رفتن به محتوای اصلی

جاه طلبی ترکیه را با مشکل مواجه کرده

خلاصه: ترکیه در بین همسایگانش و سایر کشورها منزوی شده است
Turkey's Prime Minister and leader of ruling Justice and Development Party (AKP) Tayyip Erdogan (R) and his guest, Egypt's President Mohamed Mursi greet the audience during the AKP congress in Ankara September 30, 2012. REUTERS/Murad Sezer (TURKEY - Tags: POLITICS) - RTR38LZD

 

در پاییز سال ۸۸ هیات وزرای ترکیه و سوریه در کاخ ریاست جمهوری سوریه دیدار مشترکی برگزار کردند. بشار اسد با تمام وزرای ترک و سوری حاضر در جلسه و همچنین با اردوغان دست داد، محمد ناجی عطری نخست وزیر وقت سوریه هم در جلسه حاضر بود تا سند تفاهمنامه را امضا کند.

پس از آن که نخست وزیران ۱۳ توافقنامه را امضا کردند وزرا هم ۵۱ تفاهمنامه را در یک روز امضا کردند. اردوغان رییس جمهور سوریه را به عنوان برادر خطاب کرد و وعده داد که دوران جدیدی در روابط دو کشور آغاز شده است.

انقلابهای سیاسی موسوم به «بهار عرب» صحنه‌های مشابه از روابط گرم با لیبی، مصر و تونس را ایجاد کرد. موجی که با انقلاب یاسمن در تونس به راه افتاد پیامی را در گوش اردوغان و وزیر خارجه وقت او داووداوغلو نجوا کرد که زمان مناسب برای طرح مخفی آنها برای برپایی حکومت عثمانی جدید فرا رسیده است. در زمستان سال ۱۳۸۹ داووداوغلو به تونس رفت و با راشد غنوشی رهبر جنبش اسلامی النهضه در سفارت ترکیه دیدار کرد. النهضه حزبی مشابه حزب عدالت و توسعه در ترکیه است و رهبر آن آماده مذاکره بود.

سپس برای  رهبر جدید دولت موقت لیبی عبدالجلیل، فرش قرمز در آنکارا پهن کردند. دولت ترکیه کمک سیصد میلیون دلاری به این دولت اختصاص داد. بخشی از این پول به صورت نقدی در چمدانهایی قرار داده شد و حزب عدالت و توسعه لیبی مبلغ را قبول کرد.

در سال ۱۳۹۱ در یک ضیافت با شکوه ترکیه میزبان محمد مرسی اولین رییس جمهور عضو اخوان المسلمین بود. همچنین خالد مشعل عضو ارشد حماس و رییس اقلیم کردستان عراق مسعود بارزانی راهی این کشور شدند.

رییس جمهور مصر با وعده کمک دو میلیارد دلاری ترکیه برای سرمایه گذاری در بخشهای مالی به کشورش بازگشت. اردوغان آماده بود به برادر مرسی که کشورش تا خرخره در مشکلات اقتصادی فرو رفته بود کمک کند و ….

اردوغان گفت که آماده است تا با خالد مشعل در باریکه غزه دیدار کند و در دیدار با بارزانی وعده احداث خط لوله انتقال نفت را داد تا نفت شمال عراق (کردستان) را به بازارهای جهانی منتقل کند تا حکومت اقلیم کردستان در برابر بغداد قدرت گیرد. 

 عثمانیهای جدید در راهی قدم می گذاشتند تا حوزه‌های تحت اختیار را دوباره احیا کنند، آنها تصور می کردند هدفهایشان قابل دسترس است. برنامه آنها تبدیل شدن به یک رهبر منطقه‌ای و سپس جهانی بود. اما زمانی که نسیم بهار عربی به سوریه رسید محاسبات آنها با شکست انجامید.

در امپراتوری عثمانی برادر کشی مدام اتفاق می افتاد. در امپارتوری جدید عثمانی هم این اتفاق می افتد، حتی اگر این برادر بشار اسد - رییس جمهور- سوریه باشد. ترکیه برای پیشبرد برنامه خود به ارتش آزاد سوریه پایگاه‌های نظامی برای آموزش، پول، تسلیحات و مهمات داد.  همچنین از آنجایی که می گویند دشمن دشمن من دوست من است گروه موسوم به دولت اسلامی هم مورد لطف دولت ترکیه قرار گرفت.

سه سال پس از آغاز این اقدامات رویای امپراتوری جدید عثمانی شکست خورده و تنها هزینه‌های سنگین اقتصادی و سیاسی آن باقی مانده است.

ایالات متحده با ائتلافی جدید به منطقه بازگشته. در این وضعیت جدید زوج اردوغان و داووداوغاو به کنار گذاشته شده‌اند زیرا که از نظر دولت آمریکا آنها قادر نیستند که وظیفه‌ای که در منطقه به عهده آنها گذاشته شده بود را به انجام برسانند.

درک غلط از وضعیت منطقه باعث شد تا رویای تشکیل امپراتوری جدید عثمانی باعث شود که هزینه‌های سنگین مالی بر روی دست ترکیه بماند و هر روز اوضاع بدتر شود.

۵۱ تفاهمنامه‌ای که با سوریه امضا شد کنار گذاشته شده است. به خاطر بروز جنگ راه‌های تجاری بسته شده است. میزان مبادلات با سوریه در سال ۲۰۱۰ بالغ بر ۸ میلیارد دلار بود و تجارت با ۱۶ کشور عرب منطقه که از راه سوریه امکانپذیر بود حالا به نیمه رسیده است.

تریلی‌های باری ترک کالاهای اروپایی را از طریق خاک سوریه و عراق به مقاصد می رساندند و هر ساله به گفته سازمان حمل و نقل بین المللی ترکیه  از ۱۰۵ تا ۷۰۰ هزار تریلی تردد می کرد ولی حالا بسیاری از این تریلرها در پارکینگ‌های مرزی بی کار مانده‌اند.

 ظهور گروه‌های تروریستی و جنگ داخلی باعث شده تا دو میلیون پناهجو وارد خاک این کشور شوند. استانهای مرزی که در سال ۲۰۱۰ پذیرای دومیلیون و سیصد هزار توریست سوری بودند ولی حالا میزبان سوری‌های بی خانمان، بیکار و درمانده هستند.

همینطور قاهره -دولت مصر- اعلام کرد که توافقنامه‌ حمل و نقل با ترکیه که در زمان ریاست جمهوری محمد مرسی امضا شده بود را لغو کرده است. بر اساس این توافق ترکیه می توانست از طریق دریای مدیترانه تریلی‌های ترک را به مصر برساند تا از این طریق کالاها به کشورهای حوزه خلیج فارس و شمال آفریقا منتقل شود. حالا این مسیر هم مسدود شده است. همچنین حمایت دولت ترکیه از حزب منحله اخوان المسلمین و محمد مرسی باعث شد تا دولت عبدالفتاح السیسی توافقنامه‌ای که به بازرگانان ترک اجازه می داد تا در فرودگاه به راحتی روادید ردیافت کنند را کنسل کند.

حمایت ترکیه از حماس در فلسطین هم باعث شد تا دیگر گروه فلسطینی فتح در میانه مذاکره با دولت اسرائیل به حاشیه برود.  همچنین روابط نه چندان خوب ترکیه با اسرائیل باعث شد که این دولت در مذاکرات صلح به حاشیه رانده شود. اردوغان دو سال بعد از آن که وعده دیدار از غزه را داد توانست به این منطقه سفر کند.

در عراق، حزب عدالت و توسعه با احزاب اهل سنت بر علیه دولت شیعی عراق همپیمان شد و به سیاستمدار فراری طارق هاشمی پیشنهاد پناهندگی داد. تنش در روابط سیاسی باعث شد تا دولت عراق مجوز فعالیت شرکتهای ترک در بخش نفت را لغو کند. همچنین پیمانکاران ترک از مناقصه بخش ساختمانی که بازاری چند میلیارد دلاری بود حذف شدند.

سال گذشته ترکیه قصد داشت تا  از صادرات به عراق مبلغ ۱۳ میلیارد دلار درآمد کسب کند. این کشور پنجمین وارد کننده کالاهای ترکیه بود. دولت کردستان عراق ۶۰ درصد از این مقدار را به خود اختصاص می دهد. تصرف شهر موصل توسط داعش «دولت اسلامی» موجب بسته شدن راه‌های مبادلاتی با جنوب این کشور شد. رییس انجمن صادرات محمد بویوککسی اعلام کرد که تجارت با عراق ۴۹ درصد کاهش یافته است. همچنین او گفت که تجارت با عراق به هشتصد میلیون دلار در ده ماه اول سال کاهش یافته است.

لیبی بیشترین شرکتهای ترک را به بازار ساخت و ساز خود پیش از این جذب کرده بود. در لیبی هم ترکیه به حاشیه رانده شده است. نه تنها پیمانکاران ترک با ضرر ۲۶ میلیارد دلاری مواجه شده‌اند بلکه علاوه بر آن مقامات لیبی ترکیه را مدافع اسلام رادیکال می دانند و از شهروندان ترک می خواهند که این کشور را ترک کنند.

سرمایه گذاری ۵ میلیارد دلاری ترکیه در الجزایر و سرمایه گذاری یک میلیارد دلاری این کشور در مراکش هم بی تاثیر از تحولات سیاسی نمانده. در تونس سرمایه گذاران نزدیک به حزب عدالت و توسعه به میزان ۷۴۴ میلیون دلار در زمان پیروزی حزب اسلامگرای النهضه سرمایه گذاری کردند. 

پس از شکست النهضه و روی کار آمدن حزب سکولار «حرکت ندا» باید در مورد آنچه انجام داده‌اند پشیمانی داشته باشند.

ماه قبل تقاضای عضویت ترکیه برای تصاحب کرسی به عنوان عضو غیر دایم شورای امنیت با شکست انجامید. اسپانیا به سادگی این کرسی را تصاحب کرد زیرا که ترکیه با رفتار خود مخالفت بسیاری از کشورها را بر‌انگیخته است. از یک سو کشورهای شیعی منطقه ایران، عراق و سوریه به خاطر سیاستهای طرفداری از اهل سنت و از سویی دیگر مصر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و اردن به دلیل حمایت این کشور از اخوان المسلمین و از سویی اروپایی ها به دلیل حمایت این کشور از داعش و باز گذاشتن راه برای عبور و مرور نیروهای افراطی و جهادی اروپا با این دولت به مخالفت برخواستند.

نتایج رای گیری نشان می دهد که ترکیه نه تنها در منطقه بلکه در سراسر جهان منزوی شده است.

 

More from Zulfikar Dogan

Recommended Articles