رفتن به محتوای اصلی

خرید چند میلیارد دلار زیردریایی و جنجال در اسرائیل

افسران ارشد ارتش اسرائیل می‌گویند که پول لازم برای خرید سه زیردریایی گران‌قیمت از آلمان، می‌بایست خرج موارد ضروری‌تر در دفاع هوایی و زمینی می‌شد.
Israel Navy soldiers stand on the Rahav, the fifth submarine in the fleet, as it docks in Haifa port January 12, 2016. The Dolphin-class submarines, widely believed to be capable of firing nuclear missiles, were manufactured in Germany and sold to Israel at deep discounts as part of Berlin's commitment to shoring up the security of the country set in part as a haven for Jews who survived the Holocaust.    REUTERS/Baz Ratner - RTX221FX

روز ۲۶ اکتبر، کابینهٔ اسرائیل مجوز خرید سلاح‌های عظیمی را صادر کرد که [معاملهٔ آن] در سال‌های گذشته دور از انظار انجام شد: سه زیردریایی دیگر از سری دلفین، محصول یک کارخانهٔ کشتی‌سازی آلمانی که در بندر کیِل آلمان قرار دارد، از این شرکت خریداری خواهند شد. انتظار می‌رود که تفاهمنامهای میان اسرائیل و آلمان طی ماه جاری در برلین امضاء شود.

ارزش این قرارداد حدود ۱.۲ میلیارد یورو (۱.۳ میلیارد دلار) تخمین زده می‌شود؛ یعنی ۴۰۰ میلیون یورو (معادل ۴۳۹ میلیون دلار) برای هر زیردریایی، یک تخفیف ۳۰ درصدی هم از سوی دولت آلمان برای اسرائیل در نظر گرفته شده است.

مذاکرات مخفیانه میان اسرائیل و آلمان نسبتاً کوتاه بودند. بسیاری از اسرائیلی‌ها، از زوایای مختلف، به‌شدت با این معامله مخالفت می‌کنند. یکی از این موارد، مربوط به سیاست‌ها و فرضیات استراتژیک بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل است: به نظر می‌رسد که تهدید ایران، از جمله نگرانی دربارهٔ یک ایران هسته‌ای، هنوز تمامی فکر نتانیاهو را اشغال کرده و در مرکز توجه وی قرار دارد.

طبق گزارش‌های خارجی،‌ این زیردریاییها (اسرائیل در حاضر حاضر پنج فروند از آنان را در اختیار دارد و ششمی در سال ۲۰۱۹ آماده می‌شود) نوعی پاسخ به تهدید ایران تلقی می‌شوند زیرا توانایی پرتاب موشک‌های بالستیک با قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای را دارند. طبق گزارش منابع خارجی، ناوگان پر زرق و برق زیردریایی‌هایی که اسرائیل در حال ساخت آن است، به این کشور امکان «حملهٔ ثانوی» اتمی را در صورت حملهٔ اتمی ایران خواهد داد.

این زیردریایی‌ها، اسرائیل را از کشوری که می‌تواند در صورت انجام یک حملهٔ اتمی نابود شود، به کشوری تبدیل می‌کند که بتواند حمله را پاسخ گوید و ضربات مهلکی به مهاجم وارد کند.

یک منبع نظامی اسرائیل در مصاحبه‌ای با المانیتور اظهار کرد که اسرائیل هیچ قصدی برای بزرگ‌کردن ناوگانش از ۶ به ۹ فروند ندارد اما می‌خواهد به‌تدریج قدیمی‌ها را با زیردریایی‌های جدید جایگزین کند. طبق اظهارات این منبع، طول عمر مفید یک زیردریایی، ۲۰ تا ۳۰ سال است. طی دههٔ آتی، سه فروند از زیردریایی‌های ناوگان دلفین از رده خارج خواهند شد و با محصولات جدید تعویض می‌شوند.

این اظهارات، مخالفان را که بسیاری از آنان در ارتش اسرائیل هستند، راضی نمی‌کند. آن‌ها فکر می‌کنند که پول عظیمی که بر سر خرید این زیردریایی‌ها خرج می‌شود، باید صرف نیازهای ضروری شود. یک منبع امنیتی اسرائیلی به شرط محرمانه‌ماندن نامش به المانیتور گفت: «نخستین زیردریایی دلفین در سال ۲۰۳۰ از رده خارج می‌شود. تا آن زمان، مشخص نیست اصلاً چنین میزان بالایی از زیردریایی‌ها را نیاز داشته باشیم. تعهد‌ سپردن از الان برای پرداخت‌ میلیون‌ها شِکِّل [واحد پول اسرائیل] در چنین معاملهٔ بزرگی، آن‌هم برای محصولاتی که ممکن است مطلقاً ضروری نیاشند، دست‌کم عجیب است.»

منتقدان این معامله احساس می‌کنند که پول‌ها می‌بایست برای ارتقاء نیروهای دفاعی در بخش‌های مهم‌تری صرف می‌شدند. یک مقام امنیتی رده‌بالای اسرائیلی که نخواست نامش فاش شود، در این باره به المانیتور گفت: «زیردریایی‌ها در جنگ علیه ترور کارآمد نیستند. آن‌ها در جنگ با داعش و حماس کارآیی ندارند؛ حتی اگر جنگ سومی با لبنان در بگیرد، سرنوشت آن در اعماق اقیانوس‌ها تعیین نخواهد شد. بهتر است که تمامی این پول صرف سپرهای زرهی حفاظتی برای تمامی نیروهای زرهی شود، یا صرف پهپادها، برای تقویت بنیان‌های سایبری و حوزه‌های دیگری که در جنگ با ترور ضروری هستند. متأسفانه اسرائیل دارد اشتباه سنتی خود را تکرار می‌کند: بار دیگر خود را برای جنگ‌های دیروزی آماده می‌کند، نه نبردهای آتی.»

بحث دیگری که میان مخالفان و موافقان درگرفته، بر سر مبلغ معامله است. نگرانی اصلی نتانیاهو برای تسریعِ رسیدن به توافق با آلمان‌ها، این بود که احتمال می‌رود آنگلا مرکل، صدر اعظم آلمان، در انتخابات سال ۲۰۱۷ پیروز نشود. نزدیکان نتانیاهو می‌گویند که جایگزین مرکل ممکن است مانند او در قبال اسرائیل سخاوتمند نباشد و تخفیف ۳۰ درصدی را تأیید نکند. بنا بر همین تحلیل، آن‌ها پیشنهاد می‌کنند که بهتر است معامله هر چه زودتر صورت گیرد.

این تحلیل، منتقدان را راضی نمی‌کند. آن‌ها می‌گویند که این تخفیف، ساختگی است و مدعی هستند که آلمان‌ها قیمت را از یک سو بالا بردند و از سوی دیگر در قیمت بالا، تخفیف داده‌اند. اندک زمانی پیش، همین کمپانی کشتی‌سازی آلمانی، زیردریایی‌های مشابهی را به مصر با قیمتی بسیار پایین‌تر فروخته بود. هیچ‌کس در اسرائیل کارهای مقدماتی را انجام نداد؛ هیچ‌کس مذاکرات ضروری برای یک تراکنش مالی در این ابعاد را انجام نداد. دیگر کشتی‌سازان باتجربهٔ دیگر نیز در جهان بودند که چنین زیردریایی‌هایی را برای اسرائیل بسازند. آلمان‌ها سرمایه‌گذاری خود در تحقیق و توسعه را نیز روی قیمت نهایی کشیدند اما کسی بررسی نکرد که آیا تحقی و توسعه در هیچ معاملهٔ قبلی با سایر کشورها لحاظ شده بوده یا خیر. ویژگی‌های جدید نیز که قرار است به زیردریایی‌های جدید اضافه شوند، به حوزهٔ تخصصی سایر کشتی‌سازان، به‌ویژه در فرانسه، بازمی‌گردد و عقل حکم می‌کند که استعلام این قیمت اضافی از کشتی‌سازان فرانسوی گرفته شود (پیش از آن که تصمیم بگیرند از چه کسی بخرند). اما به جای آن، خریداران [در دولت اسرائیل] آن‌قدر عجله داشتند که پول مالیات‌دهندگان اسرائیلی را داوطلبانه دور ریختند. این، تحلیل منتقدان است.

معاملهٔ زیردریایی‌ها در هفته‌های اخیر باعث جنجال در مورد سیستم نظامی اسرائیل شده است؛ این موضوع به یکی از داغ‌ترین مباحث گفت‌وگوهای غیر رسمی بدل شده است. ارزیابی غالب در میان کارشناسان امنیتی این است که ارتش اسرائیل خود انجام معاملهٔ گران با هزینهٔ نگه‌داری و تجهیز بسیار بالا را که هر سال بیشتر هم خواهد شد، ترغیب نکرده است. در دسامبر ۲۰۱۵، گزارش شد که یک افسر عالی‌رتبهٔ ارتش اسرائیل که برنامهٔ چند سالهٔ ارتش را به روزنامه‌نگاران معرفی کرده بود، گفت که ارتش قصد دارد تا همزمان با فرا رسیدن شش زیردریایی در سال ۲۰۱۹، از یکی از زیردریایی‌هایش صرف‌نظر کند. طبق گفته‌های این افسر که امروزه یکی از نامزدهای پست فرماندهی نیروی هوایی است، اسرائیل می‌تواند با پنج زیردریایی، اهدافش را دنبال کند.

اکنون، کمتر از یک سال بعد، مشخص می‌شود که ارتش نه تنها از یک زیردریایی‌ هم چشم نخواهد پوشید، بلکه سرمایهٔ زیادی نیز برای خرید سه فروند دیگر صرف خواهد شد. نتانیاهو موفق شد تا به‌سادگی خواست خودش را به تمامی سیستم دفاعی تحمیل کند. در سال‌های پیشین، رؤسای بخش‌های مختلف ارتش در انتقاد از نتانیاهو ملاحظه به خرج نمی‌دادند و مخالفت خود را با نظرات او ابراز می‌کردند. اما این‌بار سیستم نظامی به فرماندهی ژنرال گادی ایزنکوت، رئیس ستاد ارتش، به نتانیاهو نزدیک‌تر شده و فرامین او را تقریباً بدون چون و چرا اجرا کرده است.