رفتن به محتوای اصلی

موضع‌ نتانیاهو در قبال توافق اتمی ژنو خطر انزوای اسرائیل را در پیش دارد

موفقیت ۵+۱ در رسیدن به توافقی با ایران ممکن است این گروه را تشویق کند که در گفت‌و‌گوهای میان اسرائیل و فلسطینی‌ها نیز وارد شود و شکاف دیپلماتیکی را که گروه چهارجانبه صلح خاورمیانه به جا گذاشته‌٬ پر کند.
Israel's Prime Minister Benjamin Netanyahu (C) attends the weekly cabinet meeting in Jerusalem November 24, 2013. Netanyahu on Sunday denounced the world powers' nuclear agreement with Iran as a historic mistake that left the production of atomic weapons within Tehran's reach. REUTERS/Abir Sultan/Pool (JERUSALEM - Tags: POLITICS) - RTX15QWE

پس از توافق هسته‌ای با ایران که پیش از بامداد روز یکشنبه٬ سه آذرماه صورت گرفت٬ نیازی نبود که با نگرانی واکنش بنیامین نتانیاهو٬ نخست وزیر اسرائیل را حدس زد. به راحتی می‌شد با کنار هم گذاشتن توافق جدید و خواسته‌هایی که بنیامین نتانیاهو در جلسه ۲۶ شهریورماه دولت سرائیل در این زمینه مطرح کرده بود٬ پیش بینی کرد که او به شدت به این توافق خواهد تاخت. در آن جلسه آقای نتانیاهو از باراک اوباما٬ رئیس جمهور ایالات متحده خواسته بود که چهار شرط را در توافق با ایران مد نظر قرار بدهد: توقف کامل غنی‌سازی اورانیوم از سوی ایران٬ خروج تمام اورانیوم غنی‌سازی شده از ایران٬ تعطیلی تاسیسات هسته‌ای فردوی قم و توقف فعالیت‌های غنی‌سازی پلوتونیوم.

بنیامین نتانیاهو آن زمان گفت: «تنها ترکیبی از این چهار گام می‌تواند به توقف واقعی پروژه هسته‌ای ایران منجر شود. تا زمانی که ایران به تمامی این چهار خواسته عمل نکند٬ فشارها بر ایران باید افزایش یابد٬ نه این‌که از شدت آن‌ها کاسته شود.»

آقای نتانیاهو حتی پس از آن که دیگر مشخص بود که توافقی موقتی میان ایران و ۵+۱ به منظور ارزیابی جدیت تهران در این زمینه در راه است٬ این خواسته را بار دیگر تکرار کرد.

و حال شش قدرت جهانی نشان دادند که زبان دیپلماسی را به گفتمان خشونت ترجیح می‌دهند. رهبران گروه ۵+۱ (پنج عضو دائم شورای امنیت به علاوه آلمان) درخواست نخست وزیر اسرائيل را نادیده گرفتند و قبول کردند که در ازای اقداماتی بسیار کمتر از شرایط برشمرده اسرائیل٬ از شدت فشار‌ها بر ایران بکاهند. آن‌ها برد بر سر برخی موارد را به خروج تحقیرآمیز و بی‌نتیجه از این گفت‌و‌گوها ترجیح دادند.

علیرغم تمامی تلاش‌های اسرائیل برای جلوگیری از دستیابی به این توافق- تهدید به حمله به ایران٬ اختلاف‌های شدید و علنی با دولت اوباما و بسیج‌کردن محافظه‌کاران کنگره آمریکا علیه باراک اوباما٬ متمایل شدن به سمت فرانسه٬ سفرهایی به پکن و مسکو و گفت‌و‌گو با رسانه‌های بریتانیا و آلمان- گروه ۵+۱ توافقی موقت و جزئی را به بحرانی تمام عیار ترجیح داد. آقای نتانیاهو در مقابل به جای استقبال از این توافق و تاکید بر نقش و اعتبارش در این زمینه به عنوان یکی از مطرح کنندگان ایده تحریم‌های ایران- اقدامی که در نهایت موجب شد که ایران خواهان سازش شود- تصمیم گرفت اسرائیل را به عنوان یک قربانی ضعیف معرفی کند. او همچنان به تاکید بر درخواستش مبنی بر به زانو درآوردن ایران و نشان دادن او به عنوان برنده بزرگ این چالش ادامه می‌دهد.

امضای توافقنامه با ایران مدت کوتاهی پس از توافق آمریکا با روسیه بر سر خروج تسلیحات شیمیایی از سوریه انجام شد. توافق بر سر سوریه٬ کشور هم‌مرز با اسرائیل٬ تهدیدی جدی‌تر و قریب‌الوقوع‌تر از ایران را از سر راه اسرائیل برداشت. احتمالا این که قدرت‌های جهانی تصمیم گرفتند به جای گوشمالی حکومت بشار اسد٬ دولت تحت حمایت ایران٬ تنها به نشان دادن چوب تنبیه اکتفا کنند٬ نشانه‌ای برای بنیامین نتانیاهو بود مبنی بر این که احتمالا قدرت‌های جهانی در گفت‌و‌گوهای هسته‌ای با ایران نیز این راه را در پیش خواهند گرفت. حال به نظر می‌رسد از ایران دعوت شود تا در تلاش‌های جدید برای پایان دادن به جنگ داخلی بی‌رحمانه در سوریه ایفای نقش کند. اکنون ما شاهد سر بر آوردن ایران در جامعه جهانی و بیرون آمدنش از سلول انفرادی‌ و انزوایی هستیم که پس از انقلاب ۱۳۵۷ در آن قرار گرفت.

تلاش‌ها برای متوقف کردن برنامه هسته‌ای ایران٬ هدف غایی بنیامین نتانیاهو بود. او بخش اعظم نیرو٬ تلاش و زمان خود را صرف این مسئله کرد و میلیاردها شِکِل اسرائیلی از بودجه عمومی را در راه آماده‌سازی نظامی برای حمله به ایران هزینه کرد. بنیامین نتانیاهو که حکومت ایران را «وارث نازی‌های آلمان» می‌خواند٬ توافق موقت هسته‌ای را تسلیم تحقیر‌آمیز مقابل ایرانیان می‌داند. او با این‌ موضع‌گیری اسرائیل را به انزوایی می‌کشاند که ایران به تازگی و به دنبال این توافق هسته‌ای از آن خارج شد. برای همین تعجبی ندارد که رسانه‌های ایران و عرب این پیروزی دولت حسن روحانی را جشن می‌گیرند و رسانه‌های غربی٬ از جمله رسانه‌های اسرائیلی٬ از بنیامین نتانیاهو انتقاد می‌کنند. اگر نخست وزیر اسرائیل با مردم و خودش صادق بود٬ اشتباهاتش را قبول می‌کرد و استعفا می‌داد.

پیشرفت‌ها در مورد سوریه و ایران توجه عمومی و دیپلماتیک را متوجه قدیمی‌ترین جدال در خاورمیانه کرد؛ چند هفته پیش آقای نتانیاهو خود مذاکرات با ایران و پیدا کردن راه حلی برای جدال میان اسرائیل و فلسطینی‌ها را به هم مرتبط دانست. اختلاف پرسروصدای او با آقای اوباما موجب شد بخش قابل توجهی از مردم اسرائیل که حامی جهت‌گیری‌‌های رهبرشان هستند٬ به جان‌کری٬ وزیر خارجه آمریکا و تیمش که نقش میانجی را در مذاکرات صلح بازی می‌کنند٬ به دیده شک و تردید نگاه کنند. آن‌ها چگونه می‌توانستند به دولت آمریکا که به گفته نخست‌وزیرشان٬ بعد از مذاکرات سری با «آیت‌الله‌ها» تن به توافقی بد با ایران داده بود٬ اعتماد کنند؟

به نظر نمی‌رسد که آمریکا بدون همکاری روسیه٬ چین٬ فرانسه٬ بریتانیا و آلمان قادر بود با ایران به توافق برسد. این توافق منجر به قدرت٬ قوت و اعتبار شش قدرت‌ جهانی در عرصه بین‌المللی شده است. بنابراین حمایت پاریس از برخی از خواسته‌های بنیامین نتانیاهو و رابطه ویژه میان اسرائیل و آلمان می‌تواند تا حدی موجب اعتماد مردم اسرائیل به گروه ۵+۱ شود و به این ترتیب این گروه می‌تواند شکاف دیپلماتیک برجای مانده از گروه چهارجانبه صلح خاورمیانه (کوارتت) را پر کند. کوارتت٬ متشکل از ایالات متحده٬ روسیه٬ اتحادیه اروپا و سازمان ملل٬ بیش از یک دهه پیش با هدف تلاش برای حل معضل میان اسرائیل و فلسطینی‌ها تشکیل شد. اعضای کوارتت اکنون بیش از دو سال است که دیداری با یکدیگر نداشته‌اند و به نظر می‌رسد که تلاش‌ ایالات متحده برای به دوش کشیدن یک تنه بار میانجی‌گری میان دو طرف نیز دارد به بن‌بست می‌رسد.

جالب‌ توجه‌ترین سوال در حال حاضر این است که آیا آقای اوباما قصد دارد در مورد جدال اسرائیل و فلسطینی‌ها نیز به مخالفت با نتانیاهو برخیزد؟ آیا روسیه٬ چین و اتحادیه اروپا نیز حاضرند در این زمینه در کنار آمریکا بایستند؟ آیا آن‌ها خواهند توانست٬ در مخالفت با موضع اسرائیل٬ در این مورد نیز با رسیدن به توافق و به دور از خشونت٬ برای این اختلاف خونین چاره‌ای بیابند؟

More from Akiva Eldar

Recommended Articles