رفتن به محتوای اصلی

مشعل مانع حمله گسترده به اسرائیل شد

Hamas leader Khaled Meshaal speaks during an interview with Reuters in Doha October 16, 2014. Meshaal on Thursday called on Muslims to defend the al-Aqsa mosque compound in Jerusalem, saying Israel was trying to seize the site, revered in Islam and Judaism and focus of a Palestinian uprising in 2000.      REUTERS/Fadi Al-Assaad (QATAR - Tags: POLITICS RELIGION) - RTR4AH1B

خالد مشعل٬ رئیس دفتر سیاسی حماس طی درگیری نظامی با اسرائیل در تابستان گذشته جلوی اجرای حمله تونلی که قصد نفوذ به اسرائیل و گروگان گیری را داشت و توسط شاخه نظامی این جنبش طراحی شده بود٬ گرفت. مشعل بیم این را داشت که اسرائیل واکنشی بی سابقه به این حمله نشان دهد.

در اولین هفته جنگ بین اسرائیل و حماس در اوایل جولای ۲۰۱۴ اتفاق افتاد. محمد الدیف٬ رئیس شاخه نظامی حماس قصد داشت طرح ضربتی را که وی با زیردستانش طراحی کرده بود اجرا کند. ۳۰ رزمنده از نیروی ویژه حماس٬ النخبه٬ انتخاب شده بودند. آنها به چند گروه تقسیم شده بودند. یکی از گروه‌ها مسئول کنترل بر شرایط محیط اطراف بود و گروهی دیگر مسئول گروگان گرفتن. گروه سوم مسئول مقابله با افراد نیروی دفاعی اسرائیل (IDF) که به منطقه نزدیک می‌شدند بود.

این طرح با وجود سادگی‌اش بسیار جنجالی بود. اگر این طرح اجرا می‌شد مسیر جنگ تغییر می‌کرد. همچنین این طرح می‌توانست به حکومت حماس در نوار غزه پایان دهد. این حمله به خاطر غافل گیر کننده بودنش برگ برنده بود. اعضای مسلح حماس قرار بود از راه تونل‌های زیر زمینی نزدیک کیبوتز (مزرعه اشتراکی) کِرِم شالوم به اسرائیل نفوذ کنند. قرار بود پس از خروج از تونل اعضای حماس کیبوتز و محل‌های اطرافش را تصرف کنند٬ ساکنان آن را بکشند و در اسرع وقت و با گرفتن حداکثر گروگان ممکن به غزه باز گردند. قرار بود پس از آن برای معاوضه گروگان‌ها با زندانیان حماس٬ با اسرائیل وارد مذاکره شوند.

این می‌توانست عملیاتی باشد که تا سال‌ها ازش صحبت می‌شد. این طرح رویدادی می‌شد که بار دیگر جهان را از قدرت عملیاتی شاخه نظامی حماس آگاه می‌کرد و به حماس این توان را می‌داد که اولین زخم کاری پس از ربودن گیلاد شالیت -سرباز نیروی دفاعی اسرائیل در ژوئن سال ۲۰۰۶- را بر تن اسرائیل وارد کند.

 نیروهای حماس هم دستورات لازم و هم اطلاعات کافی درباره هدفشان داشتند و آماده شروع عملیات بودند که ناگهان دستور توقف عملیات رسید. به گفته منابع  خالد مشعل٬ رئیس دفتر سیاسی حماس در قطر از عواقب احتمالی چنین عملیاتی بیم داشت و به همین دلیل آن را وتو کرده بود. تلاش‌های رهبران شاخه نظامی برای تغییر دادن نظر او بی نتیجه ماند. مشعل به خوبی به یاد می‌آورد که پس از به گروگان گرفته شدن گیلاد شالیت اسرائیل چه واکنش خشنی نشان داد و ویرانی گسترده‌ای به غزه تحمیل کرد و فلسطینان زیادی را کشت. او مطمئن بود که این بار اسرائیل غزه را تنبیه شدیدتری می‌کند. علاوه بر این٬ هدف نهایی حماس که برداشتن حصر غزه بود بیشتر از پیش دور از دست یافتن به نظر می‌رسید. غزه به منطقه‌ای ویران شده از جنگ تبدیل می‌شد و برای سال‌ها با بحرانی انسانی درگیر می‌شد.

چند هفته بعد نیروی دفاعی اسرائیل تونلی را که رزمندگان حماس از طریق آن قصد انجام این عملیات را داشتند کشف کردند و آنرا تخریب کردند. طی جنگ اخیر٬ ارتش اسرائیل ۳۲ تونل حماس را تخریب کردند. درحالیکه شاخه نظامی حماس توانستند چند حمله از طریق دریا و تونل‌ها انجام دهند٬ تمامی این عملیات ها در قیاس با حمله ناگهانی‌ای که توسط مشعل متوقف شد هیچ بودند. با وجود تمامی این موارد٬ حدود ۴۵ رزمنده حماس طی این حملات به درون خاک اسرائیل نفوذ کردند٬ نیمی از آنها کشته شدند و بقیه‌شان مجبور به توقف عملیات و عقب نشینی شدند.

تا امروز٬ تنشی که در تابستان ۲۰۱۴ بین رهبری سیاسی حماس و بال نظامی این جنبش شکل گرفت بر معادلات قدرت درونی آن چیره بوده‌است. این تنش‌ها با پایان درگیری با اسرائیل خاتمه نیافت. اعضای شاخه نظامی -مهمترین‌شان الدیف٬ مردی که نُه جان دارد- رهبری سیاسی را برای اینکه دست آنها را بست و این فرصت تاریخی را از آنها گرفت سرزنش می‌کنند. فرصتی تاریخی که می‌توانست به پایان رنج همرزمان زندانی‌شان که در زندان‌های اسرائیل هستند منجر شود. همچنان می‌تواست احساس شرمندگی‌ای را که شاخه نظامی به خاطر شکست در چند درگیری با اسرائیل تحمل می‌کند را از بین ببرد.

تنش بین دو مرکز قدرت حماس -شاخه نظامی مستقر در غزه و رهبری سیاسی ساکن در خارج- روی عملکردشان در جنگ نیز تاثیر داشت. یک هفته پیش از پایان رسمی جنگ در ۲۶ آگوست٬ افراد خالد مشعل از او خواسته بودند که جنگ را برای مدت یک هفته متوقف کند اما او مصرانه از آنها خواسته بود به جنگ ادامه دهند. مشعل و نزدیکانش می‌خواستند منفعت دیپلماتیک کسب کنند. آنها با دیدن موشک‌های اصابت کرده به محوطه جلوی خانه‌ها در اسرائیل و تلفات روز افزون نیروی دفاعی اسرائیل فکر کردند با طولانی‌تر شدن جنگ اسرائیل درگیر بحرانی بین‌المللی و داخلی خواهد شد. حماس تصور می‌کرد که چنین بحرانی باعث خواهد شد اسرائیل مجبور شود محدودیت‌ها روی غزه را کاهش دهد. علاوه بر این مشعل در تلاش بود مسیری غیر مستقیم برای میانجیگری واشنگتن بیابد. فرد مورد نظر او خالد العطیه٬ وزیر امور خارجه قطر بود که به نمایندگی از دفتر سیاسی حماس مذاکرات صلح را با جان کری٬ وزیر امور خارجه آمریکا -که خود مرتبا با بیت‌المقدس در تماس بود- پیش می‌برد. مشعل امیدوار بود که این کانال غیرمستقیم جنگ با اسرائیل را طولانی‌تر کند.

حماس جنبشی است که از بحران‌های همه جانبه بیرونی و درونی به ستوه آمده‌است. در خانه به شدت به دنبال حمایت سیاسی و کمک از طرف تشکیلات خودگردان است٬ در حالیکه تشکیلات خودگردان توجهی به خواسته‌های حماس ندارد و منتظر فروپاشیدنش است. در بعد خارجی حماس به دنبالی قدرتی است که حامی‌اش باشد. وقتی جنگ تمام عیار در سوریه شکل گرفت٬ حماس تحت فشار قرار گرفت تا وفاداری کاملش به یکی از طرفین جنگ را نشان دهد. حماس تصمیم گرفت که به حامی چندین ساله‌اش که همیشه حماس را زیر پر و بال خود گرفته بود٬ پشت کند و به سمت رقبای سوریه -مهمترین‌شان قطر- برود. چهار سال از جنگ سوریه گذشته است و این هنوز زمان کمی است. هنوز مانده تا مشعل و اطرافیانش بفهمند که این عربستان سعودی است که تعیین کننده همه چیز در منطقه است. مشعل هنوز به دنبال این است که به ریاض نزدیکتر شود ولی اربابان سعودی هیچ عجله‌ای برای در آغوش گرفتن مردی که توسط رقیبشان -جنبش اخوان المسلمین - به قدرت رسید ندارند. یکی از دلایل این وضعیت شاخه نظامی حماس در غزه است که با رقیب عربستان سعودی٬ ایران٬ بازی می‌کند. بزرگان شاخه نظامی در این کار تنها نیستند. در رهبری سیاسی حماس نیز خیلی‌ها هستند که خوستار روابط نزدیکتر با تهرانند. مهمترین‌شان عضو ارشد جنبش٬ محمد الزهار است.

این روزها ارتش حماس مشغول گروهیابی مجدد است. کاری که هر نیروی جنگنده‌ای پس از یک کارزار سخت انجام می‌دهد. عملیات حفر تونل با تمام قوا جریان دارد. بیشتر از ۱۰۰ نفر مشغول این کار هستند. کمبود سیمان کار آنها را متوقف نمی‌کند چرا که حماس مواد جایگزین پیدا کرده‌است. به تازگی اسرائیل ارسال تخته‌های چوبی با عرض بیشتر از ۵ سانتیمتر را ممنوع کرده است تا جلوی به کار رفتن این تخته‌ها در عملیات تونل سازی را بگیرد. حماس به تازگی استفاده از صفحات پلاستیکی برای مستحکم کردن تونل‌ها از درون را آغاز کرده‌است.

تحولات منطقه‌ای مطابق خواست حماس پیش نمی‌روند. مصر حماس را به چشم دشمن نگاه می‌کند. بردارانش در تشکیلات فلسطینی حماس را بدون افزایش کمک‌های مالی یا سیاسی به حال خود رها کرده‌اند و این‌ها همه در حلی هستند که جامعه بین‌المللی آن را به چشم گروهی تروریستی که باید از نزدیک شدن به آن برحذر بود می‌بینند. کشورهای حوزه خلیج فارس مایل هستند که کمک مالی به غزه بکنند هر چند بخش عمده این کمک‌ها به مردم می‌رسد و حماس و شاخه نظامی‌اش از این پول‌ها بهره‌ای نمی‌برند. به همین خاطر ایران حامی اصلی شاخه نظامی باقی می‌ماند و باعث چیرگی‌شان بر مشعل می‌شود. نه به خاطر اینکه ترجیح می‌دهند بلکه به این دلیل ساده که این یک ضرورت است. در همین حال مذاکرات گرم کشورهای غربی با ایران که کشورهای عربی آنرا شر اصلی می‌دانند ادامه دارد و این به حماس تا حدی فرصت نفس کشیدن می‌دهد ولی نهایتا به تنها ماندن این جنبش می‌افزاید.

More from Jacky Hugi

Recommended Articles