رفتن به محتوای اصلی

بخشی از کردهای شیعه، مخالفان استقلال کردستان عراق

علاوه بر نهادهای بین‌المللی، قدرت‌های منطقه‌ای و حکومت بغداد، یک گروه از کردهای شیعه به نام فیلی‌ها نیز با جدایی کردستان از خاک عراق مخالفتی بنیادین دارند.
Iraqi Kurdish protesters hold a banner and wave flags of their autonomous Kurdistan region during a demonstration to claim for its independence on July 3, 2014 outside the Kurdistan parliament building in Arbil, in northern Iraq. The Kurdish leader, Massud Barzani asked its parliament to start organizing a referendum on independence.  AFP PHOTO / SAFIN HAMED        (Photo credit should read SAFIN HAMED/AFP/Getty Images)

نهادهای بین‌المللی، قدرت‌های منطقه‌ای و حکومت مرکزی در بغداد، در اعتراض به پروژهٔ استقلال کردستان عراق تنها نیستند. فیلی‌ها نیز که کردهای شیعه محسوب می‌شوند، از اساس با جدایی احتمالی کردستان از عراق مخالفند.

بلافاصله پس از آن که دولت اقلیم کردستان در روز هفتم ژوئن قصد خود را جهت برگزاری همه‌پرسی استقلال اعلام کرد، اکثر احزاب و نیروها نگرانی خود را دربارهٔ تحولات عراق ابراز و نگرانی خود را از بالا گرفتن تنش‌ها در منطقه، اعلام کردند. حیدر العبادی، نخست وزیر عراق، روز ۱۸ ژوئن موضع رسمی دولت عراق را آشکار کرد: «همه‌پرسی اقلیم کردستان برای جدایی، غیر قانونی است و دولت فدرال از آن پشتیبانی نمی‌کند، حمایت مالی به عمل نمی‌آورد و در آن شرکت نخواهد کرد.» ایالات متحده و همسایگان عراق از جمله ایران، ترکیه و سوریه، با تجزیهٔ این کشور مخالفت کردند.

دولت اقلیم کردستان به رهبری مسعود بارزانی، رئیس حزب دموکرات کردستان، از قصد خود برای برگزاری یک همه‌پرسی، نه‌تنها در اقلیم، بلکه در «مناطق کردنشین خارج از حوزهٔ اقلیم کردستان» خبر داده بود. کردهای عراقی خارج از اقلیم اغلب فیلی‌ها هستند که از دیرباز میان مرزهای ایران و عراق، از جنوب سلیمانیه تا شمال بصره، در استان‌های دیاله، واسط و میسان زیسته‌اند. جمعیت بزرگی از آنان نیز در بغداد و استان‌های جنوبی، به‌خصوص در شهرهای مقدس شیعه، نجف و کربلا، زندگی می‌کنند.

حیدر هشام الفیلی، رئیس کمیتهٔ کردهای فیلی در شورای استان واسط در شرق عراق، روز ۲۷ ژوئن از مخالفت فیلیها با همه‌پرسی و جدایی احتمالی خبر داد. او گفت: «اعلام همه‌پرسی در اقلیم کردستان عراق شامل فیلی‌ها نمی‌شود زیرا همه‌پرسی ماهیت جغرافیایی دارد. مخلص کلام این‌که هرگونه رفراندوم محدود به اقلیم کردستان عراق خواهد بود؛ حتی اگر دولت اقلیم طور دیگری اظهار کند.»

نصرالدین سندی، رئیس هیئت مناطق کردی خارج از اقلیم، روز ۸ جولای گفت که توافقی عمومی، حتی در مراکز سیاسی کرد، بر سر آن‌که چگونه نسبت مشارکت در رفراندوم میان بیرون و خارج از اقلیم تعیین شود، وجود ندارد. او همچنین هشدار داد که عدم حل منازعات داخلی کردها بر میزان مشارکت در همه‌پرسی اثر منفی خواهد داشت.

فیلی‌ها در دهه‌های گذشته به خاطر تفرقه‌های سیاسی و فرقه‌ای در میان ملت عراق، آزار دیده‌اند و به حاشیه رانده شده‌اند. فواد علی اکبر، عضو فیلی شورای استانی بغداد، به المانیتور گفت: «آن‌ها کردهای شیعه هستند و همین امر باعث شد تا رژیم صدام به آزار آنان بپردازد. اما امروز نه شیعه‌ها و نه کردها،‌ هیچ‌کدام با فیلی‌ها با عدالت رفتار نمی‌کنند. اغلب فیلی‌ها، میانه‌رو و از نظر فرهنگی تکثرگرا هستند و این امر باعث می‌شود که شیعیان و کردها به به دلایل قومی و فرقه‌ای، به آن‌ها اعتماد نکنند. آنان نمی‌خواهند که فیلی‌ها هویت باثبات و حقوق عادی مانند سایر شهروندان عراق داشته باشند.»

این‌که برخی از فیلی‌ها که در ایران زندگی می‌کنند، باعث شده تا آنان را در عراق بیگانه بخوانند. این برچسب باعث شد که در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ در حکومت بعث، بین ۳۰۰ هزار تا ۵۰۰ هزار تن از آنان به ایران دیپورت شوند. بیش از ۱۰ هزار خانه و ملک متعلق به آنان مصادره شد. پس از سقوط بعثی‌ها در سال ۲۰۰۳، آن‌ها هدف گروههای تروریست سنی قرار گرفتند زیرا شیعه بودند.

آمار رسمی دربارهٔ تعداد فیلی‌ها وجود ندارد زیرا بسیاری از آنان تبعید و طرد شده‌اند. اما جبهه عالی ملی برای کردهای فیلی، برآورد کرده که آنان ۲.۵ میلیون نفر (۶.۵ درصد) از جمعیت عراق را تشکیل می‌دهند و بخش بزرگی از جامعهٔ کردها هستند. سایت اطلاعات جهانی سی‌.آی.ای برآورد می‌کند که کردها با حدود ۳۸ میلیون نفر جمعیت، بین ۱۵ تا ۲۰ درصد از جمعیت عراق را تشکیل می‌دهند.

بخش بزرگی از جامعهٔ فیلی، از جمله چهرههای مشهوری چون نصیر شمه، نوازندهٔ جهانی عود، در طبقهٔ متوسط این کشور جای می‌گیرند. فیلی‌ها در تاریخ معاصر عراق، در تشکیل جنبش هویت‌طلبی کرد و جنبش‌های مقاومت، از جمله اتحادیهٔ میهنی کردستان، نقش بازی کردند؛ اما عمدتاً احزاب اصلی کرد از شناسایی هویت کردهای فیلی و پذیرش آنان در سازمان‌های‌شان، طفره رفته‌اند.

حسن عبدلی، فعال فیلی، می‌گوید: «ما کردهای فیلی، خود را عراقی اصیل می‌دانیم. ما ریشه‌های عمیق تاریخی و اجتماعی در عراق داریم. ما از کشور و مردمانش در تمامی جنبش‌های آزادی‌خواهانهٔ عراق دفاع کرده‌ایم. در شورش عراقی‌ها علیه بریتانیا شرکت داشتیم؛ در انقلاب‌های کرد و شیعه و جنگ علیه داعش شرکت داشتیم. اما از جنبش‌های ملی‌گرای کرد و عرب ضربه خوردیم.»

در پی اعلام رفراندوم، صداهایی برخاست که خواستار تبعید شهروندان کرد از مناطق تحت کنترل بغداد به اقلیم کردستان شد؛ امری که طبیعتاً در میان فیلی‌ها ایجاد نگرانی می‌کند.

سعد المطلبی، یکی از اعضای ائتلاف کشور قانون در شورای استانی عراق، اواخر ماه ژوئن تهدید کرد که اگر کردستان اعلام استقلال کند، شهروندی عراق از تمامی کردهایی که خارج از اقلیم زندگی می‌کنند، سلب خواهد شد. اظهارات او باعث تظاهرات در بغداد و همچنین در کرکوک -بخشی که اقلیم خواهان ضمیمه‌کردن آن است- شد.

علی اکبر به المانیتور گفت: «اغلب فیلی‌ها دربارهٔ تبعید احتمالی، قتل، مصادرهٔ اموال و حملات سیستماتیک بالقوه که ممکن است در پی اعلام استقلال کردستان روی دهد، ابراز نگرانی کردند زیرا هرگاه میان دولت عراق و اقلیم کردستان منازعه‌ای روی داد، آن‌ها تهدید شدند.»

این نگرانی‌ها باعث شد تا احزاب کرد مخالف رفراندوم ۲۵ سپتامبر -گوران (جنبشی برای تغییر)، گروه‌های اسلام‌گرای کردستان و سایر احزاب کوچک- با فیلی‌ها متحد شوند. روز ششم جولای، گوران در حمایت از آنان یک اتاق عملیات تشکیل داد.

سروه عبدالواحد، رئیس بلوک پارلمانی گوران در اقلیم کردستان، در کنفرانس خبری مشترکی با نمایندگان فیلی، از جمله قانون‌گذاران آن‌ها، گفت: «رفراندومی که در ماه سپتامبر برگزار می‌شود، یک همه‌پرسی حزبی است و نشان‌دهندهٔ نیت مردم کرد نیست زیرا از مجاری نهادهای قانون‌گذاری ملی گذر نکرده است.»

علی اکبر دربارهٔ خواسته‌های فیلی‌ها گفت: «خواسته‌ٔ دیرباز فیلی‌ها، قبل و بعد از داعش، بازگرداندن حقوق غصب‌شدهٔ آن‌ها و برخورد یک‌سان مانند سایر شهروندان عراقی است. آنان به تناسب جمعیت‌شان، نماینده در پارلمان و دولت می‌خواهند.»

فیلی‌ها به طور منفرد در احزاب شیعه و کرد حضور دارند اما حزب یا بلوک پارلمانی مستقل در بغداد ندارند و به همین دلیل صدای‌شان شنیده نمی‌شود. فیلی‌ها همچنین می‌خواهند در جامعهٔ بین‌الملل مانند سایر اقلیت‌ها عراقی شناخته شوند.

دفتر عمار الحکیم، رهبر ائتلاف ملی عراق، در بیانیه‌ای اعلام کرد که او در روز چهارم جولای با هیئتی از فیلیها دیدار کرده است تا آنان را برای پیوستن به پروژهٔ آشتی ملی ترغیب کند.

به نظر می‌رسد که در صورت پیشرفت روند استقلال کردستان، سرنوشت فیلی‌ها یک چالش برای اربیل و بغداد باشد. 

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial