Ana içeriğe atla

Şii Kürtler bağımsız Kürdistan’a karşı

Irak Kürdistanı’nın bağımsızlığına sadece uluslararası kuruluşlar, bölgesel güçler ve Bağdat değil Feyli Kürtleri olarak da bilinen Şii Kürtler de karşı. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Iraqi Kurdish protesters hold a banner and wave flags of their autonomous Kurdistan region during a demonstration to claim for its independence on July 3, 2014 outside the Kurdistan parliament building in Arbil, in northern Iraq. The Kurdish leader, Massud Barzani asked its parliament to start organizing a referendum on independence.  AFP PHOTO / SAFIN HAMED        (Photo credit should read SAFIN HAMED/AFP/Getty Images)

Irak Kürdistanı’nın bağımsızlığına sadece uluslararası kuruluşlar, bölgesel güçler ve Bağdat karşı değil. Feyli Kürtleri olarak da bilinen Şii Kürtler de Irak Kürdistanı’nın Irak’tan ayrılmasına karşı çıkıyor.

Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY) 7 Haziran’da bağımsızlık için referandum yapacaklarını açıkladı. Ancak Irak’taki gelişmelerle ilgili taraf ve aktörlerin çoğu bölgesel krizi tırmandıracağı gerekçesiyle bağımsızlığa itirazlarını dile getirdi.

Irak Başbakanı Haydar El Abadi 18 Haziran’da Irak hükümetinin konuya ilişkin resmi tutumunu şöyle açıkladı: “Bağımsızlık için yapılacak Kürdistan referandumu yasal değildir. Merkezi hükümet buna destek vermeyecek, mali destek sağlamayacak ve bunun bir parçası olmayacak.” ABD’nin yanı sıra Irak’ın komşuları Türkiye, İran ve Suriye de ülkenin toprak bütünlüğünün korunmasını savunuyor.

Kürdistan Bölgesel Yönetimi Başkanı ve Kürdistan Demokrat Parti lideri Mesud Barzani bağımsızlık açıklamasında referandumun “Kürdistan bölgesinin idare alanı dışında kalan Kürt bölgelerini de” kapsayacağını söyledi. KBY kontrolündeki toprakların dışında yaşayan Iraklı Kürtlerin çoğu Feyli Kürtleri. Feyliler İran ve Irak sınırı arasında kalan bölgede, Süleymaniye’nin güneyi ile Basra’nın kuzeyinde kalan Diyala, Vasit ve Maysan vilayetlerinde yaşıyorlar. Bağdat ve güney vilayetlerinde, bilhassa da kutsal Şii kentleri Necef ve Kerbela’da da çok sayıda Feyli yaşıyor.

Irak’ın doğusunda bulunan Vasit Kent Meclisi’ndeki Feyli Kürtleri Komisyonu’nun Başkanı Haydar Hişam 27 Haziran’da Feyli Kürtlerinin referanduma ve olası bir ayrılığa karşı olduklarını açıkladı. Hişam şöyle konuştu: “Irak Kürdistanı’ndaki referandum Feyli unsurlarını kapsamıyor. Çünkü bu coğrafi bir referandum. Yani KBY aksini iddia etse de referandum Irak Kürdistanı’yla sınırlı kalacak.”

Irak Kürdistanı dışındaki Kürt bölgelerinden sorumlu KBY’ye bağlı Kürt Bölgeleri Ajansı Başkanı Nasrettin Sindi 8 Temmuz’da referandum konusunda merkez Kürt partileri arasında bile genel bir mutabakat sağlanamadığına ve bunun hem KBY içinde hem de dışında referanduma katılımı olumsuz etkileyeceğine işaret etti. Sindi sandığa gidiş oranını etkileyecek bir başka konunun da Kürtler arasında çözülemeyen iç ihtilaflar olacağını ekledi.

Feyli Kürtleri Irak’ta yaşanan ulusal, mezhepsel ve siyasi bölünmeler yüzünden yıllar boyunca dışlanma ve baskıya maruz kaldılar. Bağdat İl Meclisi’nin üyelerinden Feyli Kürt’ü Fuat Ali Ekber Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Feyliler Şii Kürtleridir. Bu yüzden Saddam rejiminin hedefi oldular. Ne Şiiler ne de Kürtler Feylilerin haklarını savunmadı. Çoğu Feyli Kürt’ü ılımlı ve kültürel açıdan farklı kimliklere sahiptir. Bu nedenle ne Kürtlerin ne de Şiilerin güvenini kazandılar. Etnik ve mezhepsel gerekçelerle bir kimliklerinin olmasına ve diğer Irak vatandaşlarının sahip olduğu haklara sahip olmalarına izin verilmedi.”

Feylilerin bir kısmı İran’da yaşadığı için Irak Feylilerinin bir kısmı geçmişte Iraklı olarak kabul edilmiyordu. Bu da Baas rejiminin 1970’li ve 1980’li yıllarda 300 yüz bin ila 5 yüz bin Feyli’yi İran’a sınır dışı etmesine yol açtı. Feylilere ait on binden fazla eve el konuldu. 2003’te Baas rejimini deviren ABD işgalinin ardından ise Feyliler Şii oldukları için bu sefer Sünni terör örgütlerinin hedefi oldular.

Feylilerin maruz kaldığı zorunlu göç ve dışlanmaya ilişkin kesin bir istatistik yok. Ancak Feyli Kürtleri Yüksek Ulusal Konseyi’nin tahminlerine göre Feyliler Irak nüfusunun yüzde 6.5’ini yani iki buçuk milyonunu oluşturuyor. Bu da Kürt toplumunun önemli bir unsuru olduklarını ortaya koyuyor. CIA’in hazırladığı yıllık dünya raporuna göre nüfusu yaklaşık 38 milyonu bulan Irak Kürtlerinin ülke nüfusundaki yeri ise yüzde 15 ila yüzde 20 oranında.

Feyli toplumunun büyük bölümü ve dünyaca ünlü udi Nasır Şamma da dahil önde gelen isimleri orta sınıfa mensup. Feyliler yakın Irak tarihinde birçok Kürt ulusal ve direniş hareketinde rol oynadılar, bunlara Kürt Yurtseverler Birliği’nin (KYB) kuruluşu da dahil. Ancak merkez Kürt partileri Feyli Kürtlerinin kimliklerini tanıma ve onları aralarına kabul etme konusunda hep temkinli olageldiler.

Feyli aktivist Hasan Abdali bu konuda şöyle dedi: “Biz Feyli Kürtleri kendimizi Irak’ın asli unsurları olarak görüyoruz. Irak’a derin tarihi ve toplumsal kökenlerle bağlıyız. Irak’taki tüm özgürlük hareketlerinde, İngilizlere karşı isyanda vatanımızı ve halkımızı savunduk. Kürt hareketleri içinde, Şii ayaklanmalarında yer aldık. İslam Devleti’yle mücadeleye de katılıyoruz. Ama hem Araplar hem de milliyetçi Kürt hareketleri tarafından dışlanıyoruz.”

Bağdat İl Meclisi’nin Kanun Devleti Koalisyonu üyelerinden Saad El Mattabi haziran ayı sonunda yaptığı bir açıklamada Kürdistan’ın bağımsızlık ilanı durumunda Irak’ta yaşayan Kürtlerin vatandaşlıktan çıkarılacağı tehdidinde bulundu. Bu açıklama, Bağdat ve KBY’nin topraklarına katmaya çalıştığı Kerkük’te protestolara yol açtı.

Ali Ekber bu konuda Al-Monitor’a şöyle dedi: “Merkezi hükümet ile KBY arasında çıkan her ihtilafta tehditler aldıkları için çoğu Feyli Kürt’ü Kürdistan’ın bağımsızlığı durumunda zorunlu göç, infaz, mülkiyet gaspı ve sistemli yağmadan korkuyor.”

Bu endişeleri paylaşan Kürt partileri de 25 Eylül’deki referanduma karşı çıkıyorlar. Goran, Kürdistan İslam Birliği ve diğer küçük partiler Feylilerle iş birliği içinde. Goran 6 Haziran’da Feyli Kürtleriyle dayanışma amacıyla bir birim de oluşturdu.

Goran’ın KBY Parlamentosu lideri Serva Abdülvahit, Feyli temsilciler ve milletvekilleriyle düzenlediği bir ortak basın toplantısında şöyle konuştu: “Kürdistan’da eylül ayında yapılacak olan referandum partizan bir referandumdur ve Kürt halkının isteklerini yansıtmamaktadır. Zira meşru ulusal kurumlar sürecin dışında bırakılmıştır.”

Ali Ekber ise Feyli Kürtlerinin taleplerine ilişkin soruyu şöyle yanıtlıyor: “Feylilerin İD’den önceki talepleri de sonraki talepleri de gasp edilen haklarının geri verilmesidir. Diğer Irak vatandaşlarıyla eşit haklara sahip olmak istiyorlar. Parlamentoda nüfuslarıyla orantılı bir temsil hakkı istiyorlar.”

Feyliler büyük Kürt ve Şii partileri içinde bireysel varlıklarını sürdürseler de kendilerine ait bir koalisyonları ya da siyasi bir partileri yok. Bu da seslerinin duyulmasını engelliyor. Feyli Kürtleri ayrıca diğer Irak azınlıklarının sahip olduğu uluslararası tanınırlık da talep ediyorlar.

Şii Ulusal İttifakı lideri Ammar El Hekim ise 4 Temmuz’da Bağdat’ta Feyli heyetiyle yaptığı görüşmenin ardından yaptığı açıklamada Feylileri ulusal uzlaşı projesine katılmaya çağırdı.

Görünen o ki Kürdistan bağımsızlık referandumu gerçekleşirse Feylilerin kaderi hem Erbil hem de Bağdat için zorlu bir konu olacak.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial