جنگ سردی که اکنون در خاورمیانه جریان دارد، دو وجه پیدا کرده است. نبرد مذکور به موازات این که میان شیعیان و اهل سنت در عراق، سوریه، لبنان و کشورهای حوزه خلیج [فارس] جاری است، در بین خود کشورها و گروههای سنی نیز مانند ترکیه، عربستان سعودی و گروههای سیاسی اسلامگرا برای کنترل و تسلط بر دنیای اهل سنت برقرار است.
از آن روی که جایگاهی مانند رهبری قلمرو شاخه سُنیمذهب در جهان اسلام نیازمند کنترل تفسیرهای مذهبی (به ویژه در مواقعی که به سیستم سیاسی ربط پیدا کنند) است، مدلی از دموکراسی اسلامی که ترکیه سابقه اجرای آن را دارد، خطری برای نفوذ سیاسی حاکمان عربستان سعودی محسوب میشود.
در حالی که دولت حزب عدالت و توسعه (AKP) در ترکیه اعتقاد دارد اسلام و دموکراسی در تناقض با یکدیگر نبوده و در پی آن است تا مدل خود از تطبیق این دو را در میان جنبشهای محافظهکار اسلامی-عربی خاورمیانه ترویج کند، دموکراسی در گفتمان عربستان سعودی نوعی دستاندازی به بنیان و ستونهای دینی محسوب میشود. محتوای فتواهای افرادی چون شیخ صالح الفوزان، یکی از اعضای شورای علمای عربستان، نمونهای از این دیدگاه است.
موقعیت ایران از این جهت متفاوت است. در پی تغییر شرایط در عراق، این کشور اکنون کنترل کامل سپهر سیاسی شیعی را در اختیار دارد. این، اقدامی است که هیچکدام از مخالفان ایران در شاخه سنیِ جهان اسلام نمیتوانند مدعی توفیق در آن شوند زیرا نه ترکیه، نه عربستان و نه جنبشهای اسلامی، هیچیک نتوانستهاند زعامت سیاسی اهل سنت را به طور کامل در دست بگیرند. به علاوه، تفاوت در میان نقطه نظرهای بازیگران این عرصه و اختلاف در برآوردهای آنان نسبت به مخاطراتی که با آن روبهرو هستند، توافق میان نیروهای سنی را مشکل میکند. بنابراین به نظر میرسد که محتملترین سناریو، درگیری بر سر این تسلط، در زمین مصر و سوریه به عنوان صحنههای نبرد است.
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.
