رفتن به محتوای اصلی

حماس به ایران نزدیک‌تر می‌شود

ایران انتخاب رهبران جدید حماس را تبریک گفته و آن را به فال نیک گرفته است. قدم‌های بعدی حماس در سیاست‌های منطقه‌ای و ارتباط این گروه با ایران چگونه رقم خواهند خورد؟
Hamas_Iran.jpg

به نظر می‌رسد که انتخابات داخلی حماس در ماه مه، تنها منحصر به امور داخلی فلسطینی‌ها نیست. بسیاری از رهبران جهان، گزینش اسماعیل هنیه را به عنوان رئیس دفتر سیاسی حماس، در کنار انتخاب یحیی سنوار به مقام ریاست دفتر سیاسی در داخل نوار غزه در ماه فوریه، تبریک گفتند.

ایران علی‌رغم سرد شدن روابط با حماس که از سال ۲۰۱۲ بر سر وقایع سوریه آغاز شده بود، رهبری هنیه را تبریک گفت. تهران امیدوار است که رهبری جدید حماس توانایی بازگرداندن روابط مستحکم پیشین را داشته باشد.

پس از انتخابات اخیر حماس و تعیین رهبری جدید این گروه، چندین مقام ایرانی تبریک گفتند که علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، در آن میان بود. لاریجانی روز ۲۹ ماه مه انتخاب هنیه را به ریاست دفتر سیاسی جنبش حماس تبریک گفت و با ستودن مقاومت حماس و غزه، تأکید کرد که ایران حمایت از جنبش مردم فلسطین را اولویت خود می‌داند.

روز دهم مه، محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه، تلگرام شادباش خود را به هنیه فرستاده و قید کرده بود که ایران به حمایت از جنبش فلسطین ادامه می‌دهد. حسین امیر عبداللهیان، معاون مجلس شورای اسلامی نیز به نوبهٔ خود تلگرام مشابهی در آن روز برای هنیه فرستاد.

سردار قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، روز هشتم ماه مه پیام تبریک خود را فرستاد و گفت که امیدوار است رهبری جدید «در جهت تقویت هم‌افزایی با هم‌رزمان بزرگ خود در میان اعضای محور مقاومت» که ایران جزو آن است، عمل کند.
خالد القدومی، نمایندهٔ حماس در ایران، به المانیتور گفت: «از آغاز سال ۲۰۱۷، دوره‌ای مثبت در روابط حماس و ایران آغاز شد که چالش‌های پیشین را پشت سر گذاشت. امروز، حماس صفحه‌ای جدید با ایران گشوده است. هر دو طرف به خوبی آگاهند که دورهٔ جدید با جدیت آغاز شده است و باید به گونه‌ای دیگر با آن رفتار کرد. علیرغم آن‌که ممکن است میزان کمک‌های مالی و نظامی ایران به حماس کم و زیاد شده باشد، این کمک‌ها هرگز قطع نشده‌اند و از آن‌جایی که این روابط به تغییرات در رهبری حماس مرتبط نیستند، انتخابات اخیر با ظن قریب به یقین به جنبش کمک خواهد کرد تا روابطش را با اعراب و کشورهای اسلامی مستحکم‌تر کند.»

سخنان دربارهٔ بازگشت تدریجی روابط گرم ایران و حماس با اظهارات ۳۰ آوریل حسین شیخ‌الاسلام،‌ مشاور وزیر امور خارجه ایران، هم‌زمان شده است که اعمال دولت خودگردان فلسطینی علیه نوار غزه را جنایتی تحت فرمان آمریکا و اسرائیل خواند. در همین اثنا، نبیل ابو ردینه، سخن‌گوی رئیس دولت فلسطینی، خصومت ایرانیان علیه محمود عباس را محکوم و ایران را به ایجاد تفرقه در میان فلسطینی‌ها متهم کرد.

ولید المدلل، استاد علوم سیاسی در دانشگاه اسلامی غزه و رئیس مرکزی برای مطالعات سیاست و توسعه، به المانیتور گفت: «در پی انتخابات اخیر حماس، آنانی که در داخل تشکیلات جنبش خواهان بازگشت روابط حسنه با ایران بودند، امیدی تازه گرفتند. اکنون راه برای بازگشت کامل روابط، با تمامی حمایت‌های نظامی و مالی، باز است. با این حال، اجلاس روز ۲۱ مه به میزبانی سعودی‌ها در ریاض با حضور دونالد ترامپ که در آن حماس به عنوان گروهی تروریستی طبقه‌بندی شد، احتمالاً افرادی را که در حماس هنوز در مورد مصالحه با ایران تردید دارند، قانع خواهد کرد که این کار را انجام دهند.»

او افزود: «منطقه میان دو گروه تقسیم شده است. نخستین گروه شامل کشورهای خلیج، مصر، اردن و دولت خودگردان فلسطین هستند و دومی، شامل ایران، حزب‌الله و حماس. همچنین رهبری حماس که در قطر اقامت دارند. مقام‌های حماس ممکن است مجبور شوند که به دلیل فشارها بر دوحه، به تهران بروند؛ زیرا برخی از کشورهای همسایه [قطر] از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی و مصر، قطر را به حمایت از تروریسم و ایجاد پناهگاه برای حماس متهم می‌کنند.»

عبداللطیف القانوع، سخن‌گوی حماس در غزه، به المانیتور گفت: «روابط حماس با ایران اخیراً بهبود یافته است. حماس مصمم است که روابطش را به نحوی توسعه دهد که بیشترین فایده را برای جنبش فلسطین داشته باشد. اگر رهبری حماس قرار باشد که به زودی یک سفر خارجی انجام دهند، مقصدشان احتمالاً تهران است؛ به‌ویژه از این رو که حماس امیدوار است حمایت مالی و نظامی تهران از این جنبش به نفع مقاومت فلسطین ادامه یابد.»

در چند سال اخیر، حماس در روابط منطقه‌ای خود محتاط بود و به خاطر این‌که عربستان سعودی و سایر کشورهای سنی را نرنجاند، خیلی به تهران نزدیک نمی‌شد. از سوی دیگر به خاطر پرهیز از ریسک قطع کامل کمک‌های نظامی و مالی که کاهش یافته بودند، تمامی پیوندهای خود را با ایران قطع نمی‌کرد. البته میزان دقیق کمک‌های تهران به حماس مشخص نیست.

مخیمر ابو سعده، استاد علوم سیاسی دانشگاه الازهر در غزه به المانیتور گفت: «شرایط در هفته‌های گذشته به گونه‌ای رقم خورده است که حماس و تهران به سمت شکستن موانع رابطهٔ فی‌مابین پیش بروند: دولت خودگردان فلسطین علیه حماس تحریمهایی اعمال و فشار را بر غزه افزایش داده است؛ روابط میان اعراب و آمریکا بهبود یافته و اثر منفی آن بر حماس و ایران بیشتر شده است.»

یک عضو سابق مجلس شورای اسلامی ایران که نخواست نامش فاش شود، به المانیتور گفت: «این حقیقت که ایران از انتخابات اخیر حماس استقبال کرده، بدان معناست که بالاخره مشاهده کرد که رهبری حماس پس از تمامی تأخیرهای گذشته در پیوستن به محور مقاومت، سرانجام به سمت ایران آمد. تهران بر این باور است که هنیه و سنوار کمک می‌کنند تا حماس تمامی موانع دوری‌اش از ایران را مرتفع کند.»

رویدادهای پیاپی در منطقه احتمالاً اثری منفی بر حماس داشته است زیرا علی‌الخصوص پس از آن‌که آمریکا این گروه را در کنار ایران، حزب‌الله و داعش طبقه‌بندی کرد، خود را در میانهٔ طوفان منطقه می‌بیند. این گروه اکنون خود را در خطر سیاست‌های محاصرهٔ کامل می‌بیند و احتمالاً به سمتی سوق داده می‌شود که ارتباطی همه‌جانبه با ایران برقرار کند. حماس همچنین ممکن است از نو شروع کند و به دوران پیش از دور شدن از ایران در سال ۲۰۱۲ بازگردد و مواضع سیاسی‌ را اتخاذ کند که نیازمند طبقه‌بندی دوباره در محور مقاومت است؛ این بار حماس بدون هیچ تعارفی به عادی‌سازی روابط با ایران خواهد پرداخت.