روسیه/خاورمیانه

میزان اعتماد روسیه به ترکیه در دومین سالروز شلیک به جنگنده روس

p
By
Article Summary
به نظر می‌رسد که روس‌ها ترکیه را به‌خاطر شلیک به جنگندهٔ خود در دو سال قبل، بخشیده‌اند. لیکن فراموش‌کردن، مسئله‌ٔ دیگری است.

روز یکم دسامبر، روسیه سرانجام تحریم واردات گوجهفرنگی را از ترکیه، به طور کامل لغو کرد. این یکی از آخرین تحریم‌هایی بود که مسکو اندکی پس از سرنگونکردن یک جنگندهاش در تاریخ ۲۴ نوامبر ۲۰۱۵ به دست نیروهای ترکیه، بر این کشور اعمال کرد. دو سال پیش، واقعهٔ مذکور روابط ترکیه و روسیه را در آستانهٔ قطع کامل پیش برده بود و حتی ریسک وقوع جنگ میان دو کشور وجود داشت.

روس‌ها از عملکرد ترکیه بسیار خشمگین بودند. تظاهرات بسیاری علیه ترکیه در برابر سفارت این کشور در مسکو و همچنین کنسول‌گری‌های ترکیه در کازان، استاوروپول و سن‌پطرزبورگ برگزار شد. شبکه‌های اجتماعی روسیه از انتقاد تند علیه ترکیه لبریز شده بودند.

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، این واقعه را «خنجری از پشت» نامید که از جانب «شرکای تروریست‌ها» صورت گرفته و وعده داد که عواقب جدی در انتظار روابط روسیه و ترکیه است. چند روز بعد، دولت روسیه پروازهای چارتر را میان کشورش با ترکیه قطع کرد و همچنین واردات برخی کالاهای ترکیه مانند میوه و سبزیجات را مورد تحریم قرار داد. تعداد سازمان‌ها و تجارت‌های ترکیه که در روسیه کار می‌کردند، محدود شد. شرکت‌های روس از استخدام کارکنان ترک منع شدند. دولت همچنین به آژانس‌های مسافرتی روس «توصیه» کرد که فروش تورها را به مقاصد تفریحی در ترکیه متوقف کنند. در عین حال، مسکو از اجرای پروژه‌های بزرگ بین‌کشوری مانند ساخت نخستین نیروگاه برق اتمی در ترکیه و خط لولهٔ گاز موسوم به تورکیش استریم، خودداری نکرد.

رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه، تا ژوئن ۲۰۱۶ اقدام به عذرخواهی نکرده بود. دو ماه بعد [از عذرخواهی]، پوتین و اردوغان برای نخستین بار از زمان واقعه، دیدار کردند. پس از آن، روابط میان دو کشور به تدریج بهبود یافت. تقریباً تمام تحریم‌های روسیه از آن زمان برداشته شدند و تنها نیاز به اخذ ویزا برای سفر شهروندان ترک به روسیه باقی مانده که در مسیر مذاکره قرار دارد.

پوتین در دیدار با اردوغان در سوچی که ماه گذشته انجام شد، گفت که روابط میان دو کشور «عملاً به طور کامل به جای خود بازگشته است.»

او گفت: «این شاهدی برای رشد تجارت فی‌مابین است که در ۹ ماه نخست امسال، ۳۶ درصد افزایش داشت. این دلیلی است که باور کنیم ما قادریم که افت سال گذشته را جبران کنیم.»

در واقع، تجارت ترکیه بار دیگر به سمت روسیه بازمی‌گردد. هیئت‌های تجاری ترکیه در حال بازدید از مناطق مختلف روسیه هستند و حدود ۲۰ شرکت ترک در مجمع تجاری ترکیه-روسیه که روزهای ۳۰ نوامبر تا ۱ دسامبر در شهر ورونژ روسیه برگزار شد، حضور داشتند. هدف این مجمع، احیاء و تقویت تماس میان شرکت‌های روس و ترک و ارتقاء پروژه‌های سرمایه‌گذاری مشترک است. اندکی بعد در ماه جاری، کارآفرینان استان کوجائلی ترکیه قصد دارند تا از منطقهٔ شمال اوستیا-آلانیا در قفقاز روسیه، در مورد سرمایه‌گذاری مشترک گفت‌وگو کنند.

در حالی که پیوندهای اقتصادی در حال بازسازی است، روابط سیاسی نیز در حال توسعه‌اند. دیدارهای متعدد اخیر میان پوتین و اردوغان، و دیپلماسی فعال در مورد سوریه، نشان آن است که روابط ترکیه-روسیه هرگز نزدیک‌تر از الان نبوده است.

گفتمان کارشناسان و رسانه‌های روس اکثراً به گونه‌ای است که ترکیه و روسیه را «متحد» یکدیگر و «دوستان نزدیک» به تصویر می‌کشد. حامیان این گفتمان، عمدتاً بر همکاری این کشورها در سوریه و فروش احتمالی سیستم دفاعی ضد هوایی اس-۴۰۰ به ترکیه که عضو ناتو است، تأکید می‌کنند. افکار عمومی روسیه نیز دربارهٔ ترکیه تغییر کرده است. یک نظرسنجی عمومی که اخیراً از سوی یک سازمان نظرسنجی مستقل روسی به نام «لِوادا سنتر» انجام شده است، نشان می‌دهد که اکنون تنها ۸ درصد از روس‌ها ترکیه را دشمن می‌دانند. در سال ۲۰۱۶ آمار یک سئوال مشابه، مقداری معادل ۲۹ درصد را نشان می‌داد.

خط سیر حرکت به سوی تحکیم پیوندها میان دو کشور، ممکن است دلیل آن باشد که چرا رسانه‌های روسیه -بسیاری از آن‌ها دولتی یا نزدیک به کرملین هستند- ترجیح داده‌اند که در دومین سالگرد واقعه شلیک به جنگندهٔ کشورشان از سوی ترکیه، توجه چندانی به این ماجرا نشان ندهند. به جای آن، رسانه‌ها بر نشست سهجانبه میان روسیه، ترکیه و ایران در سوچی تمرکز کردند که موضوع آن آیندهٔ سوریه بود. رسانه‌های روسیه نشست سوچی را با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه کردند که رهبران شوروی، آمریکا و بریتانیا دربارهٔ سرنوشت آلمان و سازمان‌دهی اروپای پس از جنگ، به گفت‌وگو نشستند.

با این حال، بسیاری در روسیه هنوز بر این باورند که علی‌رغم همکاری‌های نزدیک، ترکیه شریکی قابل اتکا نیست. یوری شویتکین، جانشین ریاست کمیتهٔ دفاعی دومای روسیه، در مصاحبه‌ای با خبرگزاری رسمی تاس دربارهٔ دومین سالروز سقوط جت، گفت که هیچ‌کس در روسیه این تراژدی را فراموش نکرده است.

شویتکین گفت: «ما به یاد می‌آوریم؛ ما سرمان را در برابر خلبانان‌مان خم می‌کنیم. اما ترکیه در مورد این واقعهٔ بسیار جدی عذرخواهی کرده است. تنها پس از آن بود که روابط رو به بهبود گذاشتند. روسیه به ترکیه کمک کرد تا از کودتای نظامی [نافرجام در ژوئیه ۲۰۱۶] جلوگیری کند و اطلاعاتی را ارائه کرد که به ابقای اردوغان در قدرت کمک کرد.» او همچنین بر همکاری هر دو کشور در روسیه، جایی که مسکو و آنکار منافع و اهداف مشترک دارند، تأکید کرد.

ولادیمیر موخین، یکی از کارشناسان نظامی روس و استاد دانشگاه علوم نظامی، بدبین‌تر است. او بر این باور است که مسکو آنکارا را برای سرنگونی جت بخشیده اما چیزی را فراموش نکرده است.

او گفت: «این واقعه همواره در صفحهٔ تراژیک تاریخ روابط روسیه و ترکیه باقی می‌ماند. مشکلاتی که دو سال پیش وجود داشت، متأسفانه، به هیچ جا نرفته‌اند. ترکیه هنوز از گروه‌های شبه‌نظامی که موضع خصمانه نسبت به روسیه و دولت سوریه دارند، حمایت می‌کند. اردوغان شخصاً موضعی احساسی علیه رژیم بشار اسد دارد» که پوتین از او حمایت می‌کند و «تمام این‌ها بر روابط ما اثر می‌گذارند.» او افزود که می‌توان دو طرف را «شریک» نامید اما متحد، خیر.

ایلشات سائتوف از انستیتو مطالعات شرقی در آکادمی علوم روسیه، به المانیتور گفت که علی‌رغم آن‌که مسکو آنکارا را بخشیده است، اما دیگر به ترکیه اعتمادی ندارد. او گفت: «من تردید دارم که برقراری مجدد دوستی شخصی پیشین میان دو رئیس جمهور ممکن باشد. همچنین احتمال دارد که ترکیه ناتو را ترک گوید و ائتلاف نظامی جدیدی با روسیه ایجاد کند.»

Yekaterina Chulkovskaya is a Russian journalist writing on the Middle East, as well as politics and social issues in Russia’s Muslim regions. She is a columnist for Russian Forbes, a freelance writer for the online newspaper Meduza and a former editor for Turkish edition of Russia Beyond the Hеadlines. She holds a master’s degree in international relations from Moscow State Institute of International Relations (MGIMO-University).

x

Cookies help us deliver our services. By using them you accept our use of cookies. Learn more... X