رفتن به محتوای اصلی

تور ضد ایرانی ترامپ

ترامپ در نخستین سفر خارجی‌اش به عربستان سعودی و اسرائیل، به جای آن‌که داعش را تهدید نخست بداند، ایران را به جان آن نشاند.
Saudi Arabia's King Salman bin Abdulaziz Al Saud welcomes U.S. President Donald Trump during a reception ceremony in Riyadh, Saudi Arabia, May 20, 2017. Bandar Algaloud/Courtesy of Saudi Royal Court/Handout via REUTERS ATTENTION EDITORS - THIS PICTURE WAS PROVIDED BY A THIRD PARTY. FOR EDITORIAL USE ONLY. - RTX36OPZ

واشینگتن - دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، روز ۲۲ ماه مه، پس از سفر به عربستان سعودی وارد اسرائیل شد؛ جایی که متحدی دیگر منتظر بود تا موضع محکم او را در قبال ایران بستاید - و تشویقش کند که موضع تندتری بگیرد.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در کنفرانس خبری مشترک با ترامپ در سومین نشست‌شان در روز ۲۲ مه، گفت: «من می‌خواهم شما بدانید که ما تا چه اندازه از تغییر سیاست آمریکا در قبال ایران که شما به صراحت بیان کردید، قدردانی می‌کنیم.»

ترامپ پیشتر در نشست دیگری با نتانیاهو در هتل شاه داوود بیت المقدس، توافق اتمی با ایران را که در دورهٔ خلفش باراک اوباما به امضا رسیده بود، به باد انتقاد گرفت؛ به‌گونه‌ای که دست نتانیاهو را هم از پشت بست. او توافق اتمی سال ۲۰۱۵ را یک «چیز وحشتناک وحشتناک» خواند و قول داد که ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست نخواهد یافت: «این چیزی است که من به شما می‌گویم.»

طبق متن اظهارات ترامپ که دفتر مطبوعاتی کاخ سفید منتشر کرد، او گفت: «ایران توافقی عالی را با از راه مذاکره با دولت پیشین به دست آورد… از نقطه نظر من، چنین چیزی باور نکردنی است.»

او گفت که بدون توافق هسته‌ای «من فکر می‌کنم که [ایران] در ظرف مدت شش ماه کاملاً شکست می‌خورد.»

ترامپ افزود: «ما به آن‌ها حیات مجدد دادیم… ما به آن‌ها ثروت و رونق دادیم. همچنین به آن‌ها امکان دادیم تا به ترور ادامه دهند… هر جایی از خاورمیانه که برویم نشان ایران در آن‌جا دیده می‌شود.» او تأکید کرد: «آن‌ها به جای تشکر از ایالات متحده، اکنون احساس قلدری می‌کنند.»

این اظهارات، ادامهٔ سخنان روز ۲۱ ماه مه ترامپ در یک اجلاس دیگر بود - اجلاس دیگری که با شرکت اکثر رهبران جهان عرب و اسلام سنی، در شهر ریاض پایتخت عربستان سعودی برگزار شده بود.

ترامپ در آن‌جا گفت: «از لبنان تا عراق و یمن، ایران به تروریست‌ها، شبه‌نظامیان و سایر گروه‌های افراطی که تخریب و ناآرامی را در منطقه توسعه می‌دهند، پول، سلاح و خدمات آموزشی می‌دهد.» او به‌ویژه حمایت ایران را از رژیم بشار اسد در سوریه «تراژیک و بی‌ثبات‌کننده» خواند.

ترامپ وعده داد: «تا زمانی که رژیم ایران حاضر نشود شریک صلح باشد، همه ملت‌های باوجدان باید با یکدیگر برای منزوی‌کردن ایران همکاری کنند، اجازه ندهند ایران برای تروریسم پشتیبانی مالی فراهم کند و دعا کنند برای روزی که مردم ایران حکومتی عادل و درستکار داشته باشد؛ زیرا به‌خوبی شایستهٔ داشتن چنین حکومتی هستند.»
جالب توجه است که ترامپ تنها چند روز پس از آن خواستار منزوی‌کردن ایران شده که دولتش به تسهیل تحریمهای مرتبط با برنامهٔ هستهای فرمان داد و یک روز پس از آن‌که حسن روحانی، رئیس جمهوری میانه‌رو، با اختلاف چشمگیری انتخابات مجدد را برد. ماه گذشته، رکس تیلرسون، وزیر خارجه آمریکا، تأیید کرد که ایران به تعهداتش ذیل برجام عمل کرده و گزینه‌ای برای دولت به جز تسهیل تحریم‌ها باقی نگذاشت؛ در غیر این صورت می‌بایست تعهد خود را در توافق، نقض می‌کرد.

با پیروزی روحانی بر ابراهیم رئیسی محافظه‌کار، ایران به دنیا پیام داد که تعامل بین‌المللی و اصلاحات اقتصادی را به رویارویی با غرب ترجیح می‌دهد. آمریکا اما با تشویق دشمنان دوآتشهٔ ایران در منطقه پاسخ داد، قراردادی تسلیحاتی به ارزش ۱۱۰ میلیارد دلار با عربستان سعودی منعقد کرد و خواستار منزوی‌کردن ایران شد.

محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، از توئیتر استفاده کرد تا ناخشنودی‌اش را از این‌که ترامپ از عربستان سعودی به ایران درس می‌دهد -جایی که زنان نمی‌توانند رانندگی کنند و مردم نمی‌توانند رهبرشان را انتخاب کنند- ابراز کرد.

او روز ۲۱ ماه مه نوشت: «رئیس جمهوری ایالات متحده از داخل دژ دموکراسی و میانه‌روی به ایران -که به تازگی انتخابات برگزار کرده- حمله می‌کند. این سیاست خارجی است یا دوشیدن ۴۸۰ میلیارد دلاری عربستان سعودی؟»

برخی ناظران می‌پرسند که آیا ایالات متحده در تلاش برای جذب اسرائیل و متحدان سنی‌اش پس از سال‌های صدرات اوباما، زیادتر از حد به سمت آنان رفته است؟ آن‌ها نگران ریسک بیگانه‌کردن بیشتر ایران از تعامل با جامعهٔ بین‌الملل هستند که ممکن است به نقطه‌ٔ «فرقه‌ای» برسد و این‌طور نشان داده شود که آمریکا در رویکرد خود در منطقه، متمایل به سنی‌ها و ضد شیعیان است.

نیکلاس هِراس، کارشناس خاورمیانه در «مرکزی برای امنیت آمریکای جدید»، به المانیتور گفت: «دولت ترامپ بیش از پیش روی عربستان سعودی و این ایده که می‌توان جنبشی جهانی بدون حضور ایران برای مقابله با خشونت افراط‌گرایان اسلامی ایجاد کرد، سرمایه‌گذاری کرده است. این یکی از موضوعات اصلی گفت‌وگوها بود… سعودی‌های در سال‌های اخیر برای انجام این کار تلاش می‌کردند؛ تا حدی به این خاطر که به دولت اوباما [برای پیشبرد توافق هسته‌ای] واکنش نشان داده باشند.»

او گفت که دولت ترامپ با تمرکز بر نقش بی‌ثبات‌کنندهٔ ایران در منطقه، انگیزه‌های ایران را نادیده گرفت: «فرضیهٔ دولت اوباما این بود که… آمریکا باید به مرور زمان میان دو بازیگر محق منطقه یعنی ایران و عربستان سعودی، توزان ایجاد کند. دولت ترامپ دارد به طور مضاعف از رهبری سعودی‌ها بر خاورمیانه حمایت می‌کند که چاشنی سنی‌گرایی به آن می‌دهد.»

سوزان ملونی، یکی از مقام‌های سیاست‌گذار در وزارت خارجهٔ جرج دبلیو بوش، گفت که پس از اوباما، حتی اگر هیلاری کلینتون پیروز می‌شد، «اصلاحاتی» به نفع متحدان سنتی آمریکا و علیه ایران، انجام می‌گرفت. اما شیب آن اکنون خیلی به آن سوی رفته و باید کمی متوازن شود.

ملونی که اکنون همکار مرکز بروکینگز است، می‌گوید: «دولت اوباما خود را گیر آن انداخته بود که کاری انجام ندهد تا توافق با ایران و اجرای آن به خطر بیافتد. اما آن‌چه شما به آن اشاره می‌کنید، این است که ممکن است شاقول بیش از حد به آن سمت کج شده باشد.» او تأکید کرد: «نیروهایی هست -از جمله اقدام‌های مقابله‌جویانهٔ ایران- که به عقیدهٔ من شاقول را به نقطهٔ توازن نزدیک خواهد کرد.» 

ایلان گلدنبرگ، مقام پیشین پنتاگون و کارمند پیشین بخش خاورمیانهٔ وزارت خارجه در دولت اوباما، موافق است که نوعی اعتمادبخشی مجدد به اسرائیل و متحدان سنی آمریکا پس از نارضایتی‌شان از توافق اتمی، لازم بود. اما به گفتهٔ او، گرایش دولت ترامپ به سنی‌ها ممکن است زیادتر از حد باشد و لزوماً بخشی از سیاستی گسترده‌تر نیست.

گلدنبرگ که او نیز همکار «مرکزی برای امنیت آمریکای جدید» است، در مصاحبه‌ای تلفنی از اسرائیل با المانیتور، گفت: «من فکر می‌کنم که فوائدی در اطمینان‌بخشی به متحدان سنی‌مان و مقابله با رفتارهای ایران، وجود دارد؛ به‌ویژه آن‌که این متحدان پس از توافق اتمی نگران شده‌اند و… به طور غیرمنطقی از دست اوباما عصبانی هستند.»

گلدنبرگ افزود: «اما توازنی در این‌جا باید انجام شود. رویکرد درست این است که به موازات فشار آوردن، جلو هم بروید و کانال‌های گفت‌وگو را باز بگذارید. شما نباید به بخشی از دعوا تبدیل شوید. در بخشی از حوزه‌ها [مقام‌های دولت ترامپ] به طرز خطرناکی به چنین چیزی نزدیک می‌شوند.»

تیلرسون نشان داده که دست‌کم او از چنین ریسک‌هایی آگاه است. او در آخر هفتهٔ گذشته طی گفت‌وگو با روزنامه‌نگاران در ریاض، گفت که در زمان خود، امکان گفت‌وگو با طرف ایرانی‌اش را رد نمی‌کند.

او که در کنفرانس مشترکی با عادل الجبیر، همتای سعودی خود سخن می‌گفت، اظهار کرد: «من هرگز تلفن را روی کسی که بخواهد گفت‌وگو کند یا مکالمه‌ای سازنده داشته باشد، قطع نکرده‌ام. در این لحظه، قصد ندارم که با همتای ایرانی خود تماس بگیرم اما با در نظر گرفتن احتمالات، ما در زمان مناسب صحبت خواهیم کرد.»

حسن روحانی نیز که به تازگی برای بار دوم به ریاست جمهوری انتخاب شده است، روز ۲۲ ماه مه در یک کنفرانس خبری در تهران گفت که برای مذاکرات آتی با آمریکا مشکلی ندارد. او گفت که ایران منتظر خواهد ماند تا دولت ترامپ «به استقرار برسد» تا نسبت به آن «نظر دقیق‌تری» داشته باشد.

او در کنفرانس خبری‌اش گفت: «ایران و آمریکا طی ۳۹ سال گذشته مسیر پر پیچ و خمی را با هم طی کردند. آمریکایی‌ها همواره از انواع شیوه‌ها علیه ایران استفاده کرده و شکست خوردند… شاید یک جا موفقیتی داشتند و آن هم زمانی بود که در مقابل ملت ایران سر فرود آوردند و پای میز مذاکره با نمایندگان ایران با احترام حرف زدند».

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial