رفتن به محتوای اصلی

بی‌توجهی دولت‌ها به آثار باستانی غزه

دولت‌های مختلفی که در غزه روی کار آمدند، به میراث فرهنگی آن کشور بی‌توجهی کرده‌اند و این اهمال، باعث محو تاریخ باستانی این منطقه خواهد شد.
RTR2LFVK.jpg

شهر غزه؛ نوار غزه – عمر برخی مکان‌های باستانی و سازه‌‌ها در نوار غزه به هزاران سال قبل بازمی‌گردد. برخی از آن‌ها با تخریب جدی مواجه شدند، بعضی دیگر در حملات متعدد ارتش اسراییل به غزه هدف قرار گرفتند و آن‌ها که مانده‌اند، از بی‌توجهی دولت‌های غزه رنج می‌برند.

ناصر الیافاوی، متخصص تاریخ و میراث فرهنگی در نوار غزه، به المانیتور گفت: «غزه مجموعه‌ای از تمدن‌های تاریخی را با خود دارد. حملات بسیاری به این منطقه شده و نبردهای فراوانی در آن روی داده‌اند. غزه محل تلاقی مصر و شام بود و همین امر باعث شده تا مانند محفظه‌ای برای نگهداری فرهنگ‌ها، از جمله تمدن آشوری، دوران فرعون‌ها، تمدن‌های بیزانسی، رومی، یونانی، دوران جنگ‌های صلیبی و فرهنگ‌های اسلامی باشد».

وزارت گردشگری و آثار باستانی در بیانیه‌ای که به تاریخ دوم سپتامبر ۲۰۱۴ منتشر شد، تایید کرد که مکان‌های باستانی در غزه به دنبال حمله اسراییل به سازه‌های کهن در جنگ اخیر، متحمل خسارات سنگینی شده‌اند.

در این بیانیه آمده است: «مکان‌های باستانی متحمل خسارات سنگینی در حمله اخیر اسراییل شده‌اند و خسارت مادی ۷۴ مکان باستانی، شامل چهار ساختمان که کاملاً تخریب شده‌اند، ۱۱ ساختمان که بخش‌هایی از آن‌ها ویران شده و ۵۹ مکان که خسارت‌های کمتری دیده‌اند، بر اساس برآوردها حدود ۸۵۰ هزار دلار است».

ناصر الیافاوی که عضو کمیسیون تنظیم تاریخ فلسطین و برنامه آموزش تاریخ معاصر نیز هست، معتقد است که غیر از حملات اسراییلی‌ها، «تجاوز به حریم میراث فرهنگی، چه مکان‌های باستانی اسلامی و چه مسیحی، عملی است که انجام شده و این به دلیل بی‌توجهی دولت‌های مختلف است».

او می‌افزاید: «این دولت‌ها نتوانستند میراث فلسطین را در غزه حفظ کنند. آن‌ها میراث باستانی ما را در معرض تخریب، تاراج و امحاء قرار داده‌اند بدون این که حداقل‌های لازم را برای حفاظت از مکان‌هایی فراهم کنند که از نظر تاریخ تمدن بسیار ارزشمند هستند».

الیافاوی تذکر می‌دهد که تجربه متخصصان محلی در امر باستان شناسی کم است و به همین دلیل برخی بنا‌های تاریخی در معرض تخریب و فرو ریختن هستند.

برای مثال، صومعه سنت هیلاریون واقع در نواحی مرکزی نوار غزه که در سال ۳۲۹ میلادی ساخته شد و نخستین کلیسای بیزانسی در فلسطین است، توسط دولت غزه نادیده گرفته شده و در معرض تخریب و فرو ریزی است بدون این که هیچگونه نگهداری یا محافظتی از آن به عمل آید.

پروفسور عدنان ابو دیه، مدرس باستان شناسی دانشگاه اسلامی، کاملا با الیافاوی درباره بی توجهی دولت‌ها در قبال مکان‌های تاریخی در غزه موافق است. او به المانیتور گفت: «حدود ۶۰ مکان باستانی کشف شده در غزه وجود دارند و من فکر می‌کنم که تعداد زیادی، شاید صدها سایت دیگر وجود داشته باشند که با حفاری‌های باستان‌ شناسان از زیر خاک بیرون آیند. غزه مکانی است که از لحاظ گنجینه‌های باستانی بسیار غنی است».

ابو دیه گفت که برای مکان‌های کشف نشده، همان بهتر است که تا زمان روی کار آمدن یک دولت مسوول که به میراث فرهنگی و باستانی تحت عنوان بخش لاینفک هویت فلسطینی احترام بگذارد، زیر خاک بمانند. او اشاره کرد که دولت‌های قبلی تعدادی از مکان‌های کشف شده تاریخی، مانند تل السکن در جنوب شهر غزه که به عصر مفرغ (۳۳۰۰ تا ۲۳۰۰ قبل از میلاد مسیح) بازمی‌گردد را از بین برده‌اند.

ابو دیه گفت که غزه ذخایر باستانی متعددی دارد که به دلیل تلاقی مصر، شام و اروپا در این مکان، از زمان‌های کهن باقی مانده‌اند. در میان این مکان‌ها شهر البلاخیه در غرب غزه که قدمتش به سال‌های ۱۲۰۰ قبل از میلاد تا ۳۲۴ بعد از میلاد بازمی‌گردد، وجود دارد. در این منطقه آثاری یافت شد که با هیچ کدام از موارد مشابه که تا کنون در فلسطین کشف شده بود، قابل مقایسه نبود.

او توضیح داد که شهر تاریخی البلاخیه، بندر آنتدون را در خود داشت که قدیمی‌ترین بندر خاورمیانه بود. وی افزود: «این بندر کاملا نادیده گرفته شده و هیچ کس از آن مراقبت نمی‌کند. حتی از آن به عنوان محلی برای تمرین نظامی توسط یکی از گروه‌های مقاومت در غزه استفاده می‌شود و با ماسه پر شده و بخش وسیعی از آن مسطح سازی شده است».

محمد خلة که مشاور معاون وزارت گردشگری و آثار باستانی غزه است، در واکنش به اتهام‌هایی که به دولت غزه مبنی بر بی‌توجهی‌اش به آثار باستانی نسبت داده می‌شود، به المانیتور گفت: «ما به سختی تلاش می‌کنیم تا این مکان‌ها و ابنیه باستانی را حفظ کنیم اما به دلیل محاصره و تحریم اسراییلی‌ها، امکانات اندکی داریم».

وی تایید کرد که کاوش‌هایی در غزه با هدف کشف آثار تاریخی –به طور عمده در منطقه تل رفح که بناهایی مربوط به دوران امپراتوری روم به تازگی در آن یافت شده- در حال انجام است اما روند کار به دلیل محاصره غزه، کند پیش می‌رود.

او افزود: «اسراییل جلوی ورود مواد لازم برای تعمیرات را می‌گیرد و همچنین از سفر افراد متخصص در زمینه تاریخ و آثار باستانی، مانند ورود مقام‌های یونسکو به غزه برای حفاظت از مکان‌های باستانی، جلوگیری می‌کند». خلة گفت که وزارت‌خانه متبوعش متخصصانی در زمینه کشف و بازسازی آثار باستانی دارد «اما تجربه آن‌ها در سطح پایینی باقی مانده است».

این مقام دولت غزه در رابطه با بی‌توجهی به خانه‌های تاریخی نیز گفت: «ما به صورت جدی به تبدیل برخی از این خانه‌ها به موزه و مراکز فرهنگی فکر می‌کنیم تا نسل‌های فلسطینی را به مسایل فرهنگی آگاه کنیم».

الیافاوی مقام‌های محلی دولت حماس در غزه را به بی‌توجهی نسبت به مجسمه آپولو با قدمت ۲۰۰ ساله که در اوت ۲۰۱۳ کشف شد متهم می‌کند. وی می‌گوید: «حماس مشغول چانه‌زنی با مقام‌های اروپایی بر سر این مجسمه است». باستان‌ شناسان و متخصصان میراث فرهنگی هیچ امکانی برای مطالعه بر روی این مجسمه –غیر از بررسی آن از روی عکس‌ها- نیافته‌اند چرا که پلیس غزه از این مجسمه محافظت جدی به عمل می‌آورد.

خلة گفت که وزارت‌خانه‌اش «از پلیس خواسته تا مجسمه را برای محافظت به مقام‌های ذیصلاح تحویل دهد اما نتیجه‌ای نگرفته است». او این اتهام را که بر سر مجسمه چانه‌زنی مالی صورت می‌گیرد، تکذیب کرد.

از نظر ابو دیه، حفاظت از میراث فرهنگی فلسطین و مکان‌های باستانی غزه نیازمند تصویب قانون محکمی با هدف محافظت از این آثار در برابر تخریب و تاراج است و باید بودجه‌ای برای عملیات ترمیم و اکتشاف تخصیص یافته، از جابه‌جایی به منطقه نیل جلوگیری شود و از همه مهم‌تر، محاصره اسراییلی‌ها و محدودیت ورود محققان بین‌المللی به غزه باید برداشته شود.

این مقاله بخشی از مجموعه  اوت۲۰۱۵ ما در مورد میراث فرهنگی خاورمیانه می باشد. برای خواندن مطالب بیشتر در این مجموعه، اینجا را کلیک کنید.

More from Rasha Abou Jalal

Recommended Articles