Ana içeriğe atla

Riyad zirvesinden sonra verilen mesajların bedeli yüksek oldu

ABD İslam Devleti’yle mücadelede İran’la iş birliği fırsatını kaçırıyor mu? Türkiye ve Hamas Katar krizinin yansımalarıyla uğraşıyor. ABD ve Rusya’nın Suriye konulu “gizli” görüşmelerini ilk duyuran Al-Monitor oldu. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
People attend the funeral of the victims who were killed on the June 7 attack at the Iranian parliament and Ayatollah Khomeini's mausoleum, in Tehran, Iran June 9, 2017. TIMA via REUTERS  ATTENTION EDITORS - THIS IMAGE WAS PROVIDED BY A THIRD PARTY. FOR EDITORIAL USE ONLY? - RTX39TEM

 

ABD İD’e karşı İran’la iş birliği yapmalı

İslam Devleti (İD) Tahran’daki çifte terör saldırılarını henüz gerçekleştirmemişken Al-Monitor geçen hafta şöyle yazmıştı: “Terörist gruplardan ABD, ABD’nin müttefikleri ve sayısız masum insana yönelen en ciddi tehdidin özünde İran’ın olduğu iddiasının kofluğu Riyad zirvesinden sonra yaşanan dört terör olayında da görülüyor.” 7 Haziran’da Tahran’da meydana gelen saldırılar da İran’ı İD ve El Kaide’yle irtibatlandırma mantığının acilen gözden geçirilmesini zorunlu kılıyor. Böyle bir irtibatın olmaması ve İran’ın bu örgütlere karşı Suriye’yle Irak’a yardım etmesi bir yana bu yaklaşım hem ABD hem ABD’nin müttefikleri ve menfaatleri açısından yüksek bir maliyet doğuruyor ve bu maliyet daha da artacakmış gibi görünüyor.

ABD Başkanı Donald Trump’ın Riyad ziyaretinden bu yana kan döken İD militanlarının çarpık zihniyeti, zirve öncesi ve zirve sonrası verilen mesajları mezhep savaşında yeni bir aşamanın sinyali olarak algılamış olabilir. Böyle bir zihniyetle hareket ederseniz İran’ı vurarak “serbest geçiş” alabileceğinizi düşünebilirsiniz. İD ve El Kaide militanlarının 21 Mayıs’tan bu yana Batılı bir ülke olan İngiltere’yi, Bağdat’ın Şii ağırlıklı bir ilçesini, Şii ağırlıklı bir kent olan Tahran’ı ve Mısır’da Kıpti Hristiyanları hedef aldığı dikkatlerden kaçmıyor.

Öte yandan İD ve El Kaide’nin kanlı şiddeti elbette ki din ve mezhep sınırı tanımıyor. Bundan sonra da böyle olacak. Bu nedenle bizler, bölgedeki çatışmalara nüfuz etmiş gerici mezhepsel kimlik siyasetinde tarafların birine meyleden ve ABD’nin kesinlikle yer almaması gerektiği bir mücadelenin yerine ortak tehdit ve insanlık değerlerine dayalı müşterek bir mücadeleyi savunuyoruz.

Trump başsağlığı açıklamasında “Terörü destekleyen devletler teşvik ettikleri kötülüklere bizzat kurban olma riskini taşır.” cümlesine yer verdi. Bu ifade bölgesel fay hatlarını derinleştirmekten başka bir işe yaramadı. Terörle müşterek mücadeleden sağlanacak ortak menfaatlerin vurgulanması çok daha isabetli bir yaklaşım olurdu. Terörün son kurbanları arasında yer alan İngiltere, Irak ve Mısır tabii ki “terörü destekleyen devletler” değil.

Ali Hashem “tüm bölgeyi çok karanlık bir uçurumun kıyısına getiren” son saldırıların İran açısından “oyunun kurallarını açıkça bozduğunu” yazıyor. Hashem’e konuşan İranlı bir güvenlik kaynağına göre Tahran bu saldırıları çok iyi okuyor ve “bazı devletlerin son beş yılda Irak, Suriye ve Yemen’deki başarısızlıkları nedeniyle yürüttüğü vekâlet savaşının parçası” olarak görüyor. Kaynak şöyle devam ediyor: “İsim telaffuz etmek önemli değil. Gerçek şu ki İran bu tip saldırıların İran’ı, İran halkını baskı altına almaya dönük çaresizce teşebbüsler olduğunu çok iyi biliyor. Fakat bunlar bizim için tam tersine işliyor, yani baştan itibaren yaptığımız tercihlerin doğru olduğunu kanıtlıyor. Eğer İran bunlarla (bölgede) mücadele etmeseydi bu canavarlar buraya çok daha önce gelmiş olurdu.”

ABD ve müttefiklerinin İran’la anlaşmazlıkları olsa da ABD’nin bertaraf etmek için ahdettiği İD ortak bir düşmandır. Bu, köprüler kurmak için iyi bir başlangıç noktası olabilir.

İD’in İran topraklarında düzenlediği bu ilk saldırının ardından soruşturma ve operasyonlar devam ederken Fazel Hawramy şu bilgileri aktarıyor: “İD’e İran’dan kaç kişinin katıldığını kestirmek zor. Ancak Tahran’daki saldırganlardan dördünün tek bir Sünni Kürt kasabasından olduğu düşünülürse sayı oldukça yüksek olabilir. Kürt medyası, İD’e veya daha önce Nusra Cephesi olarak bilinen El Kaide bağlantılı Şam Fetih Cephesi’ne katılan İranlı Kürtlerin hikâyeleri ile dolu. Popüler bir cep telefonu uygulaması olan Telegram’daki İD bağlantılı kanallardan da Musul ve Rakka’ya ulaşmış onlarca İranlı Kürt’ün görüntüleri yayımlanmıştı.”

Katar kavgası ABD-Türkiye ilişkilerini iyice gerdi

Katar krizinin Türkiye-ABD ilişkilerine yansımalarını ele alan Amberin Zaman şu tespitlerde bulunuyor: “Erdoğan Trump’a büyük umutlar bağlamıştı ama ikilinin geçen ayki görüşmesinden fazla bir şey çıkmadı. ABD, Türkiye’nin yüksek perdeden dile getirdiği itirazlarına rağmen Suriyeli Kürtleri silahlandırıyor ve (…) Fethullah Gülen’in iadesi olası görünmüyor. ABD’nin İran’a yönelik ticari yaptırımlarını delmekle suçlanan ve Erdoğan’ın AKP’sinden önemli isimlere yakın olan altın tüccarı Reza Zarrab’ın Türkiye’ye verilmesi de aynı şekilde düşük bir ihtimal. ABD Temsilciler Meclisi ise 6 Haziran’da oy birliğiyle kabul ettiği kararla geçen ay Türk Büyükelçiliği rezidansı önünde Kürt yanlısı göstericilerin şiddet kullanarak bastırılmasında yer alan Erdoğan korumalarının yargılanmasını istedi. (…) Anlaşılan o ki Erdoğan ve yakın çevresi, ABD’ce tezgâhlanan ve Erdoğan’ın Katar ve Irak’la birlikte sıkıştırılmasını öngören daha kapsamlı bir komplonun olduğuna inanıyorlar. Ankara’daki yabancı büyükelçilerle iftar ekinliğinde bir araya gelen Erdoğan’ın ‘Burada farklı bir oyun oynanıyor ama bu oyunun arkasında kimler var şu anda onu henüz tespit edebilmiş değiliz.’ demesi de bu komplocu zihniyeti yansıtıyordu.”

Tüm bunların Moskova’yla Ankara arasındaki ısınma eğilimine katkı yaptığını belirten Zaman şöyle devam ediyor: “Erdoğan’ın aralıkta bir Türk polisinin suikastına kurban giden Rus Büyükelçi Andrey Karlov’u da anması manidardı. Erdoğan ‘Karlov, bu sofraların müdavimiydi. Karlov'u (…) iyi bir insan ve ülkemizin gerçek bir dostu olarak hatırlayacağız.’ şeklinde konuştu. (…) Türkiye Rusya’yla yakınlaşmayı son aylarda büyük bir gösteri şeklinde yürütüyor. Bunun bir nedeni Türkiye’de Kürt özerkliği için kanlı bir kampanya yürüten PKK’yle yakın bağları olan Suriye’deki Halk Savunma Birlikleri’ne ABD’nin devam eden desteğine duyulan tepkidir.”

Semih İdiz de Katar krizine ilişkin şöyle yazıyor: “Katar’ın karşısındaki ittifak, aynı zamanda Riyad ve Kahire’nin terörist örgüt olarak gördüğü Müslüman Kardeşler’e karşı bir ittifaktır. Oysa Erdoğan, iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) ve partinin İslamcı tabanı Müslüman Kardeşler’i akraba bir örgüt olarak görüyor. Bu mesele sadece Mısır ve Suudi Arabistan’la değil BAE’yle de anlaşmazlık konusu olmaya devam ediyor. Geçmişte Türkiye’yi radikal İslamcı grupları desteklemekle suçlayan BAE ve Ankara aralarındaki sorunları aşmaya çalışsalar da ilişkilerdeki gerilim devam ediyor. Diplomatik kaynaklara göre Ankara, Müslüman Kardeşler’in ABD’de de terörist örgüt ilan edilmesini engellemek için Washington nezdinde lobi yaptı ve bir ölçüde başarılı oldu.”

Katar kavgası İran-Hamas ilişkilerine mi yarayacak?

Katar’ın Hamas’a karşı da harekete geçmek için baskı gördüğüne dikkat çeken Adnan Abu Amer şöyle yazıyor: “Katar boyun eğmek zorunda kalabilir ve elini rahatlatmak için Hamas’tan Katar’daki varlığını tümden sonlandırmasını değil ama azaltmasını isteyebilir. Yine de böyle bir durum Hamas yetkililerinin uluslararası seyahat imkânını kısıtlar. Öte yandan Hamas’ın içerideki ve yurt dışındaki yönetimini temsilen yeni seçilmiş liderler olan Yahya Senvar ve İsmail Haniye’nin Gazze’de ikamet etmesi, Katar’dan gelebilecek talebin yansımalarını azaltabilir.”

Bu denklemde İran’a da yeni bir imkân doğabilir. Geçen hafta aktardığımız gibi Riyad zirvesinde İD, El Kaide ve Hizbullah’la aynı kefeye konan Hamas, baskıyı zaten hissetmeye başlamıştı. Baskının artması İran’a doğru yeni bir yönelimle sonuçlanabilir.

Al-Monitor’un “gizli” görüşmeler haberi

Wall Street Journal gazetesi 9 Haziran’da Rusya’nın Suriye için önerdiği çatışmasızlık bölgeleri konusunda ABD ve Rus yetkililerinin Ürdün’de “gizli” görüşmeler yaptığını yazdı. Bu tabii Al-Monitor okuyucuları için yeni bir haber değildi. Zira Laura Rozen gizli görüşmeleri sekiz gün önce 1 Haziran’da ilk duyuran gazeteci olmuştu.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial