نبض مصر

قصه دو ژنرال مصری

p
By
Article Summary
میان سامی عنان٬ رئیس پیشین ستاد کل ارتش مصر و عبدالفتاح السیسی٬ وزیر دفاع کنونی مصر تقابلی وجود دارد که نمی‌توان انکارش کرد. اما این تقابل ناشی از چیست؟

برای ملتی که متهم است به عشق‌ورزی کورکورانه به ارتشش٬ سامی عنان٬ رئیس پیشین ستاد کل ارتش مصر مثال نقض زنده‌ای است که ثابت می‌کند هر ژنرالی باب طبع مردم مصر نیست.

از زمانی که صفحه فیسبوکی با نام «کمپین درخواست از ژنرال سامی عدنان برای نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری» تشکیل شده وتعدادی عکس از سامی عدنان در لباس غیر نظامی در این صفحه منتشر شده٬ کمپین بی‌سابقه دیگری در تمسخر سامی عنان به راه افتاده است و شماری از مصری‌ها تصاویر فتوشاپی از ژنرال عدنان را با مضامین طنزآلودی در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده‌اند.

بسیاری از مصری‌ها٬ فارغ از وابستگی‌ سیاسی خود٬ به این شوخی‌ها با فردی که زمانی از اعضای قدرتمند شورای عالی نیروهای مسلح مصر به شمار می‌رفت٬ خندیده‌اند. تمسخر آقای عنان با «تب ژنرال سیسی» که همچنان در جریان است٬ کاملا در تقابل است. شیفتگی‌ای که در خصوص عبدالفتاح السیسی٬ وزیر دفاع  وجود دارد٬ به مرحله بی‌سابقه‌ای رسیده است. در کنار پوسترها و تی‌شرت‌های ژنرال سیسی٬ مصری‌ها اکنون می‌توانند شکلات٬ جواهر٬ ساندویچ و حتی روغن سرخ‌کردنی «سیسی» را در بازار بیابند.

چه اتفاقی افتاده است؟ چرا مصری‌ها نسبت به این ژنرال‌ها دو واکنش کاملا متفاوت نشان می‌دهند؟ پاسخ در ویژگی‌های شخصیتی‌ این دو ژنرال و نحوه مواجهه آن‌ها با مردم نهفته است.

ابهام در مقابل شفافیت

بسیاری از مردم مصر در مورد سامی عنان چیز زیادی نمی‌دانند و بزرگترین مشکل از اینجا ناشی می‌شود. درست است که در زمان حکومت مبارک٬ از ژنرال‌ها و سایر اعضای نیروهای مسلح خواسته شده بود که مردم را طرف خطاب قرار ندهند. بر همین اساس حتی بعد از سقوط دولت مبارک و در طول ۱۷ ماه تسلط شورای عالی نیروهای مسلح مصر بر حکومت در دوران انتقالی٬ رهبران ارشد این شورا چون ارتشبد طنطاوی و ژنرال عنان از رویارویی با مصری‌های خشمگینی که ژانویه سال ۲۰۱۱ علیه مبارک به پا خواسته بودند٬ خودداری کردند. در آن مدت٬ تمام بیانیه‌های شورا از سوی سخنگوی ارتش قرائت می‌شد و درک نیات واقعی شورا در نهایت به مردم واگذار می‌شد.

آن زمان تمایل ژنرال‌ها به پرهیز از رابطه مستقیم با مردم قابل درک بود٬ اما نمی‌توان انکار کرد که اقدام مخربی بود. این روش٬ درست یا غلط٬ نگرش منفی‌ای را نسبت به  رهبران ارشد شورای عالی نیروهای مسلح ایجاد می‌کرد. اگر یک فرد نظامی قصد بازنشسته شدن داشته باشد٬ آزاد است که از مردم دوری کند٬ اما نه زمانی که برای نامزد شدن در انتخابات در آینده برنامه‌هایی در سر دارد. به همین دلیل است که به نظر می‌رسد تصمیم آقای عنان برای شرکت در رقابت‌های انتخاباتی٬ بعدها گرفته شده و یک مسئله جدی‌ای نبوده که از قبل برای آن برنامه‌ریزی شده باشد.

رفتار آقای عنان همچنین در مقایسه با رهبر جدید ارتش یعنی ژنرال سیسی٬ به تندی مورد قضاوت قرار می‌گیرد. برخلاف سایر ژنرال‌های شورا٬ آقای سیسی تصمیم گرفت تا در مرکز توجه مردم قرار بگیرد و با تصمیماتی بی‌رحمانه٬ اما در عین حال واضح و مشخص با مردم روبرو شود. این اقدام یک قمار پر از ریسک بود که به نتیجه رسید و ژنرال سیسی به وضوح موفق شد نظر مساعد مردم عادی مصر را به خود معطوف کند.

در جریان جشن‌ مصری‌ها در سالگرد جنگ یوم‌کیپور (جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۷۳)٬ ژنرال سیسی بدون اعلام قبلی سخنرانی‌ای موجز و مختصر کرد و با لحنی شمرده٬ آرام و دلسوزانه سخن گفت. رفتار آقای سیسی اگرچه هدف انتقاد مخالفانش قرار گرفت٬ با استقبال بسیاری از مصری‌ها مواجه شد. به عنوان مثال او تصمیم گرفت زن سالخورده‌ای را که روز محاکمه محمد مرسی٬ رئیس جمهور برکنار شده مصر٬ از طرف یکی از حامیان آقای مرسی سیلی خورده بود٬ دعوت کند و ضمن تکریم او٬ از این خانم بخواهد تا او را همچون پسرش فرض کند. او همچنین هزینه درمان سعد هجرس٬ روزنامه‌نگار و صدری موسی٬ رمان نویس را که هر دو از بیماری سرطان رنج می‌برند٬ تقبل کرد. شاید این رفتارهای ژنرال سیسی از دید ناظران ریاکارانه به نظر برسد٬ اما مردم مصر از این حرکات استقبال کرده‌اند.

فرمانبرداری در مقابل رهبری

بر هیچ‌کس پنهان نیست که مبارک به ژنرال عنان به عنوان «سگ کوچک پشمالوی شخصی‌اش» نگاه می‌کرد. آقای عنان یک ژنرال ارتش سنتی بود که به زبان انگلیسی تسلط نداشت و در روسیه و فرانسه درس خوانده بود. علیرغم تحصیلاتش در روسیه٬ او با موج مبارک همراه شده بود و خود را با «مبارکیسم» حامی آمریکا وفق داده بود. گفته می‌شود که در ابتدا آمریکایی‌ها از او نگرانی‌ داشتند اما بعدها او به یکی از نظامیان مورد علاقه آمریکایی‌ها تبدیل شد. احساس صمیمیت او با آمریکا احتمالا تنها جنبه‌‌ای از شخصیت آقای عنان است که بر مصری‌ها پوشیده نیست و از نظر جامعه‌ای که همواره از جانب آمریکا نگرانی دارد٬ یک ویژگی مثبت تلقی نمی‌شود. در مقابل اما احساس بسیاری در مصر٬ درست یا غلط٬ این است که ژنرال سیسی در زمان برکناری محمد مرسی از قدرت در ۱۲ تیرماه سال جاری٬ مقابل آمریکا ایستاد و ایجاد روابط حسنه اخیر او با روسیه نیز این احساس را تقویت کرد.

در عین حال رابطه ژنرال عنان با محمد مرسی یک معما است. پس از انتخابات ریاست جمهوری اخیر مصر٬ شورای عالی نیروهای مسلح با افتخار اعلام کرد که قدرت را به نخستین رئیس جمهور مصر که از طریق دموکراتیک انتخاب شده٬ واگذار کرده است. پاسخ مرسی به شورا اما  صدور فرمان بازنشستگی آقای طنطاوی و عنان٬‌ دو تن از ارشدترین اعضای شورا٬ بود. شگفت‌انگیز این بود که پس از آن آقای عنان پیشنهاد آقای مرسی برای پیوستنش به «شورای مشورتی» محمد مرسی را پذیرفت٬ عنوانی شیک برای شغلی بی‌معنی که هیچ تاثیری در زندگی واقعی ندارد. آن‌چه بر شدت این معما افزود استعفای سامی عنان از سمت خود بلافاصله پس از کودتای ۱۲ تیرماه و برکناری محمد مرسی بود. تنها توجیهی که برای رفتار محمد مرسی با محمد حسین طنطاوی و سامی عنان وجود دارد این است که آقای مرسی احتمالا با اعضای ارشد شورا وارد معامله شده بود؛ بازنشستگی در ازای مصونیت از تعقیب قانونی پس از انقلاب ژانویه ۲۰۱۱ مصر که منجر به برکناری حسنی مبارک از قدرت شد. این پیشنهاد در ابتدا از سوی محمود غزلان٬ سخنگوی اخوان‌المسلمین٬ مطرح شده بود اما به شدت مورد انتقاد قرار گرفته بود. پیچ و تاب مضحک سرنوشت به گونه‌ای است که مرسی این پیشنهاد را اجرایی کرد و در مقابل عبدالفتاح السیسی٬ ژنرالی که او به عنوان فرمانده نیروهای مسلح و وزیر دفاع دولتش انتخاب کرد٬ در مورد شخص آقای مرسی این روش را در پیش نگرفت و او را از محاکمه مصون نکرد.

در عین حال نشانه‌ها نیز حاکی است که ژنرال سیسی و عنان روابط چندان خوبی با یکدیگر ندارند. در عین حال اخبار منتشر شده درباره مطالبی که گفته می‌شود برگرفته از خاطرات شخصی آقای عنان است نیز از سوی رهبری جدید ارتش مورد استقبال قرار نگرفته است. سخنگوی ارتش بلافاصله پس از انتشار این اخبار بیانیه‌ای صادر و اعلام کرد که گزارش رسانه‌ها درباره آن‌چه گفته می‌شود خاطرات شخصی مقام‌های پیشین ارتش است٬ می‌تواند موجب سردرگمی شود و «در این شرایط حساس» تهدیدی علیه امنیت ملی به شمار رود.

مشخص نیست که آیا سامی عنان برای انتخابات ریاست جمهور اعلام نامزدی خواهد کرد یا نه. همچنین نمی‌توان گفت که صفحه فیسبوکی که در حمایتش ساخته شده و یا کمپین‌هایی که در تمسخر وی به راه افتاده آیا می‌تواند معیاری برای سنجش میزان محبوبیت او باشد. با این‌حال آن‌چه مشخص است این است که فرضیه این که مصری‌ها عاشقانه و بی‌دلیل تمامی افسران ارشدشان را دوست دارند٬ درست نیست. سامی عنان یک زمان از سوی آمریکا فردی با ملاحظه و زیرک خطاب شده بود٬ اما مدیریت محتاطانه و ضعیف او و ارتشبد طنطاوی٬ وزیر دفاع پیشین٬ در دوران انتقالی پس از مبارک٬ اگرچه موجب شد او دشمنان زیادی برای خود نتراشد٬ او را از تسخیر قلب و ذهن بسیاری از مصری‌ها نیز باز داشت.

با این حال سفری که مصر تا زمان برگزاری انتخابات در تابستان در پیش دارد٬ می‌تواند مملو از اتفاقات غیرمنتظره باشد. هیچ‌کس نمی‌تواند پیش‌بینی کند که آیا در این مدت محبوبیت ژنرال سیسی رو به افزایش خواهد گذاشت یا به تدریج کم‌رنگ خواهد شد٬ یا آیا سامی عنان می‌تواند بار دیگر قدرت خود را باز یابد و ژنرال سیسی را به حاشیه بازگرداند. در مصر هیچ چیز قابل پیش‌بینی نیست٬ جز سیاست‌ غیرقابل‌ پیشبینی‌اش.

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: morsi, egyptian army, egyptian revolution, egyptian politics, egypt, abdel fattah al-sisi

نیروانا محمود وبلاگ‌نویس و مقاله نویس است و در مورد مسائل خاورمیانه می‌نویسد.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept