Gulf Pulse

خشنودی روحانیون سعودی از سیاست خارجی فرقه‌گرایانه عربستان

p
By
Article Summary
رهبران سیاسی عربستان سعودی با در پیش گرفتن سیاست ضد شیعه و دشمنی با ایران، باعث شده‌اند تا روحانیون وهابی در برابر اصلاحات اجتماعی در این کشور ساکت بمانند.

سه سال از به تخت نشستن ملک سلمان بن عبدالعزیز آل سعود می‌گذرد. او و فرزندش، محمد بن سلمان، خصمانه‌ترین سیاست فرقه‌ای و ضد ایرانی را در تاریخ کشور عربستان امروزی دنبال می‌کنند. تشکیلات روحانیون وهابی نیز با خشنودی در این امر مشارکت می‌کند و همین موضوع، به نفع خاندان سلطنتی در حوزهٔ سیاست داخلی است.

تضاد سعودی‌ها با ایران شیعه، از زمان انقلاب اسلامی شروع شد. سعودی‌ها به شاه و جاه‌طلبی‌های سلطنتی او اعتماد نداشتند اما ایدئولوژی ضد سلطنتی جمهوری اسلامی روابط آن‌ها را با سرزمین پارس بدتر کرد. با این حال، ملک عبدالله و ملک فهد، حتی در بدترین شرایط مانند جنگ ایران و عراق، سعی کردند تا سیاست‌های کاهش تنش را پیش بگیرند. آنان واهمه داشتند که دشمنی ممکن است از کنترل خارج شود. ملک عبدالله حتی یک دیپلمات شیعهٔ سعودی را به عنوان سفیر به تهران فرستاد؛ این تنها زمانی بود که یک شیعه به عنوان سفیر سعودی خدمت کرد. ملک سلمان روابط را پس از حمله به سفارت سعودی در تهران در پی اعدام یک روحانی شیعه در عربستان، قطع کرد.

توفیق ایران در نفوذ به عراق، سوریه و لبنان، پادشاهی سعودی را عمیقاً ناراحت کرد. ترس از استقرار یک رژیم زیدی هوادار ایران توسط حوثی‌ها در یمن، باعث شد تا حکومت عربستان سه سال پیش به یمن لشکرکشی کند. این، یک جنگ نیابتی میان ریاض و تهران بود که باتلاق آن هزینه‌ای معادل ماهانه میلیاردها دلار به دست سعودی‌ها گذاشت اما تهران تقریباً هزینه‌ای پرداخت نکرد. به هزینه‌های جنگ باید بیش از یک میلیون آواره یمنی را افزود که طبق گفتهٔ وزیر خارجه سعودی، اکنون در عربستان هستند. دولت هوادار سعودی توسط جدایی‌طلبان جنوب از عدن رانده شده و اکنون دنیا به طور فزاینده‌ای سعودی‌ها را برای بحران انسانی یمن ملامت می‌کند. در نتیجه، سعودی‌ها تا حدی شرایط محاصرهٔ این کشور را در سال جاری تغییر دادند.

اما این جنگ در میان روحانیون سعودی طرفداران بسیاری دارد. آن‌ها مدت‌هاست که به دنبال تقویت گروه‌ها سنی سلفی در یمن بوده‌اند. سعودی‌ها در استان المهره، واقع در جنوب شرقی یمن، یک مرکز تبلیغات سلفی تأسیس کردند تا وهابی‌گری را اشاعه دهند؛ امری که همسایگان عمانی را در وضعیت هشدار قرار داد. روحانیون ارشد مکه به طور مستمر شاه را به خاطر جنگ با زیدی‌ها دعا می‌کنند. محمد بن سلمان ولیعهد نیز وزیر دفاع در این جنگ است.

تعارض وهابی‌ها با شیعیان به زمان محمد بن عبدالوهاب در اوائل قرن هجدهم بازمی‌گردد. یکی از ستون‌های اصلی آموزه‌های وهاب، کافر و مشرک قلمداد کردن شیعیان بود. صفاتی که شاهزاده محمد در مورد رهبران ایران به کار می‌برد، بازتابی پررنگ از آموزه‌های وهابی با خود دارد. ملک سلمان شدیدتر از ملک عبدالله به سرکوب ناراضیان شیعه در استان شرقی عربستان پرداخت و به موازت آن، بحرین را نیز به اتخاذ سیاست جدی‌تر در این باره تشویق کرد.

بخشی از تلاش سعودی‌ها برای سنگ‌اندازی در سیاست لبنان با دعوت سعد حریری به ریاض و اجبار او به استعفاء، به ایران و گروه حزب‌الله مربوط می‌شد که پیوندهایی قدیمی با حوثی‌ها دارد. این ترفند کارساز نبود اما به نظر نمی‌رسد که سعودی‌ها از تلاش دست بردارند.

دعوا با قطر نیز به ایران مرتبط است و تشکیلات وهابی در حال تلاش مجدانه برای تغییر رژیم در دوحه است. سال گذشته و در زمان آغاز بحران قطر، اعقاب مذکر محمد بن عبدالوهاب یک نامهٔ مشترک نوشتند و امیر تمیم بن حمد آل ثانی را به کفرگویی در ادعای نسبت‌داشتن با وهاب متهم کردند و بدین‌وسیله او را از فرقه بیرون انداختند. این نامهٔ سرگشاده از سوی خاندان الشیخ، شرکای آل سعود در حکومت بر عربستان، همچنین خواست تا مسجد اصلی دوحه دیگر نام عبد الوهاب را با خود نداشته باشد. طنز ماجرا این‌جاست که این دعوا تنها باعث شد تا قطر به ایران نزدیک‌تر شود.

دنبال‌کردن سیاست فرقه‌گرایانه در داخل و خارج، به‌رغم اصلاحاتی چون مجوز رانندگی به زنان و اظهاراتی «اسلام میانهرو»، باعث شده تا حمایت روحانیون از شاه و ولیعهد افزایش یابد. این راهی است که منافع تشکیلات وهابی و خاندان الشیخ محفوظ بماند.

اما خصومت و جنگ نیابتی، به‌ویژه در یمن، مخاطرات خاص خود را دارد. حوثی‌ها کماکان به شلیک موشک‌های بالستیک به شهرهای عربستان ادامه می‌دهند. تا کنون، تلفات اندک بوده‌اند اما همیشه ریسک آن وجود دارد که یکی از موشک‌ها باعث ویرانی گسترده و تلفات در ریاض یا سایر شهرهای خلیج شود و انتقام‌جویی را علیه ایران تحریک کند. سعودی‌ها به درستی ایران را متهم می‌کنند که به حوثی‌ها در برنامهٔ موشکی‌شان کمک کرده است. موفقیت یک موشک حوثی در اصابت به هدف، می‌تواند بحران عظیمی را ایجاد کند. 

Found in: GCC Relations

بروس ریدل مدیر «پروژه اطلاعات» موسسه بروکینگز آمریکا است. آخرین کتاب او «پرهیز از نبرد نهایی: روابط چالشبرانگیز آمریکا و هند و پاکستان» نام دارد.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept