تأثیر اروپایی‌ها بر تصمیم کنگره مبنی بر حفظ برجام

p
By
Article Summary
تلاش دیپلمات‌های اروپایی برای گفت‌وگو با نمایندگان کنگره برای حفظ برجام و عدم تصویب لوایحی که ناقض این توافق باشند، به نتیجه رسید.

واشینگتن- تلاش دیپلماتیک اروپایی‌ها کمک کرد تا کنگره، دست‌کم در این زمان، از تصویب قانونی که ناقض برجام باشد، صرف‌نظر کند. پس از آن‌که دونالد ترامپ در ماه اکتبر تصمیم گرفت تا پایبندی ایران را به توافق هستهای تأیید نکند، کنگره تا روز ۱۲ دسامبر، یعنی ۶۰ روز فرصت داشت تا به بازگرداندن تحریم‌های هسته‌ای ایران رأی دهد اما این فرصت تمام شد و از آن استفاده نکرد.

همچنین، لایحهٔ جایگزینی که یک‌بار بر سر آن بحث شده بود و از سوی تام کاتن، سناتور جمهوری‌خواه آرکانزاس و باب کورکر، سناتور جمهوری‌خواه تنسی مطرح شده بود، به جایی نرسید زیرا هم دموکرات‌ها در مقابل آن محکم ایستادند و هم دیپلمات‌های اروپایی به اعضای کنگره هشدار دادند که برخی موارد مندرج در آن می‌تواند ناقض برنامهٔ جامع اقدام مشترک (برجام) محسوب شود.

بنابراین، در آینده چه خواهد شد؟ مدافعان توافق، در حین استقبال از عدم اقدام کنگره، می‌گویند که هنوز برای خوشحالی‌کردن زود است. عدم‌ اطمینان بنیادین در مورد نیات ترامپ و اتخاذ تصمیم‌های غیر قابل پیش‌بینی، کماکان این اطمینان را متزلزل می‌کند که ایالات متحده بخواهد به توافق اتمی سال ۲۰۱۵ متعهد باقی بماند.

ریچارد نفیو، مذاکره‌کنندهٔ پیشین هسته‌ای آمریکا، به المانیتور گفت: «من فکر می‌کنیم که ما در یک موقعیت متزلزل هستیم. پرسنل، وقایع و حتی خلق و خوی ترامپ تعیین می‌کند که آیا این موقعیت برجا می‌ماند یا خیر.»

اگر ایالات متحده بخواهد که به توافق پای‌بند بماند، دست‌کم در حال حاضر، رکس تیلرسون در مقام وزیر خارجه باید تسهیل تحریم‌های مربوطه را بین ۱۵ تا ۱۶ ژانویه تمدید کند.

تیلرسون روز ۱۲ دسامبر در نشستی که با کارکنان وزارت خارجه برگزار شد، دربارهٔ برجام گفت: «فعلاً ما طبق توافق عمل می‌کنیم. کنگره توافق را بررسی می‌کند تا ببیند آیا موردی هست که در آن باره از ما بخواهند تا اقدام کنیم؟»

یکی از مقام‌های وزارت خارجه به شرط محرمانه‌ماندن نامش به المانیتور گفت: «ما در این زمان اعلام نکرده‌ایم که قصدی برای خروج از برجام داریم و به حفظ تعهدات‌مان ذیل برجام ادامه خواهیم داد.» این مقام افزود: «ما دربارهٔ هیچ لایحه‌ای اظهار نظر نمی‌کنیم اما به همکاری با کنگره برای مقابله با نقض جدی برجام ادامه خواهیم داد.»

یکی از سخن‌گویان شورای امنیت ملی به المانیتور گفت: «ایالات متحده همراه با متحدانش دهه‌ها برای مقابله با تمام ابعاد تحرکات بدخیم ایران کار کرده است. اکنون، این دولت تعهد خود را برای مقابله با رفتار ایران مضاعف کرده است و این، شامل افزایش همکاری با متحدان اروپایی‌مان در تمامی حوزه‌هاست. طرف‌های اروپایی روشن کرده‌اند که به طور جدی از برجام حمایت می‌کنند. همزمان، روشن کرده‌اند که بر مبنای فکر آن‌ها، یک تلاش هماهنگ در دو سوی اقیانوس اطلس نیاز است تا رفتار بی‌ثبات‌کننده در منطقه کاهش یابد، توسعهٔ موشک‌های بالستیک متوقف گردد و با نقض حقوق بشر مقابله شود. ما به تعمیق همکاری در ماه‌های آتی فکر می‌کنیم.»

متحدان اروپایی از دولت ترامپ خواسته‌اند تا به توافق پای‌بند باشد و گفته‌اند که این کار، اعتماد آن‌ها را در حین مباحث مربوط به همکاری با ایالات متحده برای مقابله با نگرانی‌های مشترک دربارهٔ رفتار بی‌ثبات‌کنندهٔ ایران، از سوریه و یمن تا آزمایش موشک‌های بالستیک، افزایش خواهد داد.

یک دیپلمات ارشد اروپایی طی دیدار خود از واشینگتن در اوايل ماه جاری، گفت: «ما می‌شنویم که افراد بسیاری می‌گویند که هدف‌شان از بین بردن برجام نیست. اگر ما از این فرض آغاز کنیم، می‌توانیم با دولت [آمریکا] دربارهٔ تقویت راه‌های مختلفی که داریم، صحبت کنیم و با کنگره دربارهٔ راه‌هایی که می‌توانیم در برابر موشک‌های بالستیک یا فعالیت‌های منطقه‌ای بایستیم، گفت‌وگو کنیم.»

علی واعظ، تحلیل‌گر ارشد گروه بحران بین‌الملل، به المانیتور گفت: «اروپایی‌ها در تلاشند تا در ازای همکاری برای مقابله با ایران در جبهه‌های مختلف، تعهد دولت [آمریکا] را به توافق، تضمین کنند.» او گفت در حالی که این، رسماً یک معاوضه محسوب نمی‌شود، اما نوعی معاوضه را به ذهن متبادر می‌کند.

واعظ گفت: «اگر شما توافق را حفظ نکنید، منزوی خواهید شد. در [کپیتول] هیل (مکان کنگره آمریکا)، این [تهدید] بسیار مؤثر واقع شد.»

دیپلمات‌های اروپایی و مذاکره‌کنندگان کهنه‌کار کنترل سلاح، می‌گویند که بسیار متداول است اگر پس از پایان مدت یک توافق، معاهدهٔ دیگری که دنبال‌کنندهٔ آن باشد، به انجام برسد؛ اما نه این‌که در همان آغاز اجرای آن، مختل شود.

دیپلمات ارشد اروپایی گفت: «در توافق‌های کنترل تسلیحات، شما به ندرت همهٔ آن چیزی را که می‌خواهید، به دست می‌آورید و راه جبران آن این است که در طول زمان، با توافق‌های دنبال‌کنندهٔ دیگر، انجام شود.»

دولت ترامپ با اکراه پذیرفته که ایران به مفاد برجام عمل کرده است اما می‌گوید که توافق، ناکافی است. ترامپ، در توضیح تصمیم عدم اعلام پای‌بندی ایران در ماه اکتبر، اشاره کرد که این کار به دلیل نقض برجام از سوی ایران نیست اما نمی‌تواند تأیید کند که تسهیل تحریم‌های ایالات متحده متناسب با اقدامات ایران در زمینهٔ برنامهٔ هسته‌ای بوده باشد.

اما، در واقع، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تأیید کرده که ایران از زمان اجرای برجام در ژانویه ۲۰۱۶، بتن در هستهٔ رآکتور پلوتونیوم نیمه‌کارهٔ اراک ریخت، غنی‌سازی را متوقف کرد و سانتریفیوژها را از مجتمع زیرزمینی فردو جمع‌آوری کرد و آن‌را به یک مرکز تحقیقات علمی تبدیل کرد. آژانس همچنین تأیید کرد که ایران هزاران سانتریفیوژ را از مجموعهٔ غنی‌سازی نطنز جمع‌آوری کرد و تمامی ذخایر اورانیوم غنی‌شدهٔ خود را غیر از چندصد کیلوگرم با غلظت اندک، به خارج منتقل کرد؛ همچنین به غنی‌سازی ۲۰ درصدی برای ایزوتوپ‌های پزشکی پایان داد و فعلاً اجرای پروتکل الحاقی را آغاز کرد که به آژانس اجازهٔ نظارت و تأیید را می‌دهد که از هر توافق کنترل تسلیحاتی دیگر در جهان وسیع‌تر است.

یوکیا آمانو، دبیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، روز ۱۳ اکتبر گفت: «در حال حاضر، ایران تحت جدی‌ترین ساز و کار تأیید هسته‌ای در جهان است.»

دولت ترامپ گفته بود که می‌خواهد توافق هسته‌ای به نوعی تغییر کند که ایران حتی بعد از ۱۰ سال، یعنی زمانی که طبق بخش موسوم به «غروب» توافق، محدودیت‌ها بر ظرفیت غنی‌سازی این کشور کاهش می‌یابد، باز هم نتواند ظرفیت غنی‌سازی خود را بهبود ببخشد.

یک مقام اروپایی، منطق خروج از یک توافق به دلیل نارضایتی از پایان آن در ۱۰ سال بعد را با این مقایسه می‌کند که یک خانوادهٔ گرسنه، از خوردن غذاهای یخچال با تاریخ مصرف ۳۰ روزه خودداری کنند زیرا نیاز به ۹۰ روز غذا دارند.

این دیپلمات اروپایی که نخواست نامش فاش شود، گفت: «این منطقی است که ما این‌جا می‌بینیم. این توافق، ما را از زمان گریز دو ماهه، به یک ساله رساند. ما قادر نبودیم که به ۲۰، ۳۰ یا ۴۰ سال برسیم. اما این دلیل نمی‌شود که از یک توافق باکیفیت خارج شویم.»

دیپلمات اروپایی گفت: «ما به واشینگتن نیامده‌ایم که التماس کنیم. طریقی که ما به موضوع نگاه می‌کنیم این است که اگر ما نتوانیم افراد را در این‌جا به بهترین برهان ممکن قانع کنیم، بنابراین اگر بخواهند از توافق خارج شوند، نمی‌توانیم جلوی آن‌ها را بگیریم. اما تا آن زمان، می‌خواهیم که بهترین وضعیت روشنگر را ارائه کنیم.»

او در پاسخ به این سئوال که کشورش دربارهٔ سیاست در برابر ایران چه نظری دارد، گفت: «برای ما، این یک رویکرد نظامی خالص نیست و یک رویکرد تماماً عقب‌راننده نیز نیست. ما به دنبال یک سیاست در قبال ایران هستیم که به نگرانی‌های‌مان پاسخ دهد و به دنبال یک جایگاه خوش‌خیم برای ایران در منطقه‌ایم. این چیزی است که آماده‌ایم تا دولت [آمریکا] و کنگره را در آن مشارکت دهیم.»

دستیار یکی از نمایندگان کنگره به المانیتور گفت که مشاوره اعضای کنگره با دیپلمات‌های بریتانیا، فرانسه، آلمان و بروکسل بسیار مؤثر و متقاعدکننده بود. بن کاردین، سناتور مریلند و دموکرات ارشد در کمیتهٔ روابط خارجی سنا، اشاره کرد که از هر لایحه‌ای که دو خط قرمز را رد کند، حمایت نخواهد کرد: یک این‌که باعث شود ایالات متحده اولین ناقض برجام باشد و دو این‌که اروپایی‌ها با لایحه همدل نباشند.

یکی از دستیاران نمایندگان کنگره به المانیتور گفت: «این وظیفهٔ دولت است که اروپایی‌ها را همراه کند. من فکر می‌کنم [ترامپ] ضامن نارنجک را کشیده و آن را به دست ما انداخته است. اگر کار نکند، آماده است که ما را ملامت کند. اما ما کماکان تلاش می‌کنیم که با حسن نیت کار کنیم.»

حتی در میان عدم قطعیت در این باره که ترامپ با برجام چه خواهد کرد، دیپلمات‌های اروپایی نیز می‌گویند که با حسن نیت به کار مشاوره‌دادن به دولت ترامپ ادامه خواهند داد تا نگرانی‌های دیگر دربارهٔ ایران در منطقه مرتفع شود. دیپلمات‌های اروپایی می‌گویند آن مشاوره‌ها مؤثرتر بوده‌اند زیرا دولت ترامپ بازبینی سیاست خارجی‌اش را دربارهٔ ایران در ماه اکتبر به سرانجام رساند. آن‌ها دورنمای بالقوه‌ای را برای کار مشترک در حوزه یمن می‌بینند که از قطحی شدید رنج می‌برد و بیش از دو سال است که سعودی‌ها علی‌رغم حملات‌شان نتوانسته‌اند شورشیان حوثی تحت‌الحمایهٔ ایران را از آن‌جا به عقب بنشانند.

یک مقام اروپایی دیگر با اشاره به مشاوره‌ها با دولت، گفت که مسائل منطقه‌ای در این مرحله بیشتر به مکان عمل بازمی‌گردند.

در همین اثنا، مقام‌های آمریکایی فعلاً در حال شرکت در کمیسیون هشت نفرهٔ نظارت بر اجرای توافق اتمی هستند. تام شنن، معاون وزیر خارجه در امور سیاسی، رهبری هیئت آمریکایی را در نشست برجام در وین که روز ۱۳ دسامبر برگزار می‌شود، بر عهده دارد. این جلسه همچنین با شرکت نمایندگان بریتانیا، فرانسه، آلمان، روسیه، چین، اتحادیهٔ اروپا و چین برگزار می‌شود. شنن همراه با استیون فگین، مدیر دفتر ایران در وزارت خارجهٔ آمریکا به اجلاس رفته است.

اندرو ال پیک، یکی از افسران امنیتی پیشین ارتش که به جان آلن، فرمانده پیشین در افغانستان مشاوره می‌داد و عضوی از تیم انتقالی وزارت خارجهٔ ترامپ نیز بود، روز ۱۱ دسامبر کار خود را به عنوان دستیار جدید وزیر در  امور ایران و عراق آغاز کرد. کریستوفر بک‌میر، جانشین پیشین دستیار وزیر در امور ایران، به دستیار ویژهٔ هماهنگی منصوب شد و همزمان پست ریاست دیپلماسی عمومی را در امور خاور نزدیک بر عهده گرفت. همچنین به گفتهٔ مقام‌ها، اخیراً متیو مک‌اینیس در دفتر سیاست‌گذاری وزارت خارجه به تیلرسون در امور ایران مشاوره می‌دهد. او پیشتر عضو انستیتو امریکن انترپرایز بود. دیوید تسلر نیز که پیشتر در وزارت خزانه‌داری کار می‌کرد، به مک‌اینیس ملحق شده است. ریچارد جانسون به عنوان هماهنگ‌کنندهٔ مسائل هسته‌ای ایران در دفتر اجرای توافق اتمی، خدمت می‌کند. 

x

Cookies help us deliver our services. By using them you accept our use of cookies. Learn more... X