رفتن به محتوای اصلی

فروش سلاح کانادایی به عربستان و سرکوب شیعیان

اگر کانادا به دلیل استفاده از سلاح‌هایش در سرکوب غیرنظامیان در عربستان، قرارداد فروش اسلحه به این کشور را تعلیق کند، می‌تواند سرمشقی باشد برای لندن و واشینگتن تا همین رویه را پیش بگیرند.
A member of Saudi Special Forces holds his weapon as he walks in the town of Awamiya following a security campaign against Shi'ite Muslim gunmen, in the eastern part of Saudi Arabia August 9, 2017. REUTERS/Faisal Al Nasser - RTS1B3BC

در پی انتشار تصاویر ویدیوئی که نشان می‌داد گارد ملی سعودی با استفاده از خودروهای زرهی ساخت کانادا به سرکوب اعتراض شیعیان پرداخته است، کانادایی‌ها به بازبینی فروش اسلحه به عربستان پرداخته‌اند. در حال حاضر یک قرارداد ۱۵ میلیارد دلاری فروش سلاح وجود دارد که در سال ۲۰۱۴ منعقد شده است. واکنش کانادا می‌تواند سرمشق ایالات متحده و بریتانیا قرار گیرد؛ دو کشوری که در صدر فروشندگان سلاح به سعودی‌ها محسوب می‌شوند.

کانادا مدت زیادی است که خودروهای رزمی به گارد ملی سعودی می‌فروشد؛ گارد نخبه‌ای که مسئول حفاظت خاندان سعودی از دشمنانش است. مقررات کانادا در مسئلهٔ فروش اسلحه، قید می‌کند که سلاح‌های فروخته‌شده نباید علیه شهروندان غیرنظامی کشور خریدار، به کار گرفته شوند. اوتاوا برای امضای قرارداد ۱۵ میلیارد دلاری فروش نسل جدید خودروهای نظامی به گارد ملی سعودی، پارلمان را متقاعد کرده بود که این خودروها علیه شهروندان به کار گرفته نمی‌شوند.

در سال ۲۰۱۱، ملک عبدالله گارد ملی‌اش را که مجهز به نسل پیشین خودروهای زرهی کانادایی بود، برای حمایت از آل خلیفه، حاکمان سنی بحرین، به این کشور فرستاد. آل خلیفه با اعتراض اکثریت شیعهٔ بحرین که خواستار تغییرات سیاسی و دموکراتیک بودند، روبه‌رو شده بود. دخالت سعودی‌ها نخستین نمونه از سرکوب شورشیان بهار عربی به دست حاکمان عربستان بود که رهبری تدابیر علیه انقلاب‌ها در جهان عرب را به دست گرفته بودند.

دولت محافظه‌کار کانادا در آن زمان اظهار کرد که گارد ملی عربستان سعودی، مستقیماً در قتل غیرنظامیان بحرینی دخالت نداشته است. جاستین ترودو که در سال ۲۰۱۵ به نخست‌وزیری رسید، قرارداد فروش سلاح سال ۲۰۱۴ و به تبع آن، تنش‌ها بر سر سلاح‌های کانادایی را به ارث برد.

دولت ترودو بیش از سلف خود به حمایت از حقوق بشر متمایل است. همچنین افکار عمومی کانادا به مانند سایر کشورهای غربی، به فروش سلاح به عربستان با دیدهٔ تردید می‌نگرند؛ کشوری با پادشاهی مطلقه که وهابیت، نسخهٔ غیر مداراگر اسلام سنی را نیز تبلیغ می‌کند. جنگ در یمن تنها به نگرانی‌ کانادایی‌ها دربارهٔ حمایت از عربستان دامن زد. پس از دو سال و نیم جنگ، سعودی‌ها در باتلاق گیر کرده‌اند و آثار وحشتناک این نبرد بر مردم یمن، کماکان ادامه دارد.

عربستان تحت رهبری ملک سلمان بن عبدالعزیز آل سعود، بیش از هر زمان دیگر به فرقهگرایی گرایش یافته است. شیعیان در مجموع و ایران به طور خاص، تحت عنوان دشمنان کشور شناخته شده‌اند. یکی از منازعات قدیمی پادشاهی سعودی با شیعیان در استان شرقی نفت‌خیز عربستان، در زمان پادشاهی سلمان بالا گرفته است. مرکز تنش‌ها در منطقهٔ قطیف، به‌ویژه عوامیه است. عوامیه شهری قدیمی و تاریخی است که در زمان امپراتوری عثمانی، پیش از آغاز سلطنت سعودی‌ها در اوایل قرن بیستم، به دست ترک‌ها ساخته شد. این شهر، مکان زندگی شیخ نمر النمر بود که دولت او را در ژانویهٔ سال ۲۰۱۶ به اتهام خشونت و حمایت از ایران، اعدام کرد. اعدام او به سلسله وقایعی منجر شد و قطع روابط دیپلماتیک میان تهران و ریاض را به دنبال داشت.

این شهر قدیمی در سال جاری به خاطر درگیری‌ها میان کنش‌گران شیعه و گارد ملی عربستان سعودی، تا آستانهٔ ویرانی پیش رفت. تصاویر ویدیوئی نشان‌گر تخریب گسترده‌ای است. ریاض در مورد ابعاد این ویرانی توضیحی نداده است. سعودی‌ها وعده داده‌اند که منطقه را با یک زیرساخت شهری مدرن، بازسازی کنند. بدبینی شیعیان به این موضوع، قابل درک است. شاهان سعودی هرگز در بهبود سطح زندگی شیعیان نکوشیده‌اند.

ریاض می‌گوید که در حال مقابله با تروریسمی است که از ایران الهام می‌گیرد. سعودی‌ها به سابقهٔ طولانی نفوذ ایران در استان‌های شرقی اشاره می‌کنند و انفجار سال ۱۹۹۶ برج‌های خُبَر در عربستان را مثال می‌آورند؛ انفجاری که به کشته‌شدن ۱۹ تن از پرسنل نیروی هوایی آمریکا و زخمی‌شدن صدها شهروند سعودی انجامید. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و حزب‌الله لبنان، به خاطر آموزش شبه‌نظامیان شیعهٔ سعودی در ایران و لبنان، متهم در این بمب‌گذاری هستند. شیعیان اما می‌گویند که پادشاهی سعودی دربارهٔ نقش ایران اغراق می‌کند و هرگز با شهروندان شیعه‌اش به عدالت رفتار نکرده است.

گارد ملی عربستان مسئول نظم استان شرقی است. این گارد از دههٔ ۱۹۶۰ یکی از پایه‌های سلطنت آل سعود بوده است. شاهزاده متعب بن عبدالله از سال ۲۰۱۰ به فرمان پدرش ملک عبدالله، فرماندهی این نیرو را برعهده گرفت و در دوران ملک سلمان نیز ابقا شد. او یکی از قدرتمندترین اعضای خانواده سلطنتی است و گارد ملی تحت فرمانش نیز در استفاده از زور برای سرکوب، تردیدی به خود راه نمی‌دهد.

گارد ملی در مقایسه با ارتشیان عادی، به خاندان سلطنتی وفادارتر است. سربازان این گارد از میان قبایل محافظه‌کار نجد، قلب سنی‌نشین پادشاهی، انتخاب می‌شوند. ملک عبدالله به دقت این قبایل را به عنوان پایه‌های سلطنت خود انتخاب کرده بود. گارد ملی همچنین محافظ شهرهای مقدس مکه و مدینه و مدافع سیستم وهابی است.

روزنامهٔ کانادایی گلوب اند میل، تصاویری از استفادهٔ گارد ملی از خودروهای ساخت کانادا را در قطیف به دست آورد. زیر فشار رسانه‌ها و افکار عمومی، ترودو گفت که دولتش شرایط را بررسی میکند. دولت احتمالاً ضررهای احتمالی ناشی از بیکار شدن سه هزار نفر در استان اونتاریو را می‌سنجد و آن را در برابر سابقهٔ حقوق‌بشری خود قرار می‌دهد. بنابراین، تردید گسترده‌ای وجود دارد که دولت تلاش کند تا خود را از تصمیم‌گیری شفاف در این باره دور نگه دارد.

تصمیم احتمالی ترودو برای تعلیق فروش سلاح به گارد ملی عربستان، تحقیر جدی سعودی‌ها و گارد ملی را به دنبال خواهد داشت و می‌تواند سرمشقی برای اعتراض‌های فزاینده در لندن و واشینگتن در مورد فروش سلاح به عربستان باشد. جنگ در یمن به رهبری سعودی‌ها، باعث ایجاد فاجعهٔ انسانی شده و اعتراض‌های گسترده‌ای را در مورد فروش سلاح به عربستان به دنبال داشته است. کنگرهٔ آمریکا با اکثریتی شکننده فروش سلاح به نیروی هوایی پادشاهی سعودی را در ماه ژوئن تأیید کرد. اکنون چشم‌ها به اوتاوا دوخته شده‌اند. 

More from Bruce Riedel

Recommended Articles