رفتن به محتوای اصلی

دیدار وزیر خارجه سعودی از عراق در این زمان نشانه چیست؟

مقام‌های سعودی تلاش‌های تازه‌ای را آغاز کرده‌اند تا سدی در برابر نفوذ عمیق ایران در عراق ایجاد کنند.
Saudi Arabia's Foreign Minister Adel al-Jubeir delivers his speech during the 53rd Munich Security Conference in Munich, Germany, February 19, 2017.   REUTERS/Michaela Rehle - RTSZCG2

نجف، عراق - عادل الجبیر، وزیر خارجهٔ عربستان سعودی، روز ۲۵ فوریه، طی سفری از پیش اعلام‌نشده، به بغداد رفت تا روابط کشورش با عراق را که مدت‌ها تیره بوده است، بازسازی کند. ظاهراً او نیم‌نگاهی به نقش سعودی پس از شکست داعش در منطقه دارد.

این، نخستین دیدار یک مقام بلندپایهٔ سعودی از عراق پس از سال ۱۹۹۰ است. در آن سال سعود فیصل، وزیر خارجهٔ وقت عربستان، همراه با ملک فهد به بغداد رفته بود تا در اجلاس سران کشورهای عرب شرکت کند. ۲۵ سال پس از قطع روابط دیپلماتیک، ثامر السبهان در سال ۲۰۱۵ برای تصدی منصب سفارت عربستان سعودی، به بغداد اعزام شد. با این حال، سبهان سال گذشته بنا بر درخواست دولت عراق، بغداد را ترک گفت و هنوز جایگزینی برای او مشخص نشده است.

جبیر از تعیین سفیر جدید در آیندهٔ نزدیک و ایجاد پیوندهای جدید اقتصادی با عراق در سطوح مختلف خبر داد.

او در یک کنفرانس خبری که همراه با همتای عراقی‌اش ابراهیم الجعفری برگزار شد، گفت: «عربستان سعودی به دنبال ایجاد روابط ویژه با عراق است و تمایل مشترکی نیز برای همکاری در جنگ با ترور وجود دارد.»

با این حال، سئوالی که مطرح می‌شود، این است که چرا این‌قدر دیر؟ چه باعث شد که عربستان سعودی از سال ۲۰۰۳، تمام این سال‌های پس از سقوط صدام حسین را صبر کند و اکنون به فکر برقراری روابط ویژه و همکاری با عراق در جنگ با ترور بیفتد؟

چرا پادشاهی سعودی چنین موضعی را در زمانی نگرفت که گروه‌های جهادی بین ۲۰۰۵ و ۲۰۰۷ در عراق پراکنده می‌شد و این کشور نیاز به کمک همسایگانش داشت؛ یا وقتی که داعش یک‌سوم قلمرو عراق را اشغال کرد و بغداد را در سال ۲۰۱۴ در آستانهٔ سقوط قرار داده بود؟

عربستان سعودی ممکن است به فکر توافق‌های پس از دوران داعش باشد و بخواهد نفوذش را در عراق توسعه دهد تا به توازنی در برابر نفوذ گستردهٔ ایرانی‌ها دست یابد.

آشتی سعودی‌ها با عراق شرایطی صورت می‌گیرد که دولت کنونی آمریکا مصمم است تا نقش‌آفرینی ایران در عراق را محدود کند. بر مبنای یک بیانیهٔ رسمی از دفتر روابط عمومی کاخ سفید، دونالد ترامپ روز دهم فوریه در یک تماس تلفنی با حیدر العبادی، نخست وزیر عراق دربارهٔ «تهدیدهای ایران در سراسر منطقه» صحبت کرد.

همچنین ترامپ سیاست سلف خود، باراک اوباما را برای اجازه به ایران جهت بسط نفوذش نکوهش کرد و در صفحهٔ توییتر خود نوشت: «ایران به سرعت بخش‌های بیشتری از عراق را می‌گیرد؛ حتی بعد از این‌که ایالات متحده سه تریلیون دلار را در آن‌جا حیف و میل کرد.»

جیمز متیس، وزیر دفاع ایالات متحده، ایران را «بزرگ‌ترین حامی تروریسم دولتی در دنیا» نامید. متیس چند روز پیش از سفر [عادل] الجبیر، از عراق دیدار کرد و در ملاقاتی با العبادی گفت: «ما به این‌جا آمدیم تا حمایت خود از عراق را نشان دهیم و بر ادامهٔ روابط و پشتیبانی [از عراق] در دوران پسا داعش تأکید کنیم.»

عبادی با اعتماد به نفس در پاسخ به متیس گفت که هیچ نیروی خارجی در خاک عراق نمی‌جنگد (اشارهٔ او به حضور نظامی ایران بود). او افزود که «تنها مستشاران [خارجی] حضور دارند؛ اما نیروهای عراقی تنها قوایی هستند که می‌جنگند و به پیروزی‌ها دست می‌یابند.»

لوی العلوی، رئیس دفتر وزیر خارجهٔ عراق، گفت که طی دیدار جبیر گفت‌وگوهایی دربارهٔ «مسائل امنیت منطقه، تروریسم و شرایط در سوریه و یمن و همچنین موضع عراق در قبال این کشورها و روابطش با ایران» انجام شد.

دیدار جبیر از عراق در زمانی انجام می‌شود که عراق نیز در تلاش است تا روابطش را با کشورهای همسایه بهبود بخشد. بینالی ییلدریم، نخست وزیر ترکیه، ماه ژانویه از عراق دیدار کرده بود.

یکی از مقام‌های امنیتی عراق که نخواست نامش فاش شود، به المانیتور گفت که عبادی دستگاه اطلاعاتی عراق را مأمور بهبود روابط با کشورهای منطقه کرده است.

سعود الرئیس، سردبیر روزنامهٔ الحیات، چاپ عربستان، بر این باور است که «دیدار یک سیاستمدار ارشد سعودی مانند جبیر از عراق، معانی مهمی در بر دارد. [عربستان سعودی] در تلاش است تا عراق را به محیط عربی بازگرداند؛ بعد از آن‌که ایران به دنبال کشیدن یک دیوار میان این کشور و برادران عربش بود.»

وی افزود: «با این حال، برخی هستند که نمی‌خواهند ببینند عربستان سعودی وارد عراق شود. آن‌ها هنوز از جانب ایران کنترل می‌شوند و به دنبال آنند که روابط عراق را با اعراب، به‌ویژه عربستان سعودی، تخریب کنند.»

در همین راستا، قیس الخزعلی، رئیس شبه‌نظامیان عصائب اهل حق که تحت حمایت ایران است، گفت که دیدار جبیر از بغداد برای ابراز نگرانی دربارهٔ نقش برجستهٔ واحدهای حشد الشعبی (بسیج مردمی عراق) و آیندهٔ آن بود.

دیدار جبیر در زمینهٔ نقش عراق در سوریه نیز اهمیت قابل ملاحظه‌ای دارد. نشانه‌هایی وجود دارند که آمریکا می‌خواهد به عراق نقشی برجسته‌تر در جنگ با داعش در خاک سوریه واگذار کند.

روز ۲۴ فوریه، عبادی به نیروی هوایی عراق دستور داد تا به «پایگاه‌های داعش در حسیبه عراق و ابوکمال در سوریه حمله کنند.» طبق بیانیهٔ دفتر نخست وزیری، این حملات با موفقیت انجام شدند.

جف دیویس، سخن‌گوی پنتاگون، حملات عراق در خاک سوریه را تأیید کرد و گفت که ایالات متحده، اطلاعات لازم برای انجام این کار را در اختیار [ارتش عراق] گذاشته است.

دیدگاهی مشترک میان عربستان سعودی و ایالات متحده دربارهٔ خنثی‌کردن نقش شبه‌نظامیان شیعهٔ حشد الشعبی وجود دارد و آن‌ها می‌خواهند  از حرکت این شبه‌نظامیان فراتر از خاک عراق و گسترش دستور کار ایران در منطقه، جلوگیری کنند.

سال گذشته، عبادی تمامی شبهنظامیان حشد الشعبی را درون نهادهای امنیتی رسمی دولتی ادغام کرد و با نظارت مستقیم خود، شبهنظامیان سنی را نیز در کنار آن‌ها قرار داد تا توازنی سیاسی ایجاد کند و با خنثی کردن نفوذ ایران، از اقدام‌های خارج از چارچوب رسمی دولت عراق جلوگیری کند.

با وجودی که حشد الشعبی با عمل تحت فرماندهی عبادی موافقت کرد، برخی گروه‌های شبه‌نظامی وابسته به ایران، نارضایتی خود را از برخی سیاست‌های عبادی مخفی نکرده‌ و اشاره‌ کرده‌اند که متعهد به پیروی از دستورات او در خارج از خاک عراق نیستند.

سید علی الیاسری، دبیرکل گروه شبه‌نظامی سرایا الخراسانی که به وفاداری مطلق به ایران شهره است، روز ۲۴ فوریه در یک مصاحبه تلویزیونی گفت: «ما به دست دولت عراق تشکیل نشدیم. درست است که یگانی از واحدهای حشد الشعبی هستیم اما سه یگان دیگر خارج از چارچوب دولت عراق داریم. آن‌ها هر جا که لازم باشد می‌جنگند؛ خواه در سوریه یا یمن باشد یا جای دیگر.»

تلاش عربستان سعودی برای یافتن جای پایی در عراق، به نتیجهٔ انتخابات ایران در سال ۲۰۱۸ نیز بستگی دارد. اگر عبادی یک دورهٔ دیگر در مقام نخست وزیری عراق باقی بماند، سعودی‌ها شانس ایجاد نفوذ در عراق را -دست‌کم در بخش‌های سنی‌نشین- خواهند داشت؛ اما اگر یک نامزد مورد حمایت ایران بر جای او بنشیند، احتمال دست‌یابی سعودی‌ها به این هدف کمتر خواهد شد. 

More from Ali Mamouri

Recommended Articles