استانبول - سرنخها دربارهٔ اینکه چه کسانی پشت تلاش برای انجام کودتا در ترکیه بودهاند، به طور روزافزونی به سمت فتحالله گولن و شبکهٔ هوادارانش کشیده میشوند. با این حال، بدون بررسی دلیل مواضع ضد ایرانی جنبش [گولن] -که اغلب نادیده گرفته میشود-، برداشت ما کامل نخواهد شد.
مواضع ضد ایرانی گولن در وهلهٔ اول ریشه در ایدئولوژی دارد؛ او عقیدهای را نمایندگی میکند که به طور سنتی، اسلام سیاسی شیعی را یک تهدید میبیند. گولن در سال ۱۹۹۷ در مصاحبهای با مجلهٔ ینی یوز ییل [سدهٔ جدید] با انتقاد از «صادر کردن یک فرقه و فهم فناتیک از اسلام به نام دین و انقلاب اسلامی»، افزود که ایرانیها «فرقهٔ خود را تقویت میکنند و آنرا دین حقیقی مینامند». گولن همچنین به «توسعهطلبی فارس در منطقه» اشاره کرد و «رقابت تاریخی ایران [با ترکیه]» را یک «خطر مسلم» خواند.
گولنیستها در سالهای گذشته از ایرانهراسی به عنوان ابزاری در جنگ قدرت خود با حزب حاکم عدالت و توسعه، استفاده کردهاند. هاکان فیدان، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه (میت)، چهرهای که مورد اعتماد رجب طیب اردوغان است، یکی از هدفها آنان -بهویژه در زمان مذاکرات صلح با حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک)- بود. گولن، پ.ک.ک را تهدیدی برای موجودیت شبکهٔ خود، بهویژه در مناطق کردنشین جنوب شرقی ترکیه، میبیند. به همین ترتیب، نخستین درگیری میان گولن و اردوغان که در آن هنگام نخست وزیر بود، در سال ۲۰۱۲ بر سر مسئلهٔ کردها روی داد.
از فیدان خواسته شد تا دربارهٔ نخستین سری از مذاکرات میان میت و پ.ک.ک در سالهای ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ که «مذاکرات اسلو» نامیده میشود و به مذاکرات صلحی منجر شد که اکنون عقیم مانده است، شهادت دهد. فیدان با توصیهٔ اردوغان حاضر به شهادتدادن نشد زیرا بخشی از تحقیقات توسط دادستانی صورت گرفته بود که متهم به ارتباط با گولنیستها بود. گفتنی است که دادستان اندکی بعد، در پی تعلیق از مقامش به دلیل آن ارتباطها، از ترکیه گریخت.
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.
