رفتن به محتوای اصلی

شار یک فایل صوتی درباره اعدام‌های دهه ۱۳۶۰

در یک فایل صوتی که اخیراً منتشر شده، صدای آیت‌الله حسین‌علی منتظری شنیده می‌شود که دربارهٔ اعدام‌های دهه ۶۰ صحبت می‌کند.
Iranian dissident cleric Grand Ayatollah Hossein Ali Montazeri speaks with Reuters at his home in Qom, 120 km (75 miles) south of Tehran, May 19, 2005. Iran's Islamic system has been abused to deny the president real power, sapping public interest in next month's election, Montazeri told Reuters. Picture taken May 19, 2005. REUTERS/Morteza Nikoubazl  MN/DY/TZ - RTRBTXJ

یک فایل صوتی که اخیراً در وب‌سایت آیت‌الله فقید، حسین‌علی منتظری -فقیه شیعه که زمانی قائم‌مقام رهبری ایران بود- منتشر شده، حاکی از اعتراض این روحانی نسبت به رشته‌ای از اعدام‌ها در اواخر دهه ۱۳۶۰ خورشیدی است که در نهایت به حذف او از حاکمیت منتهی شد.

در ماه‌های پایانی جنگ ایران و عراق در سال ۱۳۶۷، سازمان مجاهدین خلق ایران حمله‌ای را از داخل خاک عراق به نواحی غربی ایران آغاز کرد. این حمله به سرعت دفع شد اما عاملی بود تا آیت‌الله روح‌الله خمینی اندکی قبل از مرگش آخرین تصمیم مهم زندگی خویش را بگیرد که بنا بر آن، چند هزار تن از زندانیان سیاسی -اغلب عضو سازمان مجاهدین- که در سال‌های پس از انقلاب بازداشت شده بودند، اعدام شوند.

آیت‌الله منتظری که یکی از معروف‌ترین چهره‌های انقلاب و در آستانهٔ جانشینی آیت‌الله خمینی بود، در برابر این عمل ایستادگی کرد و جایگاه خود را در حکومت از دست داد. اعتراض او به اعدام‌ها پیشتر در کتاب خاطراتش نوشته شده بود لیکن انتشار فایل صوتی، این خبر را بار دیگر به صدر آورد و از برخورد تند منتظری با دست‌اندرکاران [اعدام‌ها] پرده برداشت.

مخاطبان آیت‌الله منتظری در فایل صوتی عبارتند از: حسین‌علی نیری، قاضی وقت و معاون کنونی دیوان‌عالی کشور؛ مرتضی اشراقی، دادستان انقلاب اسلامی تهران در آن زمان؛ ابراهیم رئیسی، معاون وقت دادستان تهران و تولیت کنونی آستان قدس رضوی -یکی از ثروتمندترین نهادها در ایران-؛ و مصطفی پورمحمدی، نمایندهٔ وقت وزارت اطلاعات در زندان اوین و وزیر کنونی دادگستری بودند.

در این فایل صوتی ۴۰ دقیقه‌ای، صدای منتظری شنیده می‌شود که به آنان می‌گوید: «بزرگ‌ترین جنایت در تاریخ جمهوری اسلامی که تاریخ آن‌را محکوم خواهد کرد، به دست شما انجام شده است». او همچنین گفته است که تعدادی از افراد و وزارت اطلاعات به دنبال فرصتی بودند تا اعضای سازمان مجاهدین را اعدام کنند و پس از حملهٔ این گروه، یک بار دیگر نزد آیت‌الله خمینی رفتند و برای تحقق این عمل، تلاش کردند. خبرگزاری فارس در پوشش خود نسبت به خبر انتشار این فایل، نوشت که منتظری باور داشت که خمینی در سال‌های پایانی عمرش بیمار بود و افراد پیرامون او -به‌ویژه فرزندش احمد- امور مربوط به او را کنترل می‌کردند. با این حال، مقالهٔ فارس از اعدام‌ها دفاع نموده و اعتراض منتظری و نشرفایل صوتی را محکوم کرده است.

بسیاری می‌گویند که اگر آیت‌الله منتظری سکوت می‌کرد، می‌توانست جانشین آیت‌الله خمینی شود و سیاست‌ها و دیدگاه‌های خود را پیش ببرد، با این حال آیت‌الله منتظری این خواسته را رد کرد و گفت که در صورت سکوت، «پاسخی در روز قیامت نخواهم داشت و وظیفهٔ خودم می‌دانم که به امام هشدار دهم». منتظری نگران این بود که چه پاسخی می‌بایست به خانواده‌های اعدامیان داده شود. طبق کتاب خاطرات او، بین ۲۸۰۰ تا ۳۸۰۰ تن اعدام شدند.

منتظری همچنین گفت که اعدام افرادی که پیشتر به حبس برای همان جرم محکوم شده‌اند، سیستم قضایی ایران را زیر سئوال می‌برد. بسیاری از اعضای سازمان مجاهدین به این دلیل در زندان بودند که رهبران آن‌ها پس از انقلاب سال ۵۷، رویاروی آیت‌الله خمینی و جمهوری اسلامی ایستادند و مورد حملهٔ هواداران آنان قرار گرفتند. در پاسخ، سازمان مجاهدین نیز به یک رشته ترور و بمب‌گذاری روی آورد و رهبرانش در دوران تبعید، به عراق رفتند.

احمد منتظری، فرزند آیت‌الله منتظری، به بیبیسی فارسی گفت فایل به این دلیل منتشر شده که بسیاری با تحریف تاریخ قصد داشتند تا چهرهٔ دیگری از پدرش به تصویر بکشند و این انتشار این فایل خط بطلانی است بر روی این تحریف‌ها. او گفت که فایل صوتی، در واقع مهر تأییدی بر کتاب خاطرات آیت‌الله منتظری است که در آن از مخالفت خود با اعدام‌ها سخن گفته بود.

منتظری در سال ۱۳۸۸ و در زمانی درگذشت که ایران در میانهٔ تظاهرات جنبش سبز در اعتراض به نتایج انتخابات ریاست جمهوریِ همان سال بود. آیت‌الله منتظری که به تمامی از سوی حکومت به حاشیه رانده شده بود، تا روزهای واپسین حیات خود یک منتقد سرسخت باقی ماند و نامه‌ها و بیانیه‌های متعددی را در اعتراض به رهبران و بسیاری از سیاست‌های دولتی منتشر کرد.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial