رفتن به محتوای اصلی

حشد الشعبی برای انقلاب فرهنگی در عراق آماده می‌شود

شبه‌نظامیان شیعه در واحدهای حشد الشعبی در تلاشند تا دانشگاه‌های جداگانه‌ای تأسیس کنند. برخی ناظران، این کار را تلاشی در جهت گسترش نفوذ ایران در عراق می‌دانند.
Iraqi Shi'ite Muslims from Hashid Shaabi (Popular Mobilization) march during a parade marking the annual al-Quds Day, or Jerusalem Day, during the Muslim holy month of Ramadan in Baghdad, Iraq July 1, 2016. REUTERS/Khalid al Mousily - RTX2J7WU

بغداد - دانشگاه‌های عراق اخیراً تبدیل به صحنهٔ مانورهای سیاسی و نظامی واحدهای حشد الشعبی (بسیج مردمی عراق) شده‌اند. عبدالرزاق العیسی، وزیر آموزش عالی و تحقیقات علمی، روز ۱۴ آوریل در واکنش به چنین رویدادی گفت: «ما در نظر داریم تا رؤسای دانشگاه‌هایی را که قائل به استقلال دانشگاه نیستند و هویت نهادهای آکادمیک عراق را تهدید می‌کنند، برکنار کنیم. دانشگاه‌ها بخشی از محاسبات سیاسی نیستند.»

شیخ قیس خزعلی، رئیس عصائب اهل حق، روز ۱۸ مارس با هشدار دربارهٔ هر گونه طرح برای فاصله انداختن میان حشد الشعبی و عرصهٔ عمومی عراق، خواستار ایجاد دانشگاه حشد الشعبی شد.

این اظهارات باعث جنجال بیشتری در عراق شد. در حالی که برخی فکر می‌کنند این تلاشی برای اسلامی کردن دانشگاه است (امری که در ایران نیز انجام شد)، سایرین بر این باورند که این کار تلاشی است برای دفاع از اهداف حشد الشعبی در عراق.

دفتر خزعلی در بیانیه‌ای گفت که آن سخنرانی در «نخستین کنفرانس»ی ایراد شده بود که مقارن با پیروزی‌ها در غرب موصل و عملیات آزادی شهر تلعفر به دست حشد الشعبی، برای دانشجویان حشد الشعبی برگزار شد.

در بیانیه آمده است: «دانشجویان عراقی باید رستهٔ خود را سازماندهی کنند تا قادر باشند هر رژیم یا دولت فاسدی را سرنگون کنند. امروز ما به دو چیز نیاز داریم تا به دستاوردی دانشجویی در عراق برسیم. نخست، نیاز به سازماندهی درجات، باز-آرایی شرایط و کار با آن به صورتی مشابه آن‌چه حشد الشعبی در میدان جنگ انجام می‌دهد. دوم، نیاز داریم که بر سر دیدگاه، اهداف و ابزاری که تلاش‌ها و انرژی دانشجویان را متحد می‌کنند، به توافق برسیم.»

خزعلی در سخنرانی خود گفته بود: «این‌گونه ما یک دانشگاه حشد الشعبی مؤثر و قدرتمند خواهیم داشت که از طریق آن می‌توانیم به دشمنان‌مان بگوییم: اگر الان از ما می‌ترسید، باید بدانید که حشد الشعبی در هر دانشگاه، دانشکده و دپارتمانی حاضر است

او افزود: «این وظیفهٔ امروز ماست که رسته‌ها را سازمان‌دهی کنیم و به یک افق متحد هشیارانه برسیم؛ این کار باید در کنار مطالعهٔ دقیق و برنامه‌ریزی‌شده انجام بگیرد تا بتوانیم بگوییم که اساساً حشد الشعبی در تمامی دانشگاهها و دپارتمان‌ها حضور دارد و ایفای نقش می‌کند. برای دست‌یابی به یک دیدگاه متحد، باید یک پروژه‌ و چشم‌انداز ساختاری را طراحی کنیم.»

دانشگاه تکریت در استان صلاح الدین، نخستین دانشگاهی بود که روز چهارم نوامبر ۲۰۱۶ در آن نشان تبلیغاتی حشد الشعبی برافراشته شد. روی آن نوشته بود: «دانشگاه حشد الشعبی، ستون فقرات نیروهای امنیتی و جنبش مردمی ماست.»

ممکن است برخی احزاب سیاسی باور داشته باشند که این کار، تلاشی برای بازتولید تجربهٔ انقلاب فرهنگی در دانشگاه‌های ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ و سرنگونی حکومت سلطنتی است. این هراس‌ها باعث شده‌اند تا بیروان مصلح، یکی از اعضای کمیتهٔ آموزش عالی پارلمان، تقاضا کند تا دانشگاه‌ها از هرگونه فعالیت سیاسی دوری کنند.

مصلح به المانیتور گفت: «ما به دنبال دور کردن دانشگاه‌ها از هر گونه فعالیت سیاسی هستیم و خواستار برنامه‌ٔ آگاهی‌دهنده‌ای هستیم که هرگونه دخالت سیاسی و حزبی را در حوزهٔ آکادمیک، دفع کند.»

مصلح بر این باور است که چنین دخالت‌هایی «سطح آموزش» را در عراق، پایین خواهند آورد. کمیته [آموزش عالی پارلمان] همچنین در این باره با طرف‌های مسئول در وزارت آموزش عالی گفت‌وگو و اشاره کرده که «توسعه‌طلبی حشد الشعبی در دانشگاه‌ها، باعث ایجاد محیطی حزبی و فرقه‌ای شده است.»

بیروان مصلح افزود: «ما اجازهٔ بازتولید فرهنگ ایران را از طریق حشد الشعبی در دانشگاه‌های‌مان نخواهیم داد. این وظیفه یا نقش حشد الشعبی نیست که بخواهد در کار نهادهای آموزش عالی مداخله کند.»

منابع مطلع در حوزهٔ تاریخ معاصر، اشاره می‌کنند که انقلاب فرهنگی در دانشگاه‌های ایران، برای زدودن نفوذ منابع غیر اسلامی یا غربی از علوم دانشگاهی، اجرا شد تا دانشگاه‌ها با سیستم سیاسی جدید سازگار شوند.

انقلابی‌ها ابتدا دانشگاه را برای سه سال بستند، بسیاری از کتاب‌ها را ممنوع و هزاران استاد و دانشگاه را اخراج کردند. گفتنی است که فعالیت‌های‌ بعدی‌شان در دانشگاه، بر عرصهٔ آموزش و شرایط اجتماعی و اقتصادی، تأثیری جدی گذاشت.

در این راستا، خمیس شهوانی، استاد دانشگاه نهرین در بغداد، در ماه نوامبر گفت که نیروهای امنیتی وابسته به حشد الشعبی در آن ماه دستور دادند تا ۱۳ استاد دانشگاه از نواحی شمالی و غربی اخراج شوند. آن‌ها دلیل این فرمان را وابستگی این اساتید به حزب بعث عنوان کردند که از سال ۲۰۰۳ غیر قانونی اعلام شده است. او اشاره کرد که چهار استاد از هیئت علمی بخش اقتصاد و تجارت در دانشگاه نهرین، چهار تن عضو هیئت علمی دپارتمان علوم سیاسی، دو تن از بخش مهندسی فن‌آوری و سه تن از اعضای هیئت رئیسهٔ این دانشگاه بودند.

حیدر العبودی، یکی از سخن‌گویان وزارت آموزش عالی، نگرانی‌ها در مورد دخالت سیاسی در دانشگاه را رد کرد و گفت که وزارت‌خانهٔ متبوعش «هیچ‌گونه گزارشی را دربارهٔ فعالیت‌های سیاسی در دانشگاه‌ها دریافت نکرده است.»

عبودی در مصاحبه‌ای تلفنی به المانیتور گفت: «دانشگاه جایی برای علم و فرهنگ است؛ جایی برای کار سیاسی نیست.»

عبودی دربارهٔ نگرانی‌های ابراز شده از جانب مصلح، گفت: «دانشگاه‌ها گاهی به خاطر گرامی داشتن پیروزی‌های نیروهای نظامی در جنگ علیه داعش، فستیوال‌های شعرخوانی برگزار می‌کنند. همه به این نبرد [با داعش] احترام می‌گذارند.»

کریم النوری، یکی از رهبران حشد الشعبی، به المانیتور گفت: «ما بر این باوریم که امنیت را نمی‌توان تنها به کمک یک حزب سیاسی برقرار کرد؛ بلکه [امنیت] از طریق آگاهی اجتماعی، رواداری، مفاهمه و پذیرش دیگری، ایجاد می‌شود. دانشجویان ستون‌های جامعه‌اند.»

وی افزود: «انقلاب فرهنگی حشد الشعبی با تجربهٔ ایرانیاش بسیار متفاوت است، زیرا عراق یک جامعهٔ مدنی متکثر دارد اما ایران کشوری مذهبی است که زیر نظر ولایت فقیه اداره می‌شود.»

در میان اتهام‌های متقابل دو سوی ماجرا به یکدیگر، باید به انتظار نشست و دید که آیا جهت‌گیری‌های سیاسی دانشجویان در روزهای آتی -روزهایی که آبستن وقایع مهم سیاسی و امنیتی‌اند- به دانشگاه‌ها سرایت می‌کند یا خیر. 

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial