رفتن به محتوای اصلی

آیا پس از حمله موشکی آمریکا تیلرسون می‌تواند با روسیه زمینه اشتراکی بیابد؟

با سفر وزیر امور خار جه ایالت متحده به مسکو و دعوت دبیر کل سازمان ملل از پرهیز از درگیری، استراتژی این کشور برای شکست دادن دولت اسلامی در معرض توجه قرار می‌گیرد.
Battle damage assessment image of Shayrat Airfield, Syria, is seen in this DigitalGlobe satellite image, released by the Pentagon following U.S. Tomahawk Land Attack Missile strikes from Arleigh Burke-class guided-missile destroyers, the USS Ross and USS Porter on April 7, 2017.     DigitalGlobe/Courtesy U.S. Department of Defense/Handout via REUTERS    ATTENTION EDITORS - THIS IMAGE WAS PROVIDED BY A THIRD PARTY. EDITORIAL USE ONLY.  MANDATORY CREDIT.  TPX IMAGES OF THE DAY - RTX34MOP

افق همکاری بین روسیه و ایالات متحده برای شکست دولت اسلامی و القاعده در سوریه، یکی از اولویت‌های اصلی کارزار ریاست جمهوری دونالد ترامپ، پس از حمله موشکی آمریکا به سوریه در روز هفتم آوریل می‌تواند تیره و تار شود.

ترامپ در نامه‌ای خطاب به رهبران کنگره در روز ۸ آوریل اعلام کرد که هدف حمله موشکی به پایگاه هوایی شعیرات در سوریه "از بین بردن توان انجام حملات شیمیایی مشابه در آینده توسط ارتش سوریه و منصرف کردن دولت سوریه از به کار بردن یا گسترش سلاح‌های شیمیایی" بوده‌است.

نیکی هالی، نماینده ایالات متحده در سازمان ملل هشدار داد که ایالات متحده "آمادگی این را دارد که اقدامات بیشتری انجام دهد ولی امیدوار است که چنین کاری ضروری نباشد."

پس از حملات موشکی ایالات متحده، آنتونیو گوترس، دبیر کل سازمان ملل خواستار "خودداری از انجام هر عملی که می‌تواند رنج مردم سوریه را بیشتر کند" شد.

اینکه رویدادهای هفته گذشته موجب تقویت منافع ایالات متحده در شکست دادن دولت اسلامی و تقویت امکان دوره انتقالی در سوریه می‌گردد یا خیر بستگی به اثربخش بودن حمله موشکی ایالات متحده در جلوگیری از استفاده دوباره از سلاح‌های شیمیایی؛ نتیجه دیدار رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه ایالات متحده از مسکو( قرار است او روز ۱۲ آوریل به مسکو سفر کند) و اقدامات متحدین منطقه‌ای آمریکا که ممکن است حمله آمریکا را موقعیتی مناسب برای دوباره برافروختن آتش تغییر رژیم در سوریه از طریق گروه‌های تحت حمایتشان بدانند، بستگی دارد.

اولا، در مورد سلاح‌های شیمیایی، اگر حکومت سوریه واقعا از سلاح‌های شیمیایی استفاده کرده باشد، و به خصوص اگر از سارین استفاده کرده باشد -چیزی که ابتدا توسط وزیر بهداشت ترکیه ادعا شده بود- این سوال مطرح خواهد شد که آیا حملات هوایی برای پیشگیری از حمله دوباره شیمیایی، چه توسط حکومت انجام شده باشد و چه توسط گروه‌های شورشی مسلحی که توانایی آن را دارند، کافی است یا نه. علیرغم اینکه دولت سوریه استفاده و یا حتی داشتن  سلاح‌های شیمایی را رد کرده، تحلیل مقامات امنیتی آمریکا، بنا به گفته تیلرسون "با درجه بالایی از اطمینان" نشان می‌دهد که هواپیماهای سوری‌ای که روز ۴ آوریل از پایگاه هوایی شعیرات پرواز کرده بودند در حمله به خان شیخون از سلاح‌های شیمیایی، احتمالا گاز سارین، استفاده کرده بودند. بنا به گزارش سازمان بهداشت جهانی، در اثر استفاده از مواد شیمیایی به شدت سمی دستکم ۷۰ نفر کشته و صدا نفر دیگر نیز آلوده شدند. تخمین‌های بعدی تلفات را بیشتر ارزیابی می‌کنند. سازمان مقابله با سلاح‌های شیمیایی (OPCW) تحقیقی را "برای یافتن حقایق در مورد اتهام استفاده از گازهای سمی، بنا بر گزارش‌ها گاز کلورین، برای مقاصد خصمانه در جمهوری عربی سوریه" آغاز کرده‌است. تحقیقات انجام شده توسط کمیته مشترک تحقیق سازمان مقابله با سلاح‌های شیمیایی و سازمان ملل به این نتیجه رسیده‌است که در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ هم حکومت سوریه و هم گروه دولت اسلامی از سلاح‌های شیمیایی استفاده کرده‌اند.

هر چند یک پاسخ سریع می‌تواند مصمم بودن آمریکا، به خصوص وقتیکه ترامپ در حال دیدار با رهبر چین شی جین پینگ برای گفتگو درباره کره شمالی بود،  را نشان دهد، صبر کردن برای رسیدن به اجماعی بین المللی و اطمینان حاصل کردن از مقصر بودن دولت اسد می‌توانست و هنوز می‌تواند پاسخی نیرومندتر را ممکن سازد.

ثانیا، در مورد روسیه، علیرغم اینکه هم ترامپ و هم پوتین ابراز امیدواری کرده بودند که فصل جدیدی در روابط بین روسیه و آمریکا -از جمله در مورد مسئله سوریه- آغاز شود، تیلرسون در شرایطی هفته آینده وارد مسکو می‌شود که فضا بیشتر مولد بحران به نظر می‌رسد تا فرصت. روز هفتم آوریل، یک اطلاعیه مطبوعاتی از سوی دفتر پوتین منتشر شد که حملات آمریکا به سوریه را "اقدامی متعرضانه" نامید و اعلام کرد "ارتش سوریه هیچ سلاح شیمیایی‌ای ندارد." مسکو توافق بین آمریکا و روسیه برای از بین بردن درگیری‌ها در سوریه را لغو کرد و با این کار ریسک افزایش درگیری نظامی ناخواسته را زیاد کرد. ایالات متحده، از طریق مکانیسم پرهیز از درگیری بین دو کشور، به روسیه پیش از انجام حمله موشکی هشدار داده بود تا مانع تلفات روسیه شود و یا آنرا به حداقل برساند.

اولویت اصلی پوتین این است که روسیه دوباره در منطقه خاورمیانه قدرتی منطقه‌ای شود. پشتیبانی او از حکومت سوریه از روسیه چهره یک شریک قابل اعتماد را ترسیم کرد و پوتین تمایلی ندارد که این چهره تخریب شود. پوتین از تجربه سال ۲۰۱۱ درس گرفته است. در سال ۲۰۱۱ حکومت پوتین قطعنامه سازمان ملل که اجازه دخالت نظامی در لیبی را می‌داد را بدون بحث پذیرفت. دخالت نظامی‌ای که منجر به سقوط دیکتاتور این کشور، معمر قذافی شد. همانطور که ماکسیم سوچکوف گزارش می‌دهد، پس از سفر رئیس جمهور ایران، حسن روحانی به مسکو در ماه گذشته روابط بین دو کشور بسیار بهتر از گذشته هم شده‌است. هر دو کشور در حمایت از اسد اشتراک نظر دارند. رئیس جمهور روسیه ممکن است اقدامات بیشتری در سوریه مانند آرایش نظامی نیروهای مسلحش و یا حتی ایجاد یک منطقه پرواز ممنوع و یا معادل آن را در نظر داشته باشد. وزیر امور خارجه آمریکا احتمالا به محض ورود به مسکو با چالش‌هایی مواجه خواهد شد.

تیلرسون، با تجربه‌اش در داشتن مذاکراتی سخت ولی موفقیت آمیز با روسیه زمانیکه مدیر شرکت اکسون موبیل بود، ممکن است بهترین گزینه برای باز گرداندن روابط روسیه و آمریکا به وضعیت عادی باشد. هر دو کشور به دنبال شکست دولت اسلامی و گروه‌های تروریستی هستند؛ امری که تغییری در آن به وجود نیامده‌است. روز سوم آوریل، یک روز قبل از حمله شیمیایی در سوریه، ترامپ در تماسی تلفنی با پوتین حمله تروریستی در سن پترزبورگ را محکوم کرد و تعهد مشترک دو کشور بر مبارزه با تروریسم را مورد تاکید قرار داد. دو کشور می‌توانند روی تعهدشان بر مقابله با استفاده از سلاح‌های شیمیایی تاکید کننند. این اقدام می‌تواند پیغامی روشن به حکومت سوریه و گروه‌های تروریستی که ممکن است دسترسی به اینگونه سلا‌ح‌ها داشته باشند، ارسال کند.

ثالثا، این مسئله وجود دارد که حمله موشکی دولت آمریکا برای جلوگیری از استفاده دوباره از سلاح‌های شیمیایی در منطقه به عنوان نشانی از احیای دوباره سیاست تغییر رژیم در سوریه از طریق گروه‌های تحت حمایت کشورهای منطقه تفسیر شود. تیلرسون اشاره‌ای به تغییر احتمال رویکرد نسبت به اسد کرد. او گفت،‌ "من قصد این را ندارم که از حمله موشکی‌مان این نتیجه گیری را کنم که سیاست‌مان و یا موضعمان در قبال فعالیتهای نظامی در سوریه تغییری کرده است." او در ادامه می‌گوید روند سیاسی در سوریه باید "نهایتا منجر به برکناری بشار اسد از قدرت شود." با این وجود هفته گذشته تیلرسون گفته بود که موقعیت اسد "باید توسط مردم سوریه تعیین شود." ترامپ اعلام کرد که "رویکرد ما نسبت به سوریه و اسد به خاطر تصاویر وحشتناک و تراژیک خان شیخون تغییر زیادی کرده‌است."

به نوشته بروس ریدل حملات هوایی آمریکا در سوریه "انتظارات در عربستان سعودی را افزایش خواهد داد و خانواده سلطنتی انتظار خواهند داشت که دیر یا زود آمریکا یک استراتژی برای خلاص شدن از دست اسد طرح ریزی کند. سعودی‌ها می‌خواهند شاهد حملات نظامی بیشتر به رژیم سوریه و نیروهای ایرانی باشند."

اما به گفته ریدل "به جز پول، سعودی‌ها چیز خاص دیگری برای عرضه کردن به کارزار ضد اسد و حامیان ایرانی‌اش در سوریه ندارند. سعودی‌ها در یمن گیر کردهاند و نیروی نظامی سلطنتی سعودی درگیر بمباران حوثی‌ها و نیروهای وفادار به علی عبدالله صالح، رئیس جمهور سابق یمن هستند. نیروهای دفاعی سوری نیز درگیر جلوگیری از حملات موشکی به شهر‌های عربستان از سمت یمن هستند. هچنین سعودی‌ها به هیچ وجه تمایلی به استفاده از نیروی زمینی -چه نیروهای عادی ارتش‌شان و چه گارد ملی عربستان سعودی - در یمن ندارند و احتمال استفاده آنها از این نیروها در سوریه که فاصله بیشتری با عربستان دارد بسیار کمتر است. نیروهای امنیتی سعودی در مبارزه با تروریسم داخلی بسیار ماهر هستند ولی بر خلاف نیروی قدس سپاه پاسداران ایران تجربه‌ای در عملیات نظامی مخفیانه در خارج از کشور ندارند. ...اگر حملات موشکی تنها اقدام آمریکا باشد و پس از آن اقدام دیگری انجام نشود، ریاض به سختی ناامید خواهد شد. آنها هنوز برای مقابله با ایران در خلیج و در یمن همکاری خواهند کرد ولی آرزوهای بزرگشان که بالاخره روزی آمریکا سوریه را از دست اسد رها خواهد کرد باز هم نقش بر آب می‌شوند. اگر دولت آمریکا در گفتارش در مورد اینکه برای سرنگونی اسد تا کجا پیش خواهد رفت نامصمم باشد، تاثیر چنین گفتاری را در روابطش با سعودی‌ها خواهد دید."

آمبرین زمان توضیح می‌دهد که چگونه حملات شیمیایی و پاسخ آمریکایی‌ها می‌تواند درخواست‌ها برای سرنگونی اسد را به آهستگی ولی به شکلی قابل تشخیص دوباره زنده کند. در حالیکه اکثر گزارش‌های رسانه‌های جریان اصلی هنوز گروه‌های مسلح را "شورشیان" می‌خوانند و از اصلاحاتی مانند "جنگجویان آزادی" و یا آزادیخواهان از آنها یاد می‌کنند، ادلب در واقع -همانطور که با جزئیات در گزارش‌های ما پوشش داده شده است- در دست "یک گروه نامتحد" از بقایای جبهه النصره، سلفی‌هایی مانند اعضای گروه احرار الشام، ترکمن‌ها و دیگر گروه‌های مسلح که توسط ترکیه حمایت می‌شوند، باقی می‌ماند. این ستون در ماه گذشته توضیح داد که چرا بیشتر از رقه، ادلب برای سوریه سرنوشت ساز است. المانیتور از معدود رسانه‌هایی است که به گزارش سال ۲۰۱۶ سازمان عفو بین الملل با عنوان "شکنجه مجازات من بود" که واقعیت‌ها و توحش مربوط به حاکمیت قانون شریعت توسط گروه‌های "شورشی" در ادلب و حلب را نشان می‌دهد، ارجاع داده‌است. کسانیکه از تغییر رژیم در سوریه دفاع می‌کنند باید به دقت به ادلب نگاه کنند تا در مورد جانشین احتمالی اسد دید بهتری داشته باشند.

نهایتا به گزارش بن کاسپیت، در اسرائیل تصاویر مربوط به حمله شیمیایی در سوریه باعث شد سیاست اسرائیل در سوریه مورد ارزیابی مجدد قرار گیرد. به نوشته او، "پس از رسیدن به توافق برای  امحا سلاح‌های شیمیایی سوریه، به نظر واضح می‌رسید که اسرائیل از خطر حمله‌های سوریه با استفاده از سلاح‌های کشتار جمعی در امان خواهد بود. این نتیجه گیری باعث شد اسرائیل اقدامات در دست اجرا در مورد دفاع از شهروندان در برابر سلاح‌های شیمیایی را رها کند. تا آن زمان هر شهروند اسرائیلی یک بسته دفاع در مقابل سلاح‌های شیمیایی که شامل ماسک گاز و تجهیزات دیگر می‌شد، از دولت دریافت می‌کرد. این بسته هم بسیار گران بود و هم پیچیدگی‌هایی داشت که نگهداری از آن را سخت می‌کرد (هر شخص جدید که متولد می‌شد بسته جدیدی نیاز داشت و ماسک‌ها باید عوض می‌شدند و غیره) اما با این وجود، توزیع این بسته تا زمانیکه اسرائیل احساس خطر می‌کرد ادامه داشت. از سال ۲۰۱۳ این پروسه دفاعی رها شده بود و تولد ماسک گاز نیز متوقف شد. حمله ۴ آوریل در سوریه، این سیاست را زیر سوال برده‌است."

کسپیت در ادامه می‌گوید، "و مسئله دیگری که وجود دارد این است: چه کسی می‌تواند تضمین کند که سوریه بخشی از آن سلاح‌های شیمیایی باقیمانده را به حزب الله نداده است؟ انتقال سلاح‌های شیمیایی به سادگی و بدون نیاز به کاروان‌های بزرگ و کامیون‌های سنگین انجام می‌شود. حزب الله می‌تواند از تکنولوژی ایران برای سوار کردن این سلاح‌ها روی موشک‌هایش استفاده کند. نتیجه این تحولاتی حزب الله است که از آنچه اسرائیل تا امروز می‌شناخته بسیار متفاوت است. ...این سناریو‌های ترسناک هنوز بی اساس به نظر می‌رسند، اما در خاورمیانه گاهی سناریوهای بی اساسند که تبدیل به واقعیت می‌شوند."

More from Week in Review

Recommended Articles