نبض ترکیه

آنکارا و چراغ سبز روسیه برای عملیات عفرین

p
By
Article Summary
با این که ترکیه اعلام کرده است که عملیات عفرین را به زودی اجرا خواهد کرد، چراغ سبز روسیه در این باره، نقش مهمی ایفا می‌کند.

رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه، پیرو اظهارات تند و تیز هفتهٔ جاری، بار دیگر بر تصمیم ترکیه جهت انجام یک عملیات فرامرزی در کانتون عفرین سوریه تأکید کرد؛ جایی که تحت کنترل نیروهای کرد موسوم به یگان‌های مدافع خلق است.

اظهارات روز ۱۳ ژانویهٔ او صریح‌تر بودند: «تردید نکنید. یک شب ما ناگهان سر می‌رسیم. اگر تروریست‌ها در عفرین تسلیم نشوند، آن‌گاه زمینِ زیر سرشان را صاف می‌کنیم. آن‌ها ظرف فرا رسیدن پایان هفته، خواهند دید که ما چه کارهایی می‌توانیم انجام دهیم.»

این نخستین بار بود که ترکیه زمانی را برای عملیات تعیین می‌کرد و هفته نیز به‌زودی تمام می‌شود. در همین اثنا، آماده‌سازی‌های نظامی ترکیه در شمال و غرب عفرین با شدت تمام ادامه دارد. رسانه‌های خبری ترکیه پر است از تیترهایی مانند «نیروهای نظامی ترکیه آماده‌اند.» واحدهای کماندویی در پی یگان‌های زرهی و مکانیزه، به مرز رسیده‌اند.

به ما دائماً گفته می‌شود که کارهای مهندسی، از جمله دیوارهای بتنی، استحکامات، پست‌ها و کانتینرها، در طول مرز انجام می‌گیرد. ترکیه می‌داند که نیروهای یگان‌های مدافع خلق (ی.پ.گ) در عفرین در دو سال اخیر تونل‌ها و تأسیسات بتنی زیرزمینی ساخته‌اند تا خود را در برابر آتش توپخانهٔ ترکیه ایمن کنند. ترکیه گفته است که در برابر این تمهیدات دفاعی ی.پ.گ، عملیاتی چهارمرحله‌ای را تدارک دیده است:

  • نخست، هواپیماهای ترکیه اهداف حیاتی عفرین را برای یک یا دو هفته بمباران می‌کنند و آن‌ها را برای عملیات زمینی آسیب‌پذیر می‌سازند.
  • آن‌گاه، نیروهای نظامی ترکیه از شمال و غرب وارد عفرین می‌شوند و ارتش آزاد سوریه، متحد ترکیه، از شرق پیشروی می‌کند. این نیروها در مرکز عفرین به هم می‌رسند.
  • به موازات این حملهٔ سه‌سویه، پایگاه‌های نظامی با استحکامات دفاعی ساخته خواهد شد تا نواحی پشت جبهه ایمن شوند.
  • در حین رصد واکنش‌های احتمالی روسیه و آمریکا، عملیات به جنوب خواهد کشید و به پست‌های دیده‌بانی ترکیه در شمال ادلب وصل می‌شود.

آن‌گونه که در یک بیانیهٔ رسمی شورای امنیت ملی ترکیه پس از نشست ۱۷ ژانویهٔ این شورا ذکر شد، آنکارا کاملاً مصمم به اجرای عملیات عفرین است.

نرکیه نگران این بوده که در بازی شرق و غرب رود فرات به حاشیه رانده شود و حتی در وقایع شمال سوریه نادیده گرفته شود. ارتش ترکیه آماده است تا در طول مرزها حرکت کند اما تا صبح روز ۱۸ ژانویه، دو روز مانده به ضرب‌الاجل ۲۰ ژانویه که از سوی اردوغان اعلام شد، عملیاتی آغاز نشده است.

آنکارا منتظر چه چیزی است؟

پاسخ در واقع بسیار ساده است. با این‌که به زبان نیامده، اما آنکارا منتظر چراغ سبز مسکو است.

وقتی این مقاله را تمام می‌کردم، خبر رسید که خلوصی آکار و هاکان فیدان، رؤسای ستاد ارتش و سازمان امنیت ملی، سفری غیرمنتظره را به مسکو ترتیب دادند تا با والری گراسیموف، رئیس ستاد ارتش روسیه دیدار کنند. تردیدی نیست که عفرین موضوع اصلی گفت‌وگوهای آنان بوده است.

رسانه‌های خبری ترکیه به طور سیستماتیک به طبل‌های جنگ می‌کوبند تا احساسات ضد آمریکایی را تحریک کنند و بگویند که عملیات در شمال سوریه با هدف از بین بردن ائتلاف آمریکا با ی.پ.گ صورت گرفته است و عملیات عفرین تا منبج ادامه خواهد داشت. پس از آن که در روز ۱۴ ژانویه، یک مقام روابط عمومی نیروهای ائتلاف مشترک گفت آمریکا به تشکیل ارتشی ۳۰ هزار نفره -اغلب از نیروهای ی.پ.گ- کمک خواهد کرد تا مراقب امنیت مرزی باشند، رسانه‌ها ترغیب شدند تا هدف ملامت‌های خویش را آمریکا قرار دهند. این اظهارات اندکی بعد توسط رایان دیلن، سخنگوی ائتلاف، تصحیح شدند. او گفت که عفرین خارج از حوزهٔ کار نیروهای ائتلاف مشترک است و این نیروهای کماکان بر زدودن داعش از مناطق دیگر سوریه تمرکز می‌کنند.

اظهارات او به سرعت با همراهی آدریان رنکین-گالووی، سخنگوی پنتاگون، همراه شد که گفت: «هیچ برنامهٔ آموزش، کمک‌رسانی‌ و مشاوره‌ای در عفرین وجود ندارد.» این توضیحات، تمایل دولت ترکیه و رسانه‌های هوادارش را برای خلق این حس که «عملیات عفرین، یک عملیات ضدآمریکایی است»، با مشکل مواجه کرد.

با نگاهی به شرایط بر روی زمین، واضح است که برای آن‌که عملیات عفرین به خوبی پیش برود، نیاز به تأیید روسیه وجود داشته است. اگر آنکارا به دنبال تأیید مسکو باشد، احتمالاً می‌تواند آن را به دست آورد زیرا روسیه به شدت نیاز به یک پیروزی نظامی دارد تا آن‌را خرج مصارف سیاسی داخلی‌اش کند. مسکو ممکن است به ترکیه چراغ سبز بدهد تا عملیاتی محدود را علیه چند هدف انجام دهد. مسکو ممکن است اصرار کند که ترکیه مدیریت عفرین را پس از مدتی به دولت اسد واگذار نماید.

تا این‌جا قابل تصور است. اما آیا آنکارا جسارت آن را دارد که عملیات را بدون رضایت روسیه آغاز کند؟ این امر ممکن است اما هزینه‌های سنگینی را در پی دارد. بزرگ‌ترین ریسک آن می‌توانند آغاز درگیری‌هایی باشد که به یک منازعهٔ نظامی دراز مدت در منطقه‌ای تبدیل شود که جمعیتی معادل با ۲۰۰ هزار غیرنظامی دارد.

سرانجام، واقعیت تلخ پیش روی ترکیه این است: بله! آنکارا می‌تواند یک عملیات را بدون روسیه شروع کند اما مسکو ممکن است ریسک‌های نظامی، اقتصادی و از همه‌ مهم‌تر، سیاسی ترکیه را با طولانی‌کردن منازعه تا هر زمان که بخواهد، بالا ببرد. ریسک سیاسی می‌تواند حتی موقعیت اردوغان را در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۱۹ به خطر بیاندازد. به این دلیل است که من فکر نمی‌کنم آنکارا عملیات را بدون هماهنگی با روسیه آغاز کند.

اگر ترکیه، تأیید روس‌ها را همراه داشته باشد، آن‌گاه سه چیز را باید از نزدیک دنبال کرد تا دریافت که عملیات چه زمانی آغاز می‌شود.

نخستین نشانه، باز کردن آسمان عفرین از جانب روسیه به روی جنگنده‌های ترکیه است. نخستین تجربهٔ تلخی که از عملیات سپر فرات آموخته شد، این بود که حفظ آهنگ عملیات بر ضد یک دشمن که به خوبی مستتر است و دفاع پیشرفتهٔ ضد زرهی دارد، نیازمند حمایت هوایی دائم است. همچنین، برای دسترسی به حمایت لجستیک فوری و حفظ روحیهٔ نیروها، هلی‌کوپترها ضروری‌اند. این نشانه باید بیش از تانک‌ها، توپخانه و خودروهای زرهی ترکیه در طول مرز، زیر نظر قرار گیرد. اگر شما جت‌های ترکیه را بر فراز عفرین دیدید، یعنی روسیه همراه با این عملیات است.

دومین نشانه، می‌تواند خروج ۳۰۰ سرباز روس از عفرین باشد که پیشتر برای مأموریت پیشگیری از برخورد طرفین، به آن‌جا اعزام شده بودند. تا کنون هیچ خبری از خروج سربازان روس گزارش نشده است. ترکیه تا زمانی که سربازان روس در عفرین باشند، عملیات خود را آغاز نخواهد کرد.

آخرین نشانه نیز می‌تواند توپخانه باشد. برای اطمینان از پوشش کامل آتش توپخانه، با توجه به تپه‌های عفرین، ترکیه نیاز دارد که هویتزرهای ۱۵۵ میلی‌متری خود را در جنوب عفرین مستقر کند. هنوز خبری در این باره ندیده‌ام.

با وجودی که آنکارا با صدای بلند خبر از عملیات می‌دهند و تمامی آمادگی‌ها نیز نشان از آن دارند، لیکن به دلیل آن‌که این سه نشانه هنوز هویدا نشده‌اند، من احتمال یک عملیات فوری را نمی‌دهم. مسکو به طرز قابل توجهی سکوت اختیار کرده و  احتمالاً‌ تا کنون چراغ سبز نداده است.

پرسش بعدی این‌جاست که چرا مسکو نباید بخواهد تا اجازهٔ چنین عملیاتی را به ترکیه بدهد که متحد کلیدی‌اش در جنگ سوریه است.

من بر این باورم که عوامل بنیادین که تمامی جهت‌ها در شرایط پساداعش را شکل داده‌اند، از جنگ قدرت میان آمریکا و روسیه در منطقه سرچشمه می‌گیرد. آمریکایی‌ها مناطق شرق فرات و روس‌ها مناطق غربی را کنترل می‌کنند. این جنگ قدرت سه هدف روشن دارد:

۱. جلوگیری از یک جنگ داخلی دیگر (نظم باید به سوریه بازگردد).

۲. مهار ایران، که به نظر می‌رسد نفوذش در جنوب و جنوب شرقی حلب به طور روزافزونی بالا می‌گیرد.

۳. به حاشیه‌ راندن و زدودن عملیات سلفی‌ها و جهادی‌ها در شمال سوریه.

برای رسیدن به این اهداف -که آمریکا بتواند به غرب فرات پیشروی کند و روسیه بتواند به شرق برود- هر دو می‌خواهند که از ی.پ.گ و اقمار محلی‌شان استفاده کنند. این رقابت میان دو قدرت، تحریک‌ها و تحرک‌های اخیر‌ آمریکا و روسیه را بر فراز فرات، به ذهن می‌آورد.

طبق نتایج مذاکرات صلح آستانه قزاقستان، می‌بایست ترکیه ۱۴ پست دیدهبانی نظامی را برای نظارت بر تلاش‌های کاهش تنش در اطراف ادلب برپا کند، اما تنها چهار پست ایجاد شد. منابع روس که اصرار داشتند نامشان فاش نشود، می‌گویند که آنکارا در انجام این کار بسیار تعلل کرد. سرگئی لاوروف، وزیر خارجهٔ روسیه، روز ۱۱ ژانویه گفت: «ما هنوز منتظر ترکیه هستیم تا پست‌های دیده‌بانی را هر چه سریع‌تر برپا کند.»

در سال ۲۰۱۷، مسکو به آنکارا این فرصت را داد که منطقه را پاک‌سازی کند: بگذارید عناصر رادیکال در ادلب، از مرکز شهر بدون آسیب‌دیدن و بدون سلاح‌های‌شان خارج شوند. اما آنکارا در پاسخ، تأخیر کرد و این عملکرد، انتظارات روس‌ها را برآورده نکرد. ممکن است که نارضایتی از عملکرد ترکیه، روسیه را واداشته است تا به ارتش سوریه چراغ سبز حمله به شمال ادلب را بدهد.

به عبارت دیگر، روسیه بر این باور است که آنکارا وعده‌هایش را به مسکو پشت گوش انداخته است که اپوزیسیون سنی را در غرب عراق تغییر شکل دهد تا آن‌ها را به یک بازیگر مقبول و جدا از گروه‌هایی مانند حیات تحریر الشام تبدیل کند. عملیات عفرین می‌تواند مناسبات حساسی را که روسیه با زحمت برای رسیدن به آن‌ها در غرب فرات تلاش کرده است، به خطر بیاندازد. البته، تنها واشینگتن است که می‌تواند بسیار خرسند باشد از این‌که تنها با ی.پ.گ در شرق فرات کار کند و بحران در رابطهٔ ترکیه را با ی.پ.گ، به دوش مسکو بیاندازد.

دشوار نیست حدس بزنیم که چرا واشینگتن سکوت اختیار کرده و در حاشیهٔ معضل عفرین ایستاده است، در حالی که مسکو تلاش می‌کند تا بحران را مدیریت کند. 

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept