چرا تنش میان ایران و عربستان، برای مسکو گران تمام میشود؟
مجادله میان ایران و عربستان سعودی میتواند به بیثباتی خاورمیانه دامن بزند. این امر برای روسیه و ادامه سیاست بیطرفیاش، مشکلات ویژهای به دنبال خواهد آورد.
تنش جاری میان ایران و عربستان سعودی که در پی اعدام شیخ نمر النمر، روحانی شیعه، به اتهام فعالیتهای تروریستی در عربستان آغاز شد، معضلی دیگر به مشکلات متعدد خاورمیانه اضافه کرد. این مسئله چالشهایی را نیز برای سیاست خارجی روسیه در منطقه به وجود میآورد.
مسکو همواره به دنبال روابط مبتنی بر همکاری با کشورهای خاورمیانه بوده و تا جای ممکن تلاش میکند تا برای حفظ منافع دراز مدت روسیه، از جانبداری پرهیز کند. به عنوان مثال، روسیه از خواست فلسطینیها برای برخورداری از یک کشور مستقل حمایت میکند و به موازات آن، روابط اقتصادی محکمی با اسرائیل دارد. روسیه همچنین در حالی که از محکوم کردن واکنش تند اسرائیل نسبت به گروههای تروریستی منطقه خودداری میکند، با سیاست شهرکسازی این کشور نیز مخالف است.
به همین صورت، علیرغم مواردی چون همکاری روسها با ایران، نگرانیهای جدی آنها درباره افراط گرایی سُنی و ربط آن به تروریسم در داخل خاک روسیه، حمایت سعودی و قطر از گروههای مسلح مخالف بشار اسد و حرکات مشکوک عربستان در پایین نگه داشتن درازمدت قیمت نفت، مسکو همچنان نقش کلیدی ریاض را به رسمیت میشناسد و سعی در همکاری با این کشور و حکومتهای سنی وابسته به آن در منطقه دارد. جستجو در وبسایت کرملین نشان میدهد که ولادیمیر پوتین از زمان مداخله کشورش در سوریه، دستکم سه بار با شاه سلمان بن عبدالعزیز آل سعود گفتوگوی تلفنی داشته و در یک مورد نیز حضوری با محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی گفتوگو کرده است. دو مکالمه تلفنیِ اعلامشده نیز میان پوتین و ملک سلمان، دو هفته پیش از نخستین حملات هوایی روسها در سوریه، صورت گرفته است.
از دیدگاه منافع ملی روسیه، سیاست همکاری با همه در خاورمیانه، منطقی به نظر میرسد. از آنجا که مسکو نفوذ کافی در منطقه برای نتیجهگیری به طور یکجانبه ندارد، رهبران و دیپلماتهایش چارهای ندارند جز آن که برای رسیدن به اهدافشان، به دیپلماسی دوجانبه و چندجانبه پناه ببرند. در منطقهای که عموماً مشخص نیست اتفاق بعدی چه خواهد بود، منطقی هم نیست که روابط روسیه با دولتهایی به هم بخورد که ممکن است در آینده مهم شوند. طبیعی است که چنین رویکردی، در رابطه با قدرتهای کلیدی منطقه مانند ایران و عربستان سعودی، اهمیتی دو چندان مییابد.
