وضعیت جدید منطقه خاورمیانه که با شکاف عمیق بین تمدن ها و درگیری های فزاینده همراه است روسیه را وادار کرده که حداکثر انعطاف را برای گسترش روابط دوستانه با برخی از بازیگران کلیدی منطقه به کار گیرد. طبیعت این روابط بر اساس خاطره تاریخی است که از رفتار روسیه در این منطقه به جا مانده؛ روسیه هرگز به عنوان یک قدرت استعمارگر عمل نکرده و حتی در دوران اتحاد جماهیر شوروی از جنبش های آزادیبخش ملی عربی در منطقه حمایت می کرد. هم چنین روسیه به بسیاری از کشور ها در منطقه کمک کرده که پایه های صنعتی شدن را بریزند و همواره از جنبش فلسطین نیز حمایت کرده است. اما در سال های اخیر به دلیل حمایت ابراز همدردی برخی از کشور های منطقه از جدائی طلبان چچن و نیز موضع روسیه در جریان درگیری های سوریه قدری روابط با بعضی از کشور های منطقه تیره شد که اینک روسیه در صدد بر آمده اختلافات را کاهش دهد. در این رابطه بازیگران منطقه ای نیز علائمی از خود بروز می دهند که نشان می دهد درک بهتری از مواضع روسیه پیدا کرده اند.
در همین رابطه مسکو تلاش دارد که به همکاری های خود را با کشور های منطقه تنوع بیشتری ببخشد. به این معنا که دیگر تنها از دیپلماسی بهره نگیرد بلکه همکاری های فنی و نظامی خود را، یعنی زمینه هائی که در آنها حرف برای گفتن دارد، با شرکای خود گسترش دهد. در این حوزه ها، به خصوص به علت جدیتر شدن تحریم های بین المللی علیه روسیه، ملاحظات اقتصادی و سیاسی در یکدیگر تنیده می شوند.
در این میان صنایع دفاع روسیه، به خصوص موشک های زمین به هوای اس ۳۰۰ (اس ۴۰۰ و اس ۵۰۰) از قدرت رقابت بالائی برخوردارند. سال هاست که روسیه می خواسته این سیستم موشکی را در منطقه بازاریابی کند اما با مقاومت شدید رقبای خود روبرو شده است. حتی گاهی در این زمینه پیشرفت هائی داشته است که بر اثر همان مقاومت ها متوقف شده است. بطور مشخص روسیه در دو مورد مجبور شده که قرارداد فروش موشک های اس ۳۰۰ را به کشور های خاورمیانه فسخ کند. اولی در مورد قرارداد سال ۲۰۱۰ با سوریه بود که طبق آن باید چهار سامانه S-300PMU2s به ارزش یک میلیارد دلار تحویل آن کشور می شد که بر اثر تهدید های اسرائیل نسبت به سوریه بالاخره قرارداد مزبور در سال ۲۰۱۳ فسخ گردید. برخی از قطعات آن سیستم سام (SAM) در محل از میان رفتند و برخی دیگر برای قرارداد های دیگر بکار رفتند.
مورد دوم در سال ۲۰۱۰ در ارتباط با تهران اتفاق افتاد که پس از برقراری تحریم های بین المللی روسیه از حمل موشک های مزبور به ایران خودداری کرد. طبق قرارداد سال ۲۰۰۷ روسیه می باید پنج سامانه S-300PMU1s را تحویل ایران می داد. تصمیم پرزیدنت دیمیتری مدودف برای خاتمه دادن به قرارداد، مسائل غیر منتظره را بوجود آورد. هر چند که روسیه پیش پرداخت ۱۶۷ میلیون دلاری را به ایران پس داد اما ایرانی ها شکایتی را به مبلغ ۴ میلیارد دلار علیه شرکت تولید کننده موشک ها را، یعنی "روسوبورون اکسپورت" در دادگاه بین المللی ژنو طرح کردند.
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.
