رفتن به محتوای اصلی

آیا آمریکا و روسیه می توانند به زمینه مشترکی در سوریه دست پیدا کنند؟

داعش، به عنوان دشمن مشترک، باید محور اصلی گسترش یک ائتلاف بین المللی باشد؛ آیا کردستان عراق با چشم انداز فروپاشی مدیریت دولت روبروست؟
RTX1N54H.jpg

افزایش کمک های نظامی ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، به حکومت سوریه می تواند گشایشی باشد در جهت توسعه ائتلاف به رهبری آمریکا برای غلبه بر داعش.  

ویتالی نائومکین می نویسد، این حرکت پوتین را باید در چارچوب حمایت همیشگی و مستمر روسیه از حکومت سوریه دید. هم چنین می تواند بخشی از یک تلاش چند جانبه جهت مبارزه علیه تروریسم تلقی شود که تا اینجا ایران نیز بر آن مهر تایید زده است و چین هم ممکن است در مقطعی به این گروه بپیوندد.

حرکت پوتین، آمریکا را در رابطه با سیاستش در قبال سوریه در موضع تدافعی قرار داده است. روز ۱۶ سپتامبر ژنرال لوید آستین فرماندۀ فرماندهی مرکزی آمریکا، در اظهاراتش در برابر کمیته نیروهای مسلح سنا عنوان کرد که تنها "چهار یا پنج" نفر سوری آموزش دیده توسط آمریکا در حال جنگ علیه داعش هستند که این به مراتب از هدف برنامه ۵۰۰ میلیون دلاری آمریکا برای تربیت ۵۴۰۰ رزمنده کمتر است. یک سخنگوی فرماندهی مرکزی آمریکا روز ۲۶ سپتامبر  گفت که "نیروهای جدید سوری" که توسط آمریکا آموزش دیده بودند در قبال اجازه عبور و برای اجتناب از کشته شدن کامیون و مهمات خود را در اختیار جبهه نصرت، سازمان وابسته به القاعده قرار دادند.

در حالی که برنامه "تجهیز و آموزش" آمریکا در سوریه با شکست مفتضحانه ای روبرو شده است و اقدامات ائتلاف علیه داعش انسان را به یاد شمارش هر روزه تعداد کشته های دشمن در جنگ ویتنام می اندازد، از اوت ۲۰۱۱ تا این لحظه واشنگتن بر این موضع که بشار اسد باید کناره گیری کند پا فشاری کرده است.

در حالی که ممکن است اسد پایگاه خود را از دست داده باشد اما با توجه به حمایت روسیه و ایران و حزب الله، با چنگ و دندان از وی، در حال سرنگونی نیست. استراتژی اتخاذ شده توسط آمریکا در مورد اصرار بر کناره‌گیری اسد به روزگاری باز می گردد که بهار عربی در جریان بود. اما همین استراتژی باعث شد که تلاش های دیپلماتیک آمریکا با بن بست روبرو شده و فضا برای به دست گرفتن ابتکار عمل توسط ایران و روسیه باز شود و آنان نیز از این فرصت استفاده کردند. هم چنانکه هفته گذشته جولیان پکه گزارش کرد اعضاء هر دو حزب آمریکا رفته رفته سیاست آن کشور در مورد اسد را زیر سئوال قرار می دهند.

بازی قدرتمندانه روسیه در ماه اخیر باعث گردید که جان کری، وزیر امور خارجه آمریکا، روز ۲۰ سپتامبر در یک تغییر لحن آشکار بگوید که نقش اسد در دوران گذار سیاسی "باید در جریان مذاکرات مشخص و تعریف شود." وی افزود "هیچکس نمی داند پاسخ به این سئوال چه خواهد بود. امروز که من اینجا ایستاده ام نمی توانم به شما بگویم (که این نقش چه می تواند باشد). اما اکثر افرادی (که درگیر ماجرای سوریه هستند) قبول کرده اند که برای رسیدن به یک راه حل باید زمان داد و موضوع، موضوع یک روز و یک هفته نیست. (به هر حال) من نمی دانم پاسخ چیست اما باید درباره آن مذاکره شود."  

به نظر می رسد که رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه نیز از همین خط تبعیت کرده و چنانکه سمیح آیدیز این هفته گزارش کرد، روز ۲۴ سپتامبر، یک روز بعد از ملاقات با پوتین در مسکو گفت: "ما می توانیم فرآیندی را بدون اسد طی کنیم و یا مثلا با حضور اسد در دوران گذار موقت." اردوغان هم چنین به "ابتکار سه گانه" با شرکت آمریکا، ترکیه، روسیه و سوریه اشاره کرد که می تواند ایران و عربستان سعودی را نیز در بر بگیرد.

نقش ایران در مذاکرات مربوط به دوران گذار سیاسی در سوریه بسیار تعیین کننده است. علی هاشم و حسن احمدیان می نویسند که توافقنامه هسته ای موسوم به برجام مخالفانی در تهران دارد که معتقدند که همکاری ایران در موضوعات منطقه ای بستگی به اجرائی شدن برجام دارد. حسن روحانی در برنامه ۶۰ دقیقه که از شبکه سی بی اس روز ۲۰ سپتامبر پخش شد در مورد رابطه ایران و آمریکا گفت: "خیلی زمینه‌ها وجود دارد که در آن زمینه‌ها ممکن است اهداف مشترک یا منافع مشترک وجود داشته باشد. اما مهم این است که در همین توافق هسته‌ای ما در مقام عمل ببینیم دو طرف چگونه عمل خواهند کرد، نحوه عمل ایران و آمریکا نشان خواهد داد که ما در اجرای موضوعی که به تفاهم و توافق رسیدیم تا چه حد جدی و پایبند هستیم. البته زمینه‌های دیگری در آینده وجود خواهد داشت، مهم این است که در این قدم اول بتوانیم جای پایمان را محکم بکنیم و دقیقاً‌ به این توافق به خوبی عمل کنیم، به خوبی عمل شدن به این توافق فضای جدیدی را بوجود خواهد آورد."

در مورد سوریه روحانی گفت: "مگر بدون اینکه آن دولت بماند ما می‌توانیم با تروریست‌ها مبارزه کنیم. البته بعد از اینکه با تروریزم  مبارزه شد و یک فضای امنی بوجود آمد، آن وقت زمان آن است که بگوییم درباره قانون اساسی و یا حکومت آینده بحث و صحبت شود و گروه‌های موافق و مخالف پای میز مذاکره بنشینند. اما در شرایط خونریزی و در شرایط اشغال کشور چه راهی وجود دارد؟"

به گزارش باربارا اسلوین روحانی در روز ۲۵ سپتامبر در جمع خبرنگاران در نیویورک گفت که "ایران و روسیه هدف های مشترکی در مورد جنگ با تروریست ها در سوریه دارند. اما وی اینکه با توجه به تقویت نظامی روسیه در سوریه، چیزی شبیه یک ائتلاف نظامی بین دو کشور به وجود آمده باشد را انکار کرد."

در جریان ملاقات ۲۶ سپتامبر بین جان کری و ظریف در نیویورک، کری موضوع سوریه را مطرح کرد. همانطور که در بخش نبض ترکیه در المانیتور گزارش شده ایران و سازمان ملل نقش تعیین کننده ای در برقراری آتش بس در زبدانی که در دست شورشیان بود و نیروهای دولتی سوری آن را به محاصره در آورده بودند داشتند.

بنابراین در جریان ملاقات باراک اوباما و پوتین که قرار است این هفته در حاشیه مجمع سالیانه سازمان ملل صورت بگیرد، اوباما باید بر نقاط مشترک تمرکز کند نه نقاط اختلاف. این اوباما بود که در ماه مه ۲۰۱۴ برای شکل دادن یک راهبرد جهانی علیه تروریسم پیشقدم شد، حرکتی که مورد تایید این ستون المانیتور نیز قرار گرفت و آنرا محکی برای درک نیت واقعی ایران در سوریه دانست.

همین مطلب را می توان به مسئله روسیه و محک زدن نیات آن کشور در سوریه تسری داد. آمریکا که رهبری مبارزه با داعش را بر عهده دارد باید از کمک روسیه برای پایان دادن به خلافت ترس و وحشت در عراق و سوریه اسقبال کند. کری روز ۲۲ سپتامبر از منافع مشترک بین آمریکا و روسیه سخن گفت: "ما در این مورد توافق داریم که سوریه باید سکولار باقی بماند و در آن صلح و ثبات برقرار بوده و حق حاکمیت آن محترم شمرده شود. ما هر دو می خواهیم که داعش و هر گروه افراطی خشن دیگری در هم شکسته شود. ما هر دو در مورد جریان یافتن ستیزه جویان خارجی به صحنه جنگ و جذب آنان (توسط داعش) نگرانیم."   

این اظهارات کری می تواند نقطه شروع خوبی برای اوباما در مذاکراتش با پوتین باشد. آمریکا اقدام تحسین آمیزی برای ایجاد یک ائتلاف بین المللی علیه داعش به عمل آورده است اما نشانه ای از پیروزی در آینده نزدیک به چشم نمی خورد. آمریکا باید از تلاش های روسیه علیه دشمن مشترک استقبال کرده و خود را با آن هماهنگ کند. این به معنای تسلیم در برابر اسد نیست بلکه اقدامی است هوشمندانه برای جلب همکاری ایران و روسیه جهت رسیدن به یک راه حل در دوران گذار موقت در گام نخست، و برخورد با اسد در گام بعد. آمریکا نمی تواند دست ضعیف خود را در مورد تصمیم گیری درباره اسد پنهان کند و از اینرو باید روسیه، ایران، ترکیه و عربستان را به کمک بطلبد و این جنگ دردناک را هر چه زودتر به پایان برساند.

کردستان عراق و "مقاومت در سکوت"

دنیس ناتالی این هفته نوشت: "اختلافات سیاسی در عراق چند پاره شده و در حال جنگ با داعش بالا گرفته و گروه های مختلف به دنبال کسب قدرت، منابع و شناسائی (توسط جامعه بین المللی هستند)."

او می افزاید: "نتیجه ناخواسته این وضعیت قدرت گرفتن بارزانی از طریق ائتلاف های نظامی، واکنش های شدیدتر از سوی طالبین اصلاحات و تعمیق بی اعتمادی بین گروه های مختلف بوده است. ... این روند منجر به قدرت گرفتن تندرو های سیاسی که هرگونه مصالحه ای را رد می کنند نیز گردیده است."

ناتالی نتیجه می گیرد که "در حال حاضر ایجاد یک مرزبندی رسمی بین نواحی مختلف و یک بسیج عمومی نامحتمل به نظر می رسد به خصوص با توجه به جنگ علیه داعش و فقدان یک آلترناتیو روشن از سوی مخالفین حکومت. در حالی که بحران مالی عمیقتر می شود و فساد هم چنان ادامه دارد، مشروعیت سیاسی از میان رفته و هرگونه فراخوانی برای تمرکززدائی در میان این همهمه رنگ می بازد. دولت اقلیم کردستان حداقل در عمل هم که شده ممکن است منحل شود. در بدترین حالت ادامه این وضعیت منجر به مقاومت باز اما در سکوت در جامعه خواهد شد که نهایتا ثبات اقتصادی و رشد را در اقلیم کردستان به حالت سکون در خواهد آورد."