Gulf Pulse

عمان، کشوری که میان ایران و عربستان سعودی گیر کرده است

p
By
Article Summary
آیا عمان که سابقه‌ای طولانی در میانجی‌گری‌های منطقه‌ای دارد و از روابط خوبی با تهران و ریاض برخوردار است، می‌تواند به کاهش تنش میان ایران و عربستان در پی اعدام شیخ نمر، کمک کند؟

صلاله، عمان – سلطان‌نشین عمان در میان کشورهای عضو شورای همکاری خلیج، همواره بهترین روابط را با ایران داشته است. اتحاد مسقط با تهران در چارچوب رویکرد مستقل سیاست خارجی عمان، تحت رهبری سلطان قابوس، قابل درک است.

قابوس از زمانی که در سال ۱۹۷۰ قدرت را به دست گرفت، با درایت خاصی توانست میان منافع کشورهای قدرت‌مند و بزرگ همسایه‌اش در رقابت با یکدیگر، توازن برقرار کند و این کار را بدون این‌که برای خود دشمن بتراشد، با موفقیت به انجام برساند. یکی از ستون‌های سیاست‌ خارجی عمان، اتحاد هم‌زمان با تهران و ریاض -به جای همراهی با سعودی‌ها در دشمنی با جمهوری اسلامی- است.

بحرانِ رو به گسترش در منطقه خاورمیانه در نخستین روزهای سال ۲۰۱۶ -که با اعدام شیخ نمر النمر به دست حکومت سعودی در روز دوم ژانویه، و پاسخ ایران شدیدتر شد- محکی است برای توانایی عمان در جهت حفظ بی‌طرفی استراتژیک در زمانی که ریاض به دنبال اتحاد با سایرین علیه تهران است.

در این بزنگاه بحرانی در تاریخ خاورمیانه که تنش‌های فرقه‌ای به نقطه اوج خود بعد از جنگ هشت‌ساله ایران و عراق رسیده است، به نظر نمی‌رسد که عمان بخواهد رویکرد مصالحه‌‌گر خود را تغییر دهد. مقام‌های عمانی، با همان آرامش سنتی خود نسبت به افزایش رقابت‌های منطقه‌ای میان ایران و عربستان سعودی واکنش نشان داده‌اند.

رهبران عمان حمله به اماکن دیپلماتیک عربستان سعودی را در دو شهر ایران در پی اعدام نمر محکوم کردند و آن را «غیر قابل قبول» خواندند. با این حال، بر خلاف سایر اعضای شورای همکاری خلیج، مسقط رابطه دیپلماتیک خود را با تهران قطع نکرد یا سطح آن را کاهش نداد. در واقع، یوسف بن علوی بن عبدالله، وزیر خارجه عمان به ایران سفر کرد تا به همراه سعود بن احمد البروانی، سفیر این کشور در تهران، با مقام‌های ایرانی دیدار و درباره بحران پیش‌آمده، گفت‌وگو کند.

افزایش این تنش‌ها در منطقه و بالا گرفتن نبردهای فرقه‌ای، خوشایند مسقط نیست و ممکن است منافع ملی این کشور را در منطقه به خطر بیاندازد. سال گذشته عمان تلاش‌های قابل ملاحظه‌ای در جهت ارتقای سطح گفت‌وگو میان طرف‌های درگیر در سوریه و یمن انجام داد. حال که عربستان سعودی و ۹ متحد آن (بحرین، کومور، جیبوتی، اردن، کویت، قطر، سومالی، سودان و امارات متحده عربی) روابط دیپلماتیک خود را با ایران قطع کردند یا سطح آن را کاهش دادند و رهبران مصر و ترکیه نیز در منطقه، مواضعی به نفع سعودی‌ها گرفتند، چنین بحرانی می‌تواند تدابیر شکننده در جهت صلح در یمن و سوریه را به خطر اندازد.

منافع ملی عمان

عمان در مالکیت تنگه استراتژیک هرمز با ایران شریک است و بنابراین، منافع ملی این کشور در گرو سرد شدن تنش میان جمهوری اسلامی ایران و اعضای شورای همکاری خلیج است. نیاز سلطان‌نشین عمان به انرژی، یکی دیگر از مسائل است. ایران و عمان در حال اجرای پروژه لوله زیردریایی برای انتقال گاز طبیعی میان دو کشور هستند. عمان که نسبت به سایر کشورهای شورای همکاری خلیج، منابع نفتی کمتری دارد، به دلیل کاهش قیمت این محصول، با مشکلات اقتصادی جدی روبه‌روست و واردات گاز از ایران را یک هدف اقتصادی و ژئوپلیتیک حیاتی می‌داند. مسقط بسیار دقت خواهد کرد تا اقداماتش این رابطه با ایران را تحت الشعاع قرار ندهد و این کشور را که مسیر رسیدن به کشورهای غنی از ذخایر گازی در آسیای مرکزی نیز هست، حفظ کند.

عمان با اکثریت اباضی مذهب، افزایش تنش‌های فرقه‌ای میان مسلمانان شیعه و سنی را یک تراژدی برای جهان اسلام می‌بیند. این کشور به جای پیوستن به عربستان سعودی برای کمک به بنیادگرایان سنی در خاورمیانه و مقابله با گسترش نفوذ ایران، ترجیح داد تا بی‌طرفی اتخاذ کند و خواهان راه‌حل صلح‌آمیز باشد. این بی‌طرفی، از عمان چهره‌ای ساخت که بتواند در بحران‌های یمن و سوریه، به عنوان یک میانجی مشروع، ایفای نقش کند. نقشی که هیچ یک از دیگر اعضای شورای همکاری قادر به اجرای آن نبودند.

عمان؛ تنها دوست ایران در شورای همکاری خلیج

پیوندهای تاریخی میان ایران و عمان (که در دهه ۱۹۷۰، با کمک شاه به سلطان برای سرکوب شورشیان مارکسیست در ظفار به اوج رسید)، باعث شد تا مسقط درکی بیش از سایر کشورهای منطقه، برای نقش ایران در نظم ژئوپلیتیک خلیج داشته باشد. عمان ایران را یک امپراتوری پارسی، یک نظام سلطنتی یا حتی یک جمهوری اسلامی نمی‌بیند، آن‌را همسایه‌ای می‌بیند که فارق از نظام سیاسی‌اش، همیشه وجود خواهد داشت.

گفته می‌شود که هیچ دو کشوری در تمامی منافع، مشترک نیستند. روابط عمان و ایران هم خالی از مسئله نبود. از زمان انقلاب ایران، مقامات در مسقط و تهران دیدگاه متفاوتی نسبت به نقش نظامی آمریکا در خلیج داشته‌اند. عمان، متحد نزدیک غرب، همواره به کمک قوی‌ترین ناوگان‌های وقت -زمانی بریتانیا، اکنون آمریکا- مستظهر بود تا امنیت ملی خود را حفظ کند. از سال ۱۹۷۹، دیدگاه نظام جدید ایران نسبت به حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه عوض شد و آن را به عنوان عامل ناامنی و بی‌ثباتی معرفی کردند.

علیرغم تفاوت دیدگاه تهران و مسقط درباره حضور نظامی آمریکا در منطقه، مقام‌های عمانی همواره بر این باور بودند که بهترین راه حل مشکلات اعراب با ایرانیان، گفت‌وگوست، نه مخاصمه. بدون شک، قطع و کاهش روابط ۱۰ کشور سنی آفریقایی و عرب در منطقه با ایران، تلاش‌های مسقط برای یک دیالوگ معنی‌دار را به عقب برمی‌گرداند.

وقایع ناگوار اخیر، به‌نوعی نشانگر دورافتادگی عمان از شورای همکاری خلیج است. مسقط بر خلاف چارچوبی که به رهبری سعودی‌ها تعریف شد، اجازه نداد تا واکنش خشمگینانه ایران به اعدام نمر، توجیهی برای کاهش سطح روابطش با ایران شود.

ابعاد کامل افزایش تنش‌های خطرناک اخیر میان سعودی و ایران هنوز مشخص نشده است. با این حال، از آن‌جا که عمان تنها کشور عضو شورای همکاری خلیج است که هنوز روابط دیپلماتیک سطح بالایی با ایران دارد، پتانسیل آن را نیز داراست که تنش‌ها را از راه‌ میانجی‌گری کاهش دهد. کاری عاقلانه خواهد بود اگر رهبران در دو سوی خلیج، از غلظت شعارهای التهاب‌آور بکاهند و با کمک رهبری خردمندانه عمان، راه گفت‌وگو را به جای تهدید، برگزینند. 

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: saudi-iranian rivalry, salman bin abdul-aziz al saud, pipeline, nimr al-nimr, muscat, mediation, gcc, executions

Giorgio Cafiero is the CEO of Gulf State Analytics. On Twitter: @GulfStateAnalyt

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept