نبض عراق

چرا حزب دموکرات کردستان ایران با سپاه درگیر شده است؟

p
By
Article Summary
حزب دموکرات کردستان ایران با شکستن دو دهه آتش‌بس، با نیروهای سپاه پاسداران ایران درگیر شده است.

اربیل، عراق - پس از چند درگیری‌ اخیر میان یکی از اصلی‌ترین احزاب کرد ایرانی و نیروهای امنیتی این کشور، رهبری حزب از پایان‌دادن به دو دهه آتش‌بس یک‌طرفه و گسترده‌تر کردن نبرد علیه نیروهای نظامی ایران سخن می‌گوید.

نیروهای شاخهٔ نظامی حزب دموکرات کردستان ایران که با عنوان پیشمرگه نیز شناخته می‌شوند، در هفته‌های اخیر دست‌کم پنج بار با نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درگیر شدند و این درگیری‌ها باعث تلفاتی از دو سو شده است. البته طرفین در اعلام میزان تلفات، آمارهای متفاوتی ارائه می‌کنند.

مصطفی هجری، دبیرکل حزب دموکرات ایران، به المانیتور گفت: «نیروهای ما اکنون [در کردستان ایران] گشت می‌زنند، با مردم تماس می‌گیرند و در صورت حمله، آمادهٔ دفاع از خود هستند. اما در مراحل بعدی، نیروهای ما به فاز تهاجمی وارد خواهند شد. این روندی است که به‌تدریج نمود خواهد یافت». او گفت که نیروهایش تا کنون در هیچ حمله‌ای علیه سپاه پیش‌دستی نکرده‌ و تنها از خود دفاع کرده‌اند.

هجری گفت که افزایش فعالیت و حضور نظامی حزبش در مناطق کردنشین ایران مشروع است زیرا دولت ایران «فشار بر کردها را افزایش داده و هیچ فضایی برای کار معنی‌دار سیاسی و مدنی [در داخل کشور] باقی نگذاشته است».  او افزود که حملات حزبش برای این بوده که «به دنیا نشان دهد که ایران آن‌چیزی نیست که ادعا می‌کند و نفوذپذیر است».

نخستین درگیری در اشنویه روی داد که به گفتهٔ هجری، نخستین رویارویی میان حکومت ایران و حزب دموکرات کردستان ایران از اواسط دهه ۱۹۹۰ تا کنون است. طبق یکی از اطلاعیههای حزب که در ۱۷ ژوئن منتشر شد، در آن‌هنگام پیشمرگه‌های حزب دموکرات کردستان ایران از کوه‌های قندیل در مرزهای ایران و عراق به کمپی در شهر کویه در کردستان عراق رفته بودند.

این کشمکش‌ها نشانه‌ای از قصد حزب دموکرات کردستان ایران برای برقراری مجدد حضور نظامی خود در مناطق کردنشین است که شامل استان‌های غربی کردستان، کرمانشاه، آذربایجان و ایلام می‌شود. از ماه مارس سال ۲۰۱۵،‌ حزب دموکرات کردستان تیم‌های متعددی از پیشمرگه‌ها و کادرهای سیاسی خود را به کردستان ایران گسیل کرده است.

حزب دموکرات کردستان ایران سابقه‌ای پرتنش با حکومت ایران دارد. باور بر این است که دو تن از رهبرانش، عبدالرحمن قاسملو (کشته‌شده در سال ۱۹۸۹) و صادق شرفکندی (کشته‌شده در سال ۱۹۹۲)، به دست تیم‌های عملیاتی حکومت ایران در اروپا ترور شده‌اند.

بسیاری از فعالان کرد در سال‌های اخیر به اتهام ارتباط با گروه‌های مخالف کرد، اعدام شدند. قانون اساسی ایران مانع از آن است که اهل سنت، پست‌های ارشد مانند ریاست جمهوری را بر عهده بگیرند. بیشتر قومیت‌های ایرانی مانند کردها، بلوچ‌ها و ترکمن‌ها، سنی مذهب هستند و در حالی که مناطق کردنشین جزو توسعه‌نیافته‌ترین بخش‌های کشور هستند، حتی استاندار آنان نیز اغلب از بخش‌های دیگر کشور انتخاب می‌شود.

فارغ از آن‌که حزب دموکرات چه اهدافی را دنبال می‌کند، درگیری‌های نظامی‌اش می‌تواند به نظامی‌شدن بیشتر مناطق کردنشین، اعمال محدودیت‌های بیشتر از جانب دولت بر مردم و بدتر شدن شرایط اقتصادی منتهی شود.

در پاسخ به افزایش فعالیت‌های حزب دموکرات کردستان ایران و در جهت فشار بر دولت اقلیم کردستان و سایر گروه‌ها برای بازداشتن این حزب، حکومت ایران روز ۲۶ ژوئن مناطق مرزی سیدکان و حاجی عمران را در کردستان عراق توپباران کرد و در جریان آن، دست‌کم پنج تن زخمی شدند. به همین جهت، ساکنان ۱۰ روستا از ترس حمله‌های بعدی ایران، محل زندگی خود را ترک کردند.

بنا بر گزارش خبرگزاری فارس، سردار محمد خاکپور، فرمانده نیروی زمینی سپاه، تهدید کرد که اگر دولت اقلیم کردستان نتواند جلوی این‌گونه عملیات حزب دموکرات کردستان ایران را بگیرد، نیروهایش پایگاه‌های این حزب را در عراق هدف قرار خواهند داد.

در جولای ۱۹۹۶، ایران با بهره‌گیری از جنگ داخلی میان احزاب کردی و همچنین روابط نزدیکش با اتحادیه میهنی کردستان، به پایگاه حزب دموکرات کردستان ایران در کویه حمله کرد. هجری می‌گوید که حزبش تهدیدهای ایران را جدی می‌گیرد و برای رویارویی با آن‌ها آمادگی دارد.

در پی درگیری‌ها در اشنویه، محسن رضایی، دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام و فرمانده پیشین سپاه پاسداران، عربستان سعودی را متهم کرد که پشتیبان فعالیت‌های حزب دموکرات در ایران است؛ اما کنسول سعودی در اربیل با رد این اتهامها، آن را «دروغ و بی‌پایه» خواند.

آغاز دور جدید درگیری‌ها میان حزب دموکرات کردستان ایران و حکومت این کشور، سئوال‌هایی را مبنی بر چگونگی اثر آن بر اقلیم کردستان عراق ایجاد کرده که میزبان احزاب کرد مخالف جمهوری اسلامی است.

دولت اقلیم کردستان با درک این‌که فعالیت‌های حزب دموکرات می‌تواند چه آثاری علیه منافع این دولت داشته باشد، بیانیه‌ای صادر و نگرانی خود را از حملات ترکیه و ایران ابراز کرد. ترکیه به‌طور مرتب مواضع حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) را در کردستان عراق بمباران می‌کند.

در اطلاعیه روز ۲۶ ژوئن دولت اقلیم کردستان آمده است: «ما به استفادهٔ برخی از گروه‌های اپوزیسیون ایرانی و گروه پ.ک.ک از قلمرو و مرزهای کردستان برای حمله به کشورهای همسایه معترضیم».

هجری می‌گوید که حملهٔ ایرانی‌ها به مناطق مرزی کردستان [عراق] بی‌دلیل است. او می‌افزاید که نیروهای حزب دموکرات کردستان ایران از مناطق مرزی به نیروهای ایرانی حمله نکرده‌اند و عملیات آن‌ها در عمق خاک ایران صورت گرفته است.

هجری اظهار کرد: «ما روی این مسئله فکر می‌کنیم که هر زمان وقت آن برسد، به‌تدریج نیروهای خود را از آن‌جا [کردستان عراق] حرکت دهیم تا ایران هیچ بهانه‌ای برای ایجاد مشکل [برای اقلیم کردستان] نداشته باشد».

حزب دموکرات کردستان یکی از چند حزب اپوزیسیون کرد است که در کردستان عراق مأوا گزیده‌اند. اما به جز حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) که با پ.ک.ک ترکیه مرتبط است، باقی احزاب از جمله حزب دموکرات کردستان ایرانی در دهه‌ها گذشته به دلیل روابط اقلیم با ایران، از سلاح‌های خود استفاده نکرده بودند.

با تصمیم حزب دموکرات برای حضور فعال در ایران، این سئوال برای افراد زیادی ایجاد شده که دلیل پشت این تصمیم و زمان‌بندی آن چیست.

مامند روژه، یکی از محققان و تحلیل‌گران کرد، به المانیتور گفت: «تا حد زیادی به تحولات داخلی کردستان مربوط است. رقابتی میان حزب دموکرات کردستان ایران و سایر گروه‌ها، از جمله پژاک، وجود دارد». روژه افزود که حزب دموکرات همچنین می‌خواهد با آغاز درگیری با ایران، توجه بین‌المللی را جلب کند و به پایگاه‌های خودش انرژی بدهد.

در سال‌های اخیر، پژاک چند بار با نیروهای ایرانی درگیر شد که مورد اخیر آن روز ۱۳ ژوئن صورت گرفت. این گروه تلاش کرده تا خود را به عنوان یک حزب کرد که امنیت ایران را به چالش می‌کشد، نشان دهد. اکنون حزب دموکرات کردستان ایران تلاش می‌کند تا موقعیت خود را در حوزهٔ سنتی نفوذ خود در کردستان ایران دوباره به دست بیاورد. مع‌الوصف، با توجه به رقبای قوی و همچنین اختلاف‌های درون‌حزبی در سال‌های اخیر، مشخص نیست که آیا حزب دموکرات کردستان ایران می‌تواند قدرت سابق خویش را کسب کند یا خیر.

جنبش‌های کرد در منطقه به طور سنتی برای جنگ علیه دولت‌ها، وابسته به دیگر کشورهای منطقه بودند. در جریان جنگ ایران و عراق در دههٔ ۱۹۸۰، گروه‌های کرد مخالف حکومت ایران از سوی صدام حسین حمایت می‌شدند و حکومت ایران نیز احزاب کرد مخالف دولت وقت عراق را پشتیبانی می‌کرد. بنا بر باور روژه، سقوط صدام و روی کار آمدن یک دولت نزدیک به ایران در بغداد طی سال‌های اخیر، موجب افت موقعیت حزب دموکرات کردستان ایران شد. مضاف بر این، به نظر می‌رسد که جمهوری اسلامی اکنون در اوج قدرت خود در دوران پسا انقلاب ۱۳۵۷ است. با این حال، برخی معتقدند که درگیری‌های کنونی منطقه می‌تواند گشایشی برای حزب دموکرات باشد.

روژه می‌گوید: «رقابت منطقهای میان ایران، ترکیه و عربستان سعودی، فرصتی فراهم آورده تا کردستان ایران بخشی از تصویر بزرگ‌تر منطقه باشد».

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: pkk, pjak, pdki, kurdistan region, islamic revolutionary guard corps, iraqi kurdistan, iran-iraq relations

محمد صالح روزنامه نگاری مقیم اربیل در کردستان عراق است. او تا کنون در مورد مسائل کردستان و عراق در رسانه‌های محلی و بین‌المللی مطالبی منتشر کرده‌است.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept