بی‌نتیجه‌ای داشت برای حمایت از ملک فیصل دوم، شاه وقت عراق، در برابر کودتای ژنرال عبدالکریم قاسم. این کشور همچنین در سال ۱۹۵۸ با خواست پرزیدنت کمیل شمعون، به بحران لبنان وارد شد. اکنون نیز واضح است که عملکرد اشتباه ترکیه در بحران سوریه، روابط آنکارا را با دنیای عرب و اسلامی پیچیده و مسموم کرده است.

ترکیه پس از جانبداری واضح از قطر در بحران اخیر، احتمالاً نیاز خواهد داشت را در روابط منطقه‌ای خود تجدید نظر کند. یعنی بر خلاف منافعش، باید روابط خود را با ایران گرم‌تر سازد. آیا به همین خاطر نیست که محمدجواد ظریف، فوراً روز هفتم ژوئن به آنکارا سفر کرد و گفت که به خاطر رویدادهای خطرناک اخیر در منطقه، باید با ترکیه رایزنی کند؟

زمانی‌که برای نخستین بار خبرهای همکاری نظامی قطر و ترکیه منتشر شدند، رسانه‌های هوادار دولت ترکیه از آن‌ها به عنوان اهرمی برای مقابله با تهدید ایران یاد می‌کردند. در آوریل ۲۰۱۶ زمانی که احمد داووداوغلو پیش‌نویس پیمان نظامی را با قطر در دوحه امضا کرد، رسانه‌های ترکیه از آن با عنوان گامی برای ایجاد توازن در برابر نفوذ ایران یاد کردند. از دیدگاه آن نویسندگان، پایگاه نظامی ترکیه بازتابی از ائتلاف نظامی سنی علیه ترکیه، قطر و عربستان سعودی بود.

شبکه دولتی ت.ر.ت آواز ترکیه به وضوح ایران را به عنوان هدف معرفی کرد: «ترکیه و قطر مواضع مشابهی را در بحران خاورمیانه اتخاذ کرده‌اند. مواضع آن‌ها در کمک به مخالفان رژیم سوریه، هماهنگ است. آن‌ها در عراق و یمن نیز رویکرد یکسانی دارند. این ائتلاف سنی برای قطر اهمیت ویژه‌ای دارد. حاکمیت سنی‌مذهب دوحه از آب‌شدن یخ‌های رابطه میان آمریکا و ایران ناراضی است. قطر نیروهای آمریکایی را در خاکش، به قدر کافی بازدارنده نمی‌بیند. قطر تلاش دارد تا این خلاء را از طریق همکاری با ترکیه پر کند.»

تاریخ به کرات نشان داده که مداخله‌گری ترکیه در دنیای عرب، همواره روابط این کشور را با اعراب تیره کرده است. ما البته آگاهیم که در پی تلاش کودتای ۱۵ جولای در ترکیه، شایعاتی از تلاش کشورهای خارجی برای اجرای کودتاهایی دیگر رواج دارد؛ این، توضیحی کافی برای عملکرد امروز آنکارا در قبال قطر است.

فهیم تاشتِکین مقاله‌ نویس و سردبیر بخش اخبار خارجی روزنامه «رادیکال» ترکیه است. او همچنین مجری برنامه تلویزیونی «دوغو دیوانی» است که هر دو هفته یک بار از شبکه تلویزیونی «آی‌ اِم سی تی وی» پخش می‌ شود. در عین حال آقای تاشتکین تحلیل گر سیاست های خارجی ترکیه٬ قفقاز٬ خاورمیانه و همچنین امور اتحادیه اروپا است. او از سردبیران موسسان آژانس خبری قفقاز بود

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept