Gulf Pulse

شهر تاریخی یمن با جنگ و بی‌توجهی دست و پنجه نرم می‌کند

p
By
Article Summary
شهر باستانی زبید که در دشت‌های ساحلی غرب یمن قرار دارد٬ به خاطر جنگ و فساد‌های حکومت محلی در خطر قرار گرفته‌است.

صنعا٬ یمن -زبید٬ یکی از مهمترین شهر‌های باستانی یمن تلاش می‌کند تا علیرغم اثرات مخرب جنگ و بی‌توجهی مقامت محلی٬ اعتبار تاریخی‌اش را حفظ کند. درگیریهای مسلحانهای که در یمن بروز یافته‌اند٬ باعث شده که به اکثر مکان‌های میراث فرهنگی کشور خسارتهای جدیای وارد کرده‌است. برخی از بناها و مکان‌های تاریخی٬ محل نزاع و درگیری بوده‌اند. علاوه بر آن مکان‌های پژوهش‌های باستان شناسانه و موزه‌ها نیز از بمباران‌ها آسیب دیده‌اند.

خطراتی که آثار تاریخی یمین را تهدید می‌کنند باعث شدند تا یونسکو در ماه مه برای جلوگیری از تبدیل این ریسک‌ها که به چالشی بزرگ که می‌تواند به میراث فرهنگی و مادی یونسکو آسیب‌های جدی وارد کند٬ از اجرای برنامهای اضطراری خبر دهد.

شهر تاریخی زبید در ساحل غربی یمن٬ با وجود آنکه یگانه نیست اهمیت علمی و مذهبی ویژه‌ای برای یمن دارد. این شهر در لیست میراث جهانیِ در خطر یونسکو قرار دارد.

یونسکو در سال ۱۹۹۳ زبید را به لیست میراث جهانی‌اش اضافه کرد و از سال ۲۰۰۰ این شهر را در لیست میراث جهانی در خطر قرار داده‌است. این شهر به خاطر ارزش فرهنگی و فکری‌اش مشهور است و زادگاه اولین دانشگاه اسلامی کشور بوده‌است. علاوه بر این٬ زبید به صورت تاریخی محل عزیمت بسیاری از خارجی‌هایی که قصد تحصیل و مطالعه در زمینه دین دارند بوده‌است. به خصوص از آسیای شرقی.

شهرت زبید با وجوه مذهبی شهر پیوند خورده‌است. ساکنان آن جز اولین کسانی بودند که اسلام را پذیرفتند. همچنین این شهر زادگاه ابوموسی اشعری است. پس از این اشعری در سفری به مکه به اسلام گروید٬ پیامبر اسلام او را به زادگاهش فرستاد تا اسلام را تبلیغ کند و مردم نیز دعوت او را پذیرفتند. گفته می‌شود پس از آنکه اشعری به همراه چند نفری که اسلام آورده بودند به مکه برگشت٬ پیامبر به یارانش گفت: "مردم یمن به شما روی آورده‌اند. آنها مهربان و خوش قلب هستند. ایمان و حکمت از آن مردم یمن است."

عرفات الحضرمی٬ مدیر شعبه زبید  اداره آثار باستانی یمن در گفتگو با المانیتور می‌گوید که زبید بین قرن‌های ۱۳ تا ۱۵ میلادی پایتخت یمن بوده‌است و " نفوذ و تاثیرش به دلیل اینکه زادگاه اولین دانشگاه اسلامی بود٬ از محدود مرزهای یمن فراتر رفت."

حضرمی افزود: " زبید از جهت بافت اصیلش که به مرکزیت یک مسجد و بازار مشهوری ساخته شده‌ و همچنین خیابان‌های باریک و خانه‌هایی که دارای حیاط داخلی هستند٬ به مدلی برای شهرهای اسلامی عربی دیگر تبدیل شد. ساختار شهر به خاطر ویژگی منحصر به فردش مشهور است به خصوص به خاطر معماری و دکوراسیون بسیار زیبا."

به گفته حضرمی زبید ۹۵۰ خانه تاریخی دارد که با روش‌های سنتی ساخته شده‌اند و ٪۱۰ آنها آن چنان شرایط بدی دارند که صاحبانشان آنها را رها کرده‌اند. علاوه بر ۸۵ مسجد و یک مدرسه اسلامی٬ شهر دیدنی‌های تاریخی دیگری مانند یک دیوار شهر قدیمی٬ محلی سنتی برای شستشوی لباس٬ یک مهمان خانه٬ قصری از دوران حکومت امامان در یمن٬ چند پاسگاه و چشمه‌هایی که برای تهیه آب آشامیدنی استفاده می‌شدند نیز دارد.

وی افزود اکثر خانه‌ها با مصالح سنتی‌ای مانند خشت‌های گلی٬ سنگ آهک و انواع مختلف چوب که یمن به آنها معروف است٬ ساخته شده‌اند.

شاید بدتر از بی‌توجهی٬ بازسازی‌های  باستان شناسانه بتونی است که به خصوص روی مدارس اسلامی و مساجد اعمال شده‌است. حضرمی می‌گوید: "این مسئله ویژگی باستانی و منحصر به فرد شهر را که با کمبود رسیدگی و تعمیرات صحیح روبرو است٬ تهدید می‌کند."

از سوی دیگر٬ نقش زبید در حوزه‌های مذهبی و آموزشی نیز کاهش یافته است. برای این کاهش می‌توان چند دلیل ذکر کرد که حضرمی از میان آنها به "به یغما رفتن مواهب مذهبی شهر توسط چهره‌های قدرتمند و با نفوذ فاسد" اشاره می‌کند. به گفته وی: "پولی که از اوقاف حاصل می‌شد٬ تنها منبع تامین هزینه‌های غذا٬ نوشیدنی و لباس برای  دانشجویان رشته‌های مذهبی بود. علاوه بر این حقوقی نیز به دانشجویان خارجی که برای تحصیل به شهر می‌آمدند پرداخت می‌شد. تعداد دانشجوهای خارجی حدود ۳۰ سال پیش از ۵۰۰۰ هم فراتر رفته بود." دانشجویان معمولا از کشورهای جنوب شرق آسیا و شمال آفریقا٬ از جمله از مصر٬ تونس و الجزایر می‌آیند.

همچنین٬ فساد این چهره‌های با نفوذ که درآمدهای مذهبی را کنترل می‌کنند٬ نقش فرهنگی و مذهبی شهر را نیز از بین برد. تا آن حد که شهرت تاریخی زبید بیشتر به داستانی از تاریخ گذشته می‌ماند.

احمد النعامی٬ محققی یمنی از اهالی زبید نیز به نوبه خود معتقد است که این شهر "اهمیت تاریخی منطقه تهامه در غرب دشت یمن" را نشان می‌دهد.

به گفته او٬ این شهر پایتخت تعدادی از دولت‌های محلی بوده که در دوره‌هایی بر کشور حکومت می‌کردند. مانند زیادیون (۸۱۸ تا ۱۰۱۸ میلادی)٬ رسولیه(۱۲۲۹ تا ۱۴۵۴ میلادی)٬ بنی مهدی (۱۱۵۹ تا ۱۱۷۴ میلادی) و طاهریه (۱۴۵۴ تا ۱۵۱۷ میلادی). او می‌افزاید: " این شهر کانونی برای همه داشنجویانی که از سرزمین‌های مختلف می‌آیند بوده‌است".

نعامی به المانیتور می‌گوید: "شهر با واقعیتی بسیار تراژیک روبروست. بسیاری از کاخ‌ها و بناهای تاریخی شهر -از جمله دیوار باستانی شهر که بیش از ده قرن شهر را در احاطه خود گرفته بود- رو به نابودی هستند. علاوه بر این در دولت محلی فساد وجود دارد. آنها به نام زبید تجارت می‌کنند و از شهرت آن استفاده می‌کنند تا از سازمان‌های محلی و بین‌المللی اخاذی کنند".

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: yemen, war, unesco, tourism, prophet muhammad, history, corruption, architecture, antiquities

Ashraf al-Falahi is a Yemeni journalist who writes about political, social and cultural issues for Arabic magazines and websites. He also contributes to Sada, an online journal published by the Carnegie Endowment for International Peace, and works as a Yemen correspondent for the London-based Arabi 21.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept