در 14 ژوئن گذشته، دریادار سیاری فرمانده نیروی دریایی ارتش ایران اعلام کرد ناوگان ایران در تدارک حضور در آب های اقیانوس اطلس هستند. وی در این باره گفت: « هنوز کشور مورد نظر برای حضور نیروی دریایی ارتش و ارسال پیام صلح و دوستی در آن کشور مشخص نشده است. در صورت تصویب و اعلام کشور مدنظر جمهوری اسلامی ایران، نیروی راهبردی دریایی ارتش با اعزام ناوگروه آموزشی و نظامی در اقیانوس اطلس حضور خواهد یافت.»
علاوه بر این، ژنرال سیاری درباره پروژه «موج» اطلاعات جدیدی اعلام کرد. بر این اساس، ناوشکن های (frigate) 3 و 4 موج اگرچه تاکنون نامی برای آن ها انتخال نشده است، اما با پیشرفت 80درصدی در ساخت در حال بهره برداری هستند. اما مهمترین خبر در این باره، به پنجمین ناوشکن از این کلاس بر میگردد که به گفته سیاری، با پیشرفت 90درصدی همراه بوده، نام آن سهند خواهد بود و در سال 2017 به آب انداخته خواهد شد. به گفته سیاری، ناوشکن سهند که آخرین نمونه از فریگیت های ساخت ایران است، نسبت به مدل های اولیه 30 درصد رادارگریزی بیشتری در آن لحاظ شده و از تسلیحات جدیدتری بهره می گیرد. البته وی مشخص نکرد دقیقا چه نوع تسلیحاتی قرار است بر روی آن قرار بگیرد. اما به احتمال زیاد، این ناوشکن به اژدرهای جدید والفجر، موشک های سطح به سطح با برد بیشتر و احتمالاً سامانه دفاع نزدیک دریایی مشابه «فالانکس و کاشتان3ام» مجهز خواهد بود. ایران سال ها پیش در جریان جنگ با عراق، به یک فروند ناوچه کلاس اوزا عراقی دست یافته و سالهاست به دنبال مهندسی معکوس سیستم دفاع نزدیک دریایی آن است که البته تاکنون موفق نبوده است.
درباره حضور ایران در اقیانوس اطلس، این اولین بار نیست که فرمانده نیروی دریایی این کشور درباره ان اظهار نظر می کند. ایران از سه سال پیش در تدارک حضور ناوگان نظامی خود در آتلانتیک است. آنچه مسلم است مشکل پیش روی ایران در بحث چنین حضوری از سه جنبه قابل بررسی است:
- ناوگان ناکارآمد: هنگامی که از حضور نیروی دریایی ایران در اقیانوس اطلس صحبت میکنیم، مانند حضور ناوگان نیرومندی مانند روسیه، چین یا بریتانیا نخواهد بود. نیروی دریایی ایران به طور عمده از ناوهای رزمی، لجستیکی، یدک کش و تانکر قدیمی که در زمان شاه خریداری شده و بر اساس پلتفرم ناوهای ایتالیایی و بریتانیایی دهه 1950 و 60 طراحی شده اند استفاده می کند. اگرچه برنامه های مدرنیزاسیون بر اساس امکانات داخلی بر روی آن ها انجام شده است، اما همچنان نسبت به ناوگان مدرن موجود در کشورهای غربی توانایی رزمی ندارد. مهمترین نقاط ضعف ناوگان موجود ایران عبارت اند از:
- نبود رادارگریزی
- نبود تکنولوژی شلیک موشکی عمودی که به کاهش بسیار زیاد حجم آتش موشکی انجامیده
- نبود سامانه های کارآمد دفاع از ناو: عمدتاً از توپ های مکانیکی 23 میلیمتری و موشک های استاندارد یک (صیاد 2) بهره میبرند،
- فرسودگی بدنه و انجین (موتور)
- و در نهایت، تکنولوژی نسبتاً پایین سیستم های جنگ الکترونیک و موشکی
- نبود کشور میزبان: اگرچه ایران در آمریکای لاتین دوستانی دارد، اما همچنان نتوانسته است کشوری را برای میزبانی از ناوگان خود متقاعد کند. البته به نظر می رسد این مشکل در حال حل شدن بوده و احتمالاً کشورهایی مانند ونزوئلا، اکوادور، بولیوی یا کوبا میزبان ایران خواهند بود.
- واکنش بریتانیا و ایالات متحده آمریکا: هر کداوم از این دو کشور حضور قدرتمندی در عرصه شرقی و غربی اقیانوس اطلس داشته و به دلیل نبود روابط خوب سیاسی، احتمالاً به واکنش تندی نسبت به این اقدام ایران دست خواهند زد.
فارغ از این مشکلات و مسائل، ایران احتمالاً در سال آینده ناوگروهی را به آب های اقیانوس اطلس خواهد فرستاد. همانطور که پیشتر نیز به دریای جنوبی چین، تنگه باب المندب، خلیج عدن، اقیانوس هند، دریای مدیترانه، کانال سوئز و تنگه مالاکا نیز ناوگانی را اعزام کرده بود. اما این اقدام بیشتر از آنکه جنبه نظامی داشته باشد، جنبه جنگ روانی دارد. مسلماً ناوگان بسیار محدود ایران توانایی رویارویی با تهدیدات نیروهای دریایی قدرتمند حاضر در آتلانتیک را نخواهند داشت. اما این اقدام از سوی کشور متوسطی مانند ایران، می تواند اثرات روانی بالایی برا جبه مقابل خود به خصوص ایالات متحده داشته باشد. به نظر می رسد، ایران همانطور که در برنامه موشکی خود نشان داده است، قصد دارد از نیروی دریایی خود نیز در استراتژی کلان «قایق توپ دار» استفاده کند. به عبارت دیگر، ایران به جای آنکه به صورت منفعلانه به دنبال رفع تنش از ناحیه ناوگان خارجی حاضر در خلیج فارس باشد، به دنبال توپ را انداختن به زمین بازی طرف مقابل است. هنگامی که ایران به نواحی حساسی مانند شرق مدیترانه، کانال سوئز، خلج عدن (مبارزه با دزدان دریایی)، دریای جنوبی چین و در آینده اقیانوس اطلس توجه رسانه ها و محافل سیاسی به آن جلب شده و تا اندازه ای از فشار ناشی از تنش های لحظه ای میان نیروی دریایی خود و ناوگان ائتلاف در خلیج فارس و تنگه هرمز می کاهد. این کشور همچنین با برگزاری رزمایش های مشترک دریایی با کشورهایی مانند هند، پاکستان، روسیه و چین به دنبال افزایش تجربیات رزمی خود است. البته نیروی دریایی ایران در محیط محلی خود، مجبور است با تهدید ناشی از توسعه فزاینده قدرت دریایی کشورهای رقیبی چون عربستان، امارات و اسرائیل نیز مواجه باشد.
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.