جامعه بینالملل از میزان تخریب بناهای منحصر بهفرد فرهنگهای مختلف خاورمیانه و از غارتهای بیشرمانه آثار هنری و فرهنگی در محدودههای تحت کنترل داعش و القاعده و گروههای مسلح تندروی دیگر، وحشتزده است. همچنین، بسیاری از آثار باستانی در مناطق جنگی و درگیریهای داخلی به خاطر بمباران هوایی، گلولههای توپخانه به نحوی غیر قابل جبران تخریب میشوند.
نقاط مهم باستانشناختی که ارزشی منحصر به فرد برای بشریت داشتهاند، در عراق، سوریه، یمن و لیبی غارت و نابود شدهاند. سادهانگاری است اگر باور کنیم این فرایند بعد از بهار عربی در ۲۰۱۱ آغاز شده است، چرا که نیروهای ائتلافی در ۲۰۰۳ نتوانستند به خاطر خلا قدرت، مانع تخریب و غارت عتیقهها و آثار تاریخی توسط شبهنظامیان مسلح بعد از اشغال عراق شوند. بنا به گفتهی مصطفی امین، مدیر شورای عالی عتیقههای مصر، بیش از ۱۷۰ هزار اثر باستانی و هنری عراقی از زمان جنگ عراق دزدیده و قاچاق شده است.
با این وجود، این فاجعه فرهنگی بعد از قدرت یافتن متعصبان جهادی در بخشهایی از جهان عرب ابعادی تاسفبار یافته است. در برخی موارد، تخریب برنامهریزی شده و هدفمند است، مثل شهرستان باستانی هاترا در عراق، که در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار داشت و از دوران اشکانیان در قرن سوم پیش از میلاد باز مانده بود که بهوسیله عوامل وحشی دولت اسلامی، با خاک یکسان شد. مورد دیگر، نابودی آثار باستانی اکدی و آشوری در موزه موصل بود، مجموعهای که زمانی بسیار بزرگ و گسترده بود. مثالهای فراوانی از تخریب بناها در عراق و سوریه وجود دارد که همگان از آن باخبرند. این افراد متعصب به مساجد متعددی که با معیارهای دگماتیک و جزمیشان منطبق نبودهاند هم رحم نکردهاند.
در شرایطی ویژه، تخریب حاصل درگیریها و خصومتهایی است که با بمباران، حملات زمینی شلیک توپخانه همراه بوده است. یمن یک مثال فجیع است، جایی که حملهای از سوی گروه انصارالله یا حوثیها و متحدانشان در ماه فوریه، برخوردهایی میان طرفین درگیر ایجاد کرد. این درگیریها با حملات هوایی اتحادی به رهبری عربستان سعودی منتهی شد، که نتیجهای جز یک فاجعه انسانی بهبار نیاورد. حملات توپخانه در ۱۱ ماه مه، و بامداد ۱۲ ژوئن، منتهی به تخریب ساختمانهای قدیمی و بناهای باستانی در منطقه مقشامات آلقسیمی در بخش قدیمی شهر صنعا، از جذابترین شهرهای سرزمین عرب و یک میراث جهانی دیگر شد.
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.