رفتن به محتوای اصلی

آیا فلسطین واحد پول ملی خود را خواهد داشت؟

دو دهه از پیمان اسلو می‌گذرد اما با وجود صدور گذرنامه‌های فلسطینی و اهتزاز پرچم این کشور در سازمان ملل، فلسطینی‌ها هنوز در انتظار واحد پول ملی خود هستند.
RTXM3Q4.jpg

شهر غزه، نوار غزه – ۲۲ سال از امضای بیانیه مربوط به اصول مقدماتی دولت خودگردان فلسطین، موسوم به پیمان اسلو، میان اسراییل و سازمان‌ آزادی‌بخش فلسطین در سال ۱۹۹۳ می‌گذرد. این معاهده به تاسیس تشکیلات خودگردان و ایجاد سیستم سیاسی شامل یک رییس دولت و چندین وزیر در کرانه غربی و نوار غزه انجامید. گذرنامه های فلسطینی صادر شدند و مرجع مالی فلسطین (PMA) برای ارائه خدماتی مشابه یک بانک مرکزی ملی، تاسیس شد. اما با وجودی که اخیرا و در روز ۱۳ اکتبر پرچم فلسطین نیز در سازمان ملل به اهتزاز در آمد، سرنوشت یک موضوع نامشخص مانده است: واحد پول مستقل فلسطینی.

نصر عبدالکریم، تحلیل‌گر اقتصادی و مدرس دانشگاه عربی-آمریکایی شهر جنین، به المانیتور گفت: «این امر به دلیل پروتکل اقتصادی پاریس که ضمیمه پیمان اسلو و ناظر بر روابط اقتصادی است، ممکن نشد. پروتکل مذکور، تأیید اسراییل را برای ایجاد واحد پول فلسطینی الزامی دانسته است».

پروتکل پاریس که در آوریل ۱۹۹۴ به امضاء رسید، باعث خلق مرجع مالی فلسطین (PMA) شد تا به عنوان بازوی رسمی و مشاور اقتصادی و مالی دولت خودگردان، بدون اختیارات معمولی که یک بانک مرکزی دارد، عمل کند. در این پروتکل، تبدیل مرجع مالی فلسطین به یک بانک مرکزی و چاپ واحد پول فلسطینی ممکن، اما منوط به تأیید اسراییل شده است. در پروتکل پاریس، شِکِل، واحد پول اسراییل به عنوان یکی از واحدهای اصلی پول در بازار فلسطین، به همراه دلار آمریکا و دینار اردن تعریف شده است.

جهاد وزیر، مدیر مرجع مالی فلسطین ، روز سیزدهم ژوئن گذشته به شبکه معاً الاخباریة گفت که بانک جهانی و دیگر بانک‌های دنیا به این نهاد با عنوان تنها مرجع بخش بانکی فلسطین می‌نگرند. او افزود: «قانونی شدن بانک مرکزی فلسطین لزوما بدین معنا نیست که واحد پول ملی نیز ایجاد خواهد شد. زیرا چنین امری نیازمند یک تصمیم ملی است».

وزیر همچنین گفت: «ما اختیار مطلق قانونی داریم تا پول رایج خود را بنا بر تصمیم سیاسی‌مان مطرح کنیم و به جای سیستم پولی و اقتصادی فعلی که وابسته به اسراییل است، سیستم پولی خودمان را تشکیل دهیم که با اقتصادمان هماهنگ باشد».

المانیتور تلاش کرد تا با مقام‌های PMA تماس بگیرد. یک مقام هم که وقت ملاقات داده بود، به تلفنش جواب نداد.

عبدالکریم درباره مرجع مالی فلسطین و میزان کارآیی آن گفت: «در واقع، کارمندان و ساختار سازمانی این نهاد، پیشرفت‌هایی داشته‌اند اما این پیشرفت‌ها برای ایجاد یک واحد پولی مستقل کافی نیستند بلکه به فاکتورهای متعددی برای حمایت از واحد پول فلسطینی نیاز است. اقتصاد قوی و مبتنی بر صادرات برای اطمینان از یک موازنه تجاری، ذخیره طلا و ارز به عنوان پشتوانه پولی، از جمله این فاکتورها هستند. با این حال، مهم‌ترین فاکتور، رها شدن از وابستگی اقتصادی به اسراییل است».

او تاکید کرد که یکی دیگر از مهم‌ترین عوامل برای موفقیت واحد پولی فلسطین، اعتماد شهروندان به این پول است. عملکرد واحد پولی نباید محدود به استفاده روزمره باشد، بلکه باید پس‌اندازها، سرمایه‌گذاری‌ها و قراردادهای درازمدت را نیز شامل شود تا بتواند خریداران متمول را نیز جذب کند. عبدالکریم گفت: «به همین خاطر است که ما باید محتاط و دقیق باشیم تا ضرر وجود آن از زیان‌های نبودنش بیشتر نشود».

معین رجب، اقتصاد دان، به المانیتور گفت که ضررهای مستقیمی که از استفاده از شِکِل اسراییل در سرزمین‌های فلسطینی وارد می‌شود، حدود ۵۰۰ میلیون تا ۶۰۰ میلیون دلار در سال است و سودی برابر با ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیون در سال را به اسراییل می‌رساند. او گفت: «به همین خاطر اسراییل از هرگونه تلاش برای ایجاد واحد پول فلسطینی ممانعت می‌کند. اسراییل از وابستگی فلسطینی‌ها به واحد پول خود سود می‌برد».

رجب تایید کرد که ایجاد پول ملی، سمبلی از حق حاکمیت، استقلال و آزادی تصمیم‌گیری اقتصادی است. او گفت که نام‌های متعددی نیز برای واحد پول فلسطینی پیشنهاد شده است: «پوند فلسطینی، دینار فلسطینی، ریال فلسطینی یا حتی لیره فلسطینی. نام‌گذاری رسمی به تصمیم سیاسی فلسطینیان بستگی دارد».

شایان ذکر است که پوند فلسطینی در یک مقطع زمانی وجود خارجی داشت. این ارز، وابسته به قیمومیت بریتانیا در این منطقه بود و ارزش آن متوازن با پوند استرلینگ محاسبه می‌شد. تحقیقی با عنوان «اهمیت و هشدار درباره تشکیل واحد پول ملی فلسطین» که توسط عماد لبد در سال ۲۰۰۵ انجام شد، می‌گوید که واحد پول فلسطینی تنها در زمان قیمومیت بریتانیا وجود داشت. پوند فلسطینی در سال ۱۹۲۷ در زمانی که وزیر مستعمرات بریتانیا تصمیم بر جایگزینی واحد پول مصر با واحد پول متعلق به فلسطین گرفت، رایج شد.

بر مبنای همان تحقیق، تا زمان پایان اشغال فلسطین از سوی بریتانیا در سال ۱۹۴۸، ارزش پوند فلسطینی مرتبط با ارزش پوند استرلینگ ماند. از آن پس، زمانی که کرانه باختری تحت حکمرانی اردن قرار گرفت، واحد پول جدید در این منطقه تبدیل به دینار اردن شد و واحد پول نوار غزه نیز به دلیلی مشابه، به پوند مصر تبدیل گشت. زمانی که اسراییل نوار غزه و شهرهای کرانه باختری را در سال ۱۹۶۷ اشغال کرد، شِکِل اسراییل تبدیل به پول رایج شد.

عدنان الارشی، مالک صرافی الارشی در نوار غزه به المانیتور گفت: «بیشترین واحدهای پولی که توسط شهروندان غزه مورد استفاده قرار می‌گیرند، شِکِل، دلار، دینار، یورو و درهم امارات هستند اما دلار، به ویژه برای پس انداز و ارسال وجه، از همه معتبرتر است. شِکِل اسراییل در مقام آخر قرار می‌گیرد».

سوالی که اینجا مطرح می‌شود، این است که آیا شهروندان فلسطینی می‌توانند با این ارزها معامله کنند و شِکِل اسراییل را حذف نمایند؟ عبدالکریم می‌گوید: «معامله با ارزهای دیگر و خارج کردن شِکِل در یک شرایط اقتصادی خاص و با وجود سرمایه‌گذاری‌ بالای فلسطینی‌های خارج از کشور و کمک‌های خارجی به دولت خودگردان به یورو و دلار امکان‌پذیر است. این امر نیازمند صادرات چشمگیر به کشورهایی است که واحد پولی قوی دارند و در بازار فلسطین نیز حضور دارند، همچنین نیازمند وجود یک سبد ارزی بین‌المللی است».

او افزود: «به هر روی شِکِل قوی‌ترین ارزی است که بالاترین میزان معامله در تبادلات مشترک میان دو اقتصاد فلسطین و اسراییل را داراست. فلسطینی‌هایی که در داخل اسراییل مشغول به کار هستند، میلیون‌ها شکل به اقتصاد فلسطین واریز می‌کنند. این مضاف بر درآمدهای مالیاتی است که به دولت خودگردان فلسطین داده می‌شود».

شهروندان فلسطین توانستند کالاهای اسراییل را بایکوت کنند و آن‌ها را با محصولات ملی یا تولیدات سایر کشورهای عربی جایگزین نمایند. با این وجود، بایکوت شِکِل اسراییل هرگز محقق نشد. شاید ۲۲ سال دیگر نیاز باشد تا به اقتصادی قوی و واحد پول ملی فلسطین، بر پایه عزم ملی و نه اجازهٔ اسراییل، برسیم. 

More from Asmaa al-Ghoul

Recommended Articles