رفتن به محتوای اصلی

عضو ارشد سپاه قدس، سفیر جدید ایران در بغداد

ایران یکی از افسران ارشد سپاه قدس را به عنوان سفیر این کشور در عراق منصوب کرده است. آیا این به معنای افزایش حمایت از گروه‌های شبه‌نظامی شیعهٔ عراق در دوران پس از شکست داعش است؟
Members of the Iranian revolutionary guard march during a parade to commemorate the anniversary of the Iran-Iraq war (1980-88), in Tehran September 22, 2011. REUTERS/Stringer/File Photo - RTX2O269

بغداد - روز ۱۵ ژانویه، رسانه‌های ایران گزارش دادند که سردار ایرج مسجدی به جای حسن دانایی‌فر به عنوان سفیر جمهوری اسلامی در بغداد معرفی شده است.

مسجدی یکی از فرماندهان مشهور سپاه پاسداران و مشاور قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه بود. او در یک بیانیهٔ رسمی، خبر انتصاب خود را تأیید کرد اما نگفت که از چه زمانی رسماً پست خود را بر عهده خواهد گرفت.

ثامر السبهان، وزیر امور خلیج در عربستان سعودی که خود نخستین سفیر این کشور در بغداد پس از سال ۲۰۰۳ بوده است، روز ۱۵ ژانویه با حمله به مسجدی، او را «جنایتکار جنگی و در فهرست تعقیب بین‌المللی» خواند.

فالح الفیاض، مشاور امنیت ملی و رئیس یگان‌های حشد الشعبی [بسیج مردمی عراق] روز ۲۲ ژانویه، در پاسخ به سبهان، با کنایه به عربستان سعودی، گفت: «روابط ما با ایران توسط دیگران تعیین نمی‌شود.» فیاض از انتصاب مسجدی به سفارت ایران در بغداد استقبال کرد و او را «یک برادر» خواند. فیاض گفت: «ما خاطرات خوبی از مسجدی و تاریخ حمایت او از عراق داریم. تردیدی نیست که او نقش مهمی در بهبود روابط فی‌مابین و دفاع از منافع هر دو کشور ایفا خواهد کرد.»

حیدر المولی، یک نماینده مجلس از ائتلاف ملی شیعی، با اکراه از وزارت خارجهٔ عراق خواست تا سوابق مسجدی را بررسی کند و دریابد که آیا او یک جنایتکار جنگی است؟ او حضور مسجدی را بخشی از توسعهطلبی نظامی ایران در عراق دانست. بسیاری از رسانه‌ها گزارش کردند که مسجدی برنامه‌ای برای تقویت حضور نظامی و سیاسی حشد الشعبی و سایر گروه‌های مسلح [نزدیک به ایران] دارد.

اطلاع زیادی در مورد مسجدی در دست نیست. انستیتو واشینگتن در یک مقاله، او را «یک عضو خبره و باتجربهٔ سپاه قدس» خواند. در این مقاله آمده است: «آن‌چه روشن است، نقش عمیق او در فعالیت‌های سپاه قدس در عراق طی سال‌های اخیر است که بسیاری [از این نقش‌ها] به مرگ، جراحت یا ربایش پرسنل آمریکایی و ائتلاف منجر شده و همچنین به ترور مقام‌های استانی عراق که مواضع‌شان با تهران همخوانی نداشته، انجامیده است.»

المانیتور از بسیاری از اعضای پارلمان [عراق] تقاضای مصاحبه کرد اما تمامی آن‌ها از اظهار نظر دربارهٔ انتصاب مسجدی سر باز زدند.

حمة امین، یکی از نمایندگان پارلمان عضو ائتلاف کردستان، این انتصاب را «مسئله داخلی ایران» خواند و گفت: «ما هیچ مشکلی با مسجدی یا فرد دیگری نداریم. نگرانی ما، بلوک‌های [پارلمانی] عراقی هستند که از مخالفت با ایران می‌هراسند و حاضر نیستند در این مورد نظری بدهند.»

بر مبنای گزارش رسانه کردی رووداو، نزدیک به حزب دموکرات کردستان، مسجدی میان این حزب و حزب رقیبش، اتحادیهٔ میهنی کردستان به رهبری جلال طالبانی، میانجی‌گری کرده بود.

این رسانه از ناظم دباغ، یکی از نمایندگان دولت اقلیم کردستان عراق در تهران، این‌گونه نقل کرده است: «انتخاب مسجدی برای این مقام بازتابی از منافع ایران در عراق و در احزاب سیاسی بغداد و اقلیم کردستان است. واضح است که این گام برای خدمت به دستور کار ایران [در عراق] برداشته شده است.»

عبدالله آکرئا، مدیر روابط اقلیم با ایران، مسجدی را «یک آدم میانه‌رو که روابطش با کردها به ۳۰ سال پیش بازمی‌گردد» توصیف کرد.

اثیل النجیفی، فرماندار سابق نینوا و فرمانده نیروهای حفاظتی این منطقه، روز ۱۲ ژانویه دربارهٔ احزاب سنی که ایران را به عنوان تهدید می‌بینند، گفت: «شکی نیست که انتخاب مسجدی، کسی که مشاور ارشد سردار قاسم سلیمانی بوده، به عنوان سفیر در عراق، پیامدهایی فراتر از کار دیپلماتیک دارد.»

وی افزود: «تجربیات نظامی مسجدی و ارتباطاتش با گروه‌های مسلح در عراق و سوریه، بر نوع ارتباط‌های او در عراق و همچنین بر روابط دو کشور تأثیر خواهد گذاشت؛ به ویژه در زمانی که کشور آماده می‌شود تا فصلی جدید را در دوران پسا داعش آغاز کند.»

مسجدی سومین سفیر ایران در بغداد است که سابقه‌اش به سپاه پاسداران بازمی‌گردد.

مازن الزیدی، سردبیر نشریه المدی در عراق، در مصاحبه‌ای با المانتیور گفت: «تمامی سفرای ایران در عراق که پس از اشغال عراق به بغداد آمده‌اند، دو چیز مشترک دارند. نخست، آن‌ها پیشینهٔ عراقی دارند و از خانواده‌هایی هستند که به دست رژیم صدام حسین در دهه ۱۹۷۰ به دلیل ایرانی بودن‌شان دیپورت شده بودند. دوم، تمامی آن‌ها یک پیشینهٔ نظامی دارند و عضو سپاه قدس هستند که نقشی کلیدی در عراق، سوریه و لبنان ایفا کرده است.»

زیدی این نکته را نشانی از این می‌بیند که «ایران کماکان عراق را به عنوان یک خط مقابله می‌بیند که امنیت ملی‌اش از آن‌جا تهدید می‌شود. ایران در جنگ سوریه درگیر است. بنابراین، انتصاب یک سفیر با سوابق نظامی، با ماهیت چالش‌هایی که منطقه درگیرشان است، همخوانی دارد.»

انتصاب مسجدی در شرایطی صورت می‌گیرد که احتمال رویارویی میان دولت جدید آمریکا به ریاست دونالد ترامپ و ایران، به‌ویژه در دوران بعد از داعش، وجود دارد.

مسجدی بر این باور است که عراق و سوریه نقش منطقهٔ حائل را برای امنیت ایران بازی می‌کنند. او در اواسط ژانویه گفته بود: «گروه‌های تندرو و منافق، به دنبال ویران کردن اماکن مقدس شیعه هستند. داعش می‌خواهد که کنترل حلب و موصل را در دست بگیرد تا قادر باشد به مرزهای ایران حمله کند.»

زیدی افزود که اکثر دیپلمات‌هایی که به عراق فرستاده شده‌اند، از جمله سفرای کویت و عربستان سعودی، سوابق نظامی دارند. این مقام‌های عراقی هستند که باید به دنبال یافتن راه حلی برای جلوگیری از تبدیل عراق به صحنهٔ نبرد میان نمایندگان نظامی کشورهای منطقه باشند.