Ana içeriğe atla

Gazze’de tarım çöküşün eşiğinde

Gazzeli çiftçiler, İsrail’in güvenliği gerekçe göstererek gübre ve kimyasal ithalatını yasaklamasının ardından yüksek işsizliğe rağmen tarımı bırakmak zorunda kalıyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
A Palestinian woman collects barley during harvest on a farm in Khan Younis in the southern Gaza Strip April 25, 2016. REUTERS/Ibraheem Abu Mustafa  - RTX2BJRS
 

Gazze Şeridi’ndeki küçük imalathaneler birbiri ardında kapanırken büyük tesisler zor koşullarda ayakta kalma mücadelesi veriyor. Krizin bir sonraki durağı ise tarım olacak. Ancak üretim tesislerinin aksine tarımdaki krizin Gazze Şeridi’nde yaşayanların hayatına doğrudan ve ağır yansımaları olabilir. Gazze halkının un, pirinç, şeker ve yağ gibi ihtiyaçlarının yarısından fazlasını hâlihazırda BM Yardım Ajansı karşılıyor. Beslenme sıkıntıları yaşayan halkın meyve ve sebze ihtiyacının büyük bölümü ise bölgede yetiştiriliyor.

Gazze’deki tarım sektörü 10 yıl önce, İsrail’in Hamas’ın iktidara gelmesinin ardından başlattığı ablukayla bozulmaya başladı. Koruyucu Hat Operasyonu adıyla bilinen 2014’teki İsrail-Hamas savaşı ise çiftçilere ölümcül bir darbe vurdu. Tarım sektörü o günden bu yana yaralarını saramadı. Çiftçiler şimdi savaştan geriye kalanların da son aylarda tükendiğini anlatıyorlar. Tarım sektörünün can çekişen bu hâli, sonunda Gazze’nin “yerleşime elverişsiz” bir bölge ilan edilmesine yol açabilir. Nitekim BM de yaklaşık bir yıl önce hazırladığı bir raporda bunu öngörmüştü.

Al-Monitor’a konuşan çiftçiler, İsrail’in tarım ürünlerine uyguladığı ağır kısıtlamalar nedeniyle arazilerini terk etmek zorunda kaldıklarını anlatıyorlar. Gerekli tedbirler hızla alınmazsa hâlihazırda kötü olan tablonun daha da ağırlaşacağı belirtiliyor. Gazze’nin Han Yunus kasabasında arazisi bulunan Raşit Ebu Verda ise “Bu Gazze ekonomisinin sonu olur.” diyor.

Al-Monitor’a konuşan Verda, İsrail’in Hamas tarafından patlayıcı yapımında kullanıldığı gerekçesiyle gübre ve diğer kimyasalların ithalatını yasakladığına dikkat çekiyor. Ayrıca ev inşaatlarında ve ısıtmada kullanılan demirin ithalatının da yasaklandığını belirten Verda şöyle devam ediyor: “Gazze’deki çoğu çiftçinin bu nedenle şu an tarımı bırakmaktan başka seçeneği kalmadı. Ancak çoğu ailenin tek geçim kapısı tarım. Tarım olmazsa her şey biter.”

Gazze Tarım Kurumu’nun Başkanı Mühendis Muhammed El Bekri ise Al-Monitor’a Gazze’deki çiftçi sayısında rekor oranda bir düşüş yaşandığını söylüyor. Bekri’nin verdiği bilgilere göre çiftçilerin üçte birinden fazlası arazilerini kaybetmiş durumda, diğer üçte birlik kesim ise tarımdan geçinemedikleri için başka geçim kaynakları arıyor ama şansları pek yüksek değil. Bekri, Koruyucu Hat Operasyonu’nun ardından tarım yapan çiftçilerin sayısının 65 binden 18 bine düştüğüne işaret ediyor.

Hamas’ın iktidara gelmesiyle başlayan İsrail ablukasından önce Gazze Şeridi’nde 100 bini aşkın çiftçinin yaşadığını söyleyen Bekri tarlaların o dönem yüz binlerce kişiye istihdam sağladığını anlatıyor. Bu dönemde yetiştirilen ürünlerle hem iç piyasanın ihtiyaçları karşılanıyor hem de sebze-meyvelerin bir kısmı İsrail ve Batı Şeria’ya ihraç ediliyormuş.

Aile geleneklerini sürdüren küçük arazi sahiplerinin çoğunun tarımı bıraktığını belirten Bekri şöyle devam ediyor: “Bu insanlar, ailelerinden devraldıkları arazileri ekerek bütün sülalelerine bakıyorlardı. Şimdi ne yiyecekleri var ne de bir geçim kapıları. Tek bildikleri şey tarım olduğu için ellerinde meslekleri de yok. Bu insanlar nereye gidecekler? Gazze’de işsizlik bu kadar yüksekken, biz bile bulamazken onlar nerede iş bulacaklar?”

Bu arada geniş arazi sahipleri de tarıma devam etmekte zorlanıyor ve sadece buğday ekip biçiyor. Verda, Gazze Şeridi’ndeki arazilerin büyük bölümünde tuzlanma başladığı için önceden yetiştirilen sebze meyvelerin artık yetişmediğini anlatıyor.

Verda, büyük çiftliklerin çoğunun kasabaların dışında ve Gazze coğrafyası gereği İsrail sınırında kümelendiğine işaret ediyor. Arazilerin bir kısmı Gazze’nin kuzeyinde, Beyt Hanun ve Beyt Lahiya kasabalarının yakınında; bir kısmı da güneyinde, Han Yunus ve Refah yakınlarında bulunuyor. İsrail Savunma Kuvvetleri İsrail’e sızmaya çalışan teröristleri daha iyi gözleyebilmek için bu bölgelerdeki bitki örtüsünü temizliyor.

İsrail’in zaman zaman “yasak bölgeleri” genişlettiğini söyleyen Verda, çiftçilerin bu nedenle geçmişte meyve ve sebze yetiştirilen binlerce dönüm araziyi terk etmek zorunda kaldıklarını belirtiyor. Verda’ya göre İsrail buralarda ekim yapılmasını engellemek için yasak bölgelere ve etrafına bitki örtüsüne zarar veren yaprak dökücüler de püskürtüyor.

Verda şöyle devam ediyor: “Sizin İsrail’de yaptığınıza benzer modern tarım bizim için artık hayal. Başka çiftçiler gibi hava olayları ya da piyasa fiyatlarından da endişelendiğimiz yok. Tek derdimiz ayakta kalabilmek ama sürekli yeni bir sorunla karşılaşıyoruz. Gazze’de artık tarım yapma imkânı kalmadı.”

Gazze’deki çiftçilerin karşılaştığı zorluklar Gazze tüccarlarının akıbetini andırıyor. Tüccarlar da Batı Şeria’ya seyahat etmelerine olanak veren izinlerin İsrail tarafından bilinçli olarak iptal edildiğini iddia ediyorlar. Sonuçta Gazze ev sahipliği yaptığı 1,8 milyonluk nüfus için yaşanmaz bir yere yavaş yavaş dönüşüyor.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial