رفتن به محتوای اصلی

آیا دیدار روحانی از روسیه موفق بود؟

علی‌رغم این‌ که دیدار حسن روحانی از مسکو به انعقاد چندین قرارداد همکاری منجر شد، هدف اصلی آن احتمالاً بیشتر نوعی نمایش بوده است.
Rouhani_Russia.jpg

رسانه‌های روسیه، دیدار حسن روحانی از مسکو را که در روزهای ۲۷ و ۲۸ مارس انجام شد، تحت عنوان یک رویداد مهم به تصویر کشیدند. ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه و همتای ایرانی‌اش دربارهٔ مسائل مختلفی، از منازعات بین‌المللی گرفته تا فرهنگ، سخن گفتند. آن‌ها ۱۶ توافق همکاری امضا کردند و افزایش چشم‌گیر روابط تجاری فی‌مابین را نشانی از توفیق روابط دوجانبه دانستند. تحلیل‌گران خوش‌بینی قابل ملاحظه‌ای نسبت به نتایج دیدار دو رئیس جمهوری نشان دادند و آن را آینده‌ای روشن در آیندهٔ اتحاد مسکو و تهران، یا دست‌کم یک تلاش معتبر در این راه، به شمار آوردند. دلیل واقعی ملاقات میان دو رهبر، که می‌توانستند مسائل را بدون ملاقات در سطح عالی حل کنند، از نظر پنهان مانده است. یک دلیل، تمایل روحانی برای این بود که پیش از انتخابات یک سفر سطح بالا و چشم‌گیر داشته باشد.

هر گونه اظهارات دربارهٔ دخالت احتمالی روسیه در انتخابات ریاست جمهوری ۲۹ اردیبهشت با هدف برجا نشاندن یک نامزد محافظه‌کار و مطلوب‌تر [برای مسکو]، تئوری توطئه به نظر می‌رسد. مع‌الوصف، آن‌چه باید در نظر گرفت این است که چگونه دیدار روحانی از مسکو به اهداف انتخاباتی او کمک می‌کند. در واقع، نام او به عنوان کسی مطرح است که تصمیم برای سرمایه‌گذاری بر بهبود روابط ایران با غرب را اتخاذ کرده است. از آن‌جا که امید برای ادامهٔ آن راه، با انتخاب دونالد ترامپ به ریاست جمهوری آمریکا کم‌رنگ شد و با فرمان اجرایی ترامپ برای منع سفر شهروندان چند کشور از جمله ایران، ادامه یافت، روحانی احساس کرد که باید برای افکار عمومی، موفقیت در عرصه‌ٔ دیگری از سیاست خارجی خود را به نمایش بگذارد. امروز در ایران، مسائل داخلی تحت‌الشعاع پیروزی ترامپ و عواقب آن بر ایران و همچنین تهدیدهای داعش قرار گرفته است.

ضرورتاً با توجه به این که فهرست نامزدها تا زمان ثبت‌نام در ۲۲ فروردین مشخص نخواهد بود، دشوار می‌توان نتیجه را حدس زد. با این حال، روحانی احساس نیاز می‌کند تا با انتقادهایی که در مورد نتایج سیاست‌های دولتش در راه خواهند بود، مقابله کند. رسانه‌های محافظه‌کار تلاش‌های روحانی برای نزدیک شدن به روسیه را تقبیح نکردند. با این که سفر روحانی بیشتر نمایش بود تا ماهیت، لیکن در مسیر اولویت برخی در دولت و جامعه ایران بود که نسبت به بهبود روابط با غرب، بدبین هستند.

علیرغم آن‌که برجام باعث دیدار هیئت‌های غربی از تهران شده است، لیکن سرمایه‌گذاری خارجی و اقتصاد کماکان بی‌رونق مانده و باعث شده تا محافظه‌کاران حملات تندی را علیه «شیخ دیپلماسی» و تیم او ترتیب دهند و آنان را به خیانت به آرمان‌های انقلاب ایران متهم کنند. آن‌ها بدون تعارف ادعا خواهند کرد که روحانی هیچ‌کار مثبتی انجام نداده و در واقع با قربانی‌کردن غرور ملی در توافق با شش قدرت جهانی در برجام، غرور ملی را قربانی کرده است. در میان این افراد، عزتالله ضرغامی، رئیس پیشین سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی قرار دارد که از قصد خود برای شرکت در انتخابات ریاست جمهوری خبر داده است. محمود احمدینژاد، رئیس جمهوری پیشین، که حملات تندی را علیه دولت یازدهم انجام داده، به شخص روحانی نیز تاخته و در اینستاگرام خود هشتگ‌های ضد روحانی را استفاده کرده است؛ او از نامزدی حمید بقایی برای ریاست جمهوری حمایت می‌کند.

این فرضیه که پوتین در تلاش است تا از یک نامزد محافظه‌کار به عنوان «نامزد کرملین» در انتخابات استفاده کند، با تناقضی مهم روبه‌رو است. مدافعان فرضیه، به افزایش ۷۰ درصدی روابط تجاری میان ایران و روسیه در سال ۲۰۱۶ نسبت به سال گذشته‌اش اشاره می‌کنند؛ لیکن این روابط تجاری در پایان دولت دهم به ریاست احمدی‌نژاد به پایین‌ترین سطح خود رسیده بود. بنابراین اگر قرار باشد که روسیه به دنبال منافع اقتصادی خود با ایران باشد، حمایتش از محافظه‌کاران لزوماً کمکی به این هدف نمی‌کند.

اگر منصفانه نگاه کنیم، ۷۰ درصد افزایش، خود رقمی مبهم است. منابع ایرانی به اظهارات پوتین در دیدارش با روحانی یا به بیانیه الکساندر نوواک، وزیر انرژی روسیه در ماه فوریه، استناد می‌کنند. هر دو مورد بدون استناد به آمار رسمی ایرانی‌ها بود؛ آماری که چنین موفقیتی را تأیید نمی‌کند. چنان که ایگور پانکراتنکو، تحلیل‌گر روس گفته است، آمار مبادلات تجاری در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶، به ترتیب ۷۱۰ میلیون دلار و یک میلیارد دلار بود؛ اما تنها در صورتی می‌توان رشد ۷۰ درصدی را از آن مستفاد کرد که آمار دوم، شامل تجارت‌های تمام‌نشده نیز باشد. حتی اگر هدف، تأکید بر ماهیت استراتژیک مبادلات تجاری در روابط دو کشور باشد، این رقم قابل مقایسه با تجارت روسیه با ترکیه، امارات متحده عربی و کره جنوبی نیست.

برخی رسانه‌های ایرانی به نقل قول رویترز از رضا مصطفوی طباطبائی، کارشناس انرژی، ارجاع داده‌اند که گفته بود هدف روحانی از این دیدار، انجام معاملات  وابسته به نفت و خرید اسلحه از مسکو است تا به افکار عمومی و مخالفانش ثابت کند که برجام دستاوردهایی داشته است. در واقع، برای برخی از شرکت‌های غربی مانند توتال فرانسه، زمان لازم است تا به نتیجه برسند که ورود به بازار ایران برای آن‌ها و شرکت‌های وابسته به آنان، امن است. تا آن زمان، ملاقات با رئیس‌جمهوری روسیه می‌تواند دورنمای انعقاد یک توافق را در آیندهٔ نزدیک، بهبود بخشد؛ سریع‌ترین کانال ممکن برای رسیدن به اهداف بزرگ.

در بیانیهٔ مشترک روحانی و پوتین آمده که «توجه خاص» به گسترش همکاری در حوزه‌های مختلف نفت و گاز معطوف شده است. با این وجود، مدیران شرکتهای نفتی در نشست حضور نداشتند؛ یعنی اگر حتی حرکتی برای جذب سرمایه‌گذاری روسیه در بخش انرژی ایران صورت گرفته باشد، بیشتر سیاسی بوده تا فنی.

روحانی در مسکو خوش‌بینانه گفت که دو کشور «به سمت روابط راهبردی در حال حرکت هستند.» این در شرایطی می‌تواند درست باشد که مسکو و تهران چهارچوب زمانی مشخصی برای پروژه‌های خود مشخص و بر روابط‌شان تمرکز کرده باشند؛ روابطی که علی‌الخصوص باید بر پایه‌ٔ مسائل نظامی و امنیتی چیده شود؛ زیرا این نقطه‌ای است که منافع مشترک دو طرف در آن نهفته است.

تیم روحانی در مسکو تلاش بسیاری کرد تا روابط دوجانبه توسعه یابد. با این حال، باید دید که چگونه عوامل داخلی مانند انتخابات ریاست جمهوری، یا عوامل خارجی مانند تغییر در سیستم مناسبات بین‌المللی، بر این روابط تأثیر می‌گذراند. با توجه به این که نشست جاری، نهمین دیدار پوتین با روحانی بود، به نظر می‌رسد که رئیس جمهوری ایران در سفر به مسکو، تنها اهداف پیشا انتخاباتی را در نظر داشته و تلاشش این بوده تا برای تأثیر بیشتر، آن‌را با واژه‌ی «راهبردی» تزئین کند.

More from Julia Sveshnikova

Recommended Articles