نقشه هیئت تحریر الشام در شمال سوریه

هیئت تحریر الشام در حال تحکیم موقعیت خود در شمال سوریه، به‌خصوص در شهر ادلب است. این گروه تلاش می‌کند تا خود را به عنوان یکی از طرف‌های غیر قابل انکار در روند گفت‌وگوهای آتش‌بس، بشناساند.

al-monitor .

مرداد ۱۶, ۱۳۹۶

روز ۲۳ جولای، شهر ادلب در شمال سوریه و چندین منطقه در حوالی آن، به دست هیئت تحریر الشام افتاد؛ گروهی که پیشتر شاخه‌ای از القاعده بود. این امر باعث شد که احتمال عملیات نظامی از جانب روسیه و جامعهٔ جهانی به این منطقه، قوت گیرد.

هیئت تحریر الشام که اخیراً بر رقیبش احرار الشام فائق آمده است، نیاز دارد تا نقش خود را در شمال سوریه به دقت تنظیم کند زیرا حرکت‌های رادیکال، ممکن است همبستگی داخلی در گروه را از بین ببرد و مردم عادی را به واکنش منفی وادارد. علاوه بر این، می‌تواند عکس‌العمل جامعهٔ جهانی را به دنبال آورد که این گروه را یک سازمان تروریستی می‌داند. با این حال، رفتار تهاجمی هیئت تحریر الشام، بازتاب‌دهندهٔ آن است که این گروه می‌خواهد با گسترش هر چه بیشتر قلمرو و تثبیت قدرت، جایی برای خود در توافق‌های آتش‌بس سوریه باز کند.

با اجرای توافق‌های آتش‌بس میان شورشیان و رژیم پرزیدنت بشار اسد، تعدادی منطقهٔ کاهش تنش در سوریه ایجاد شد که آخرین مورد آن در روز سوم آگست در حمص پا گرفت. این طرح برای منطقهٔ ادلب در شمال سوریه نیز در نظر گرفته شده بود. با این حال، پیشروی‌های اخیر تحریر الشام ممکن است این منطقه را بار دیگر به صحنهٔ درگیری بدل کند -حتی اگر روسیه این کار را نکند، احتمال حمله از جانب جامعهٔ جهانی کم نیست.

منطقهٔ ادلب در ماه جولای شاهد درگیری میان هیئت تحریر الشام و گروه احرار الشام بود. هیئت تحریر الشام از جبهه النصره زاده شده است؛ گروهی که شعبه‌ای از القاعده محسوب می‌شد. اما احرار الشام زمانی یکی از قوی‌ترین سازمان‌های سلفی در سوریه بود. درگیری‌ها با عقب‌نشینی احرار الشام از مناطق استراتژیک در ادلب و مناطق مرزی ترکیه، پایان یافت و آتش‌بسی دیگر ایجاد شد. دو گروه پیشتر بارها آتش‌بس‌ها مشابه را شکسته بودند.

ساموئل هیلر، تحلیلگر مسائل سوریه از بنیاد سنچری، به المانیتور گفت: «شرایط در ادلب به دقت زیر نظر قرار دارد و تهدید هیئت تحریر الشام جدی گرفته می‌شود. امکان آن وجود دارد که جامعهٔ جهانی کمی بعد اقدام کند اما معلوم نیست که چه کسی این کار را خواهد کرد. اکنون، جنگ با دولت اسلامی [داعش] اولویت نخست را دارد.»

حرکت بعدی هیئت تحریر الشام در ادلب می‌تواند حیات آیندهٔ آن را رقم بزند. صنعان حتاحت، کارشناس امور سوریه در مرکز مطالعات استراتژیک عمران، به المانیتور گفت: «این سازمان قوی‌ترین گروه در آن‌جاست.»

با این حال، هیئت تحریر الشام نتوانسته است که نظر مردم را به خود منحصر کند. طبق نظر براهیم ادلبی، یکی از کنش‌گران، مردم در شمال سوریه پس از آغاز درگیری‌ها، رویکرد صبر و انتظار را پیش گرفته‌اند. او به المانیتور گفت: «اعتراض‌هایی علیه این گروه در معرة النعمان، سراقب و چند منطقهٔ دیگر روی داد. مردم نگران بودند که ادلب نیز مانند موصل و رقه به ویرانه تبدیل شود. آن‌ها می‌خواستند تا هیئت تحریر الشام منحل شود یا سازمانی به جای آن باشد که سلاحش را به جای هدف گرفتن گروه‌های دیگر، به سمت اسد بگیرد.»

هیئت تحریر الشام ممکن است درون کادر رهبری خود نیز با چالش‌هایی مواجه شود. یک منبع اسلام‌گرای سوری که به شرط محرمانه‌ماندنش با المانیتور سخن گفت، پذیرفت که برخی افراد در هیئت تحریر الشام، از درهم‌شکستن احرار الشام و صدور فتوای مشروعیت قتل سایر شورشیان، ناراضی‌اند. بیانیهٔ روز دوم آگست دولت آمریکا، به گروههای شورشی توصیه کرد که از ابو محمد الجولانی، فرمانده نظامی هیئت تحریر الشام، فاصله بگیرند.

در همین اثنا، هیئت تحریر الشام طرحی را برای توسعه و تحکیم قدرتش در شمال سوریه اجرا کرده است. طبق مندرجات یک مقاله در سایت المدن، علاوه بر کنترل فزایندهٔ این گروه بر استان ادلب، هیئت تحریر الشام در ماه جولای قلمرو خود را به جنوب، غرب و نواحی شمالی حلب گسترش داده است.

هیئت تحریر الشام اکنون نه‌تنها مرکز استان ادلب را در دست دارد، بلکه کنترل مرز با ترکیه را نیز در اختیار گرفته است. قلمرو آنان در حال حاضر از شهر دارة العزة در غرب حلب شروع می‌شود و از ترمانين، باب الهوى و سلقين می‌گذرد و به درکوش و خربة الجوز در غرب و سرمانيه در جنوب می‌رسد.
توسعهٔ‌ قلمرو هیئت تحریر الشام در این مناطق به تحکیم موقعیت این گروه نیز کمک کرده زیرا منابع اقتصادی را در اختیار این گروه قرار داده است که می‌توانستند در دست رقبا قرار گیرند. بنابراین، نواحی مرزی برای هیئت تحریر الشام هم اهمیت اقتصادی و هم استراتژیک دارند. ادلبی گفت: «این [نواحی] به گروه امکان دادند تا عایدات مستمری [مانند مالیات ترانزیت] را در دست بگیرند و مسیرهای مواصلاتی را که مخالفانش می‌توانستند از آن‌ها استفاده کنند،‌ کنترل کند و نفوذی قابل توجه بر آن‌ها داشته باشد.»
رویکرد دیگری که این سازمان در کنار ایجاد ادغام‌ها و ائتلاف‌های تاکتیکی در پیش گرفته، تأسیس یک دولت محلی و صدور فتوا است. در میان گردان‌های معروفی که با هیئت تحریر الشام ائتلاف کرده‌اند، گردان مجاهدین ابن تیمیه را می‌توان نام برد که نواحی کوهستانی مختلفی را در حومهٔ شمال‌غربی حلی، نزدیک شهر دارة عزة، تحت کنترل دارد. این منطقه به دلیل نزدیکی به یگان‌های مدافع خلق در نواحی کردنشین عفرین، دارای اهمیت استراتژیک ویژه‌ای است. طبق نوشتهٔ المدن، یکی از مهم‌ترین پایگاه‌هایی که مجاهدین این تیمیه در آن مستقرند، کوه شیخ برکات است که شبکه‌ای عظیم از برج‌های مخابراتی نظامی و غیرنظامی را در خود جای داده است و مناطق تحت کنترل معارضان در شمال را پوشش می‌دهد.

مضاف بر این، هیئت تحریر الشام توانسته تا روی ائتلاف‌های تاکتیکی محلی‌اش حساب باز کند. برای مثال، حزب اسلامی ترکستان، در کنار هیئت تحریر الشام جنگید تا شهر جسر الشغور را تصرف کند. گروه نورالدین زنگی، علی‌رغم جدایی از تحریر الشام، اقدام این گروه برای ایجاد یک دولت غیرنظامی را برای ادارهٔ منطقه، ستود. هیلر در این باره گفت: «هیئت تحریر الشام بر سر ایجاد یک دولت متحد کار می‌کند اما هنوز معلوم نیست دولت جدید چگونه با شوراهای محلی تعامل خواهد داشت.»

هیئت تحریر الشام همچنین از طریق صدور فتوا، سیطرهٔ خود را بر صحنهٔ سیاسی منطقه گسترش داده است. روز ۱۱ مه، این گروه از قصد خود برای نظارت بر دفاتر غیر رسمی انتقال پول خبر داد. با کنترل این بخش، هیئت تحریر الشام می‌تواند اهرم فشاری بر مؤسسات خیریهٔ محلی و بین‌المللی و همچنین جمعیت پناهندگان و آوارگان، داشته باشد. این گروه در پی خروج متحدش، گروه نورالدین زنگی، فتوایی بر روی شبکهٔ تلگرام خود منتشر و هم‌پیوستگی گروه‌ها به یکدیگر را ممنوع اعلام کرد.

به نظر می‌رسد که هیئت تحریر الشام با در دست گرفتن کنترل ادلب و توسل به بحث‌های انسانی، جای خود را به عنوان یک بازیگر غیر قابل انکار در شمال سوریه باز کرده است. حتاحت در این باره می‌گوید: «هدف سازمان [هیئت تحریر الشام] این است که از فهرست تروریستی خارج شود.»

Recommended Articles

قطعه گم‌شده ترامپ در طرح پوتین برای سوریه
مرور اخبار هفته | دونالد ترامپ | خرداد ۱۳, ۱۳۹۷
تدابیر مسکو برای کاهش تنش میان ایران و اسرائیل
ماکسیم سوچكوف | | خرداد ۱۱, ۱۳۹۷
منظور پوتین از خروج «نیروهای مسلح خارجی» از سوریه چه بود؟
مرور اخبار هفته | غزه | اردیبهشت ۳۰, ۱۳۹۷
خروج آمریکا از برجام، برنامه ترکیه در سوریه را دچار مشکل کرده است
سمیح ایدیز | | اردیبهشت ۲۵, ۱۳۹۷
گزینه‌های اسرائیل برای کاهش تنش با ایران
Yossi Beilin | | اردیبهشت ۵, ۱۳۹۷

Recent Podcasts

Featured Video