رفتن به محتوای اصلی

پیشنهاد گل برای همکاری ایران و ترکیه در مسئله سوریه

رئیس جمهور ترکیه، عبدالله گل از فرهنگ سیاسی و سیاست خارجی اتخاذ شده توسط نخست وزیر رجب طیب اردوغان و وزیر امورخارجه احمد داووداغلو فاصله می‌گیرد.
France's President Francois Hollande and his Turkish counterpart Abdullah Gul (R) address the media at the Presidential Palace in Ankara January 27, 2014. REUTERS/Umit Bektas (TURKEY - Tags: POLITICS) - RTX17X3C

عبدالله گل، رئیس جمهور ترکیه در سفر رسمی‌اش به ایتالیا در روزها ۲۸ تا ۳۱ ژانویه (۸ تا ۱۱ بهمن ماه) دو بار با روزنامه‌‌‌نگارانی که برای پوشش سفرش در آنجا حضور داشتند دیدار کرد. این دیدارها عمیق شدن اختلافات طولانی مدت وی با نخست وزیر اردوغان را برای همگان روشن کرد.

مشاهدات من به عنوان روزنامه‌نگاری که در هر دو جلسه حضور داشت و از رئیس جمهور سوال پرسید این است: گل کسی است که در کنار اردوغان، حزب عدالت و توسعه را به راه انداخت و تا زمان ریاست جمهوری‌اش نفر دوم تصمیم گیرنده در این حزب بود. او به سادگی از جهان‌بینی اردوغان فاصله گرفته است. بزرگ‌نمایی نخواهد بود اگر بگوییم اختلاف ایدئولوژیک بین این دو نفر هر روز بیشتر می‌شود.

همه می دانیم که بر خلاف نخست وزیر٬‌ رئیس جمهور از چشم‌انداز عضویت در اتحادیه اروپا٬ اصلاحات٬‌ حکومت قانون و آزادی رسانه‌ها دفاع می‌کند. پس از تعمیق جنجالی کشمکش‌ها بین حزب عدالت و توسعه و جنبش فتح‌الله گولن در نتیجه تحقیقات درباره پرونده فساد مالی که اعضای خانواده و نزدیکان سیاسی اردوغان را مستقیما هدف قرار داده بود٬ بازتاب اختلاف بین رویکرد اردوغان و گل در واکنش‌هایشان قابل رویت بود.

باید به یاد داشته باشیم که طرح حزب عدالت و توسعه برای گذراندن قانونی که استقلال قوه قضاییه را به کلی از بین می‌برد٬ پیش از دخالت اتحادیه اروپا به لطف موضع‌گیری استوار عبدالله گل متوقف شد.

مانند بسیاری دیگر از تحولات سیاسی در ترکیه٬ پیش‌بینی چگونگی تاثیر اختلاف ایدئولوژیک بین گل و اردوغان بر حزب عدالت و توسعه غیرممکن است. برای داشتن حدسی قابل قبول در این مورد باید تا زمان انتخابات محلی که در تاریخ ۳۰ مارس (۱۰ فروردین) برگزار میشود، صبر کرد. تنها آن زمان قادر خواهیم بود نقشی را که گل می‌خواهد در سیاست داخلی ترکیه بازی کند را بسنجیم و همچنین آینده حزب عدالت و توسعه را بررسی کنیم.

فعلا اجازه دهید  چگونگی فاصله گرفتن گل از رفیق سابقش را موشکافی کنیم.

اولین موضوع سوریه است. می‌توان دید که رئیس جمهور ترکیه نگرشی واقع‌گرایانه‌تر نسبت به اردوغان و وزیر امورخارجه‌اش، احمد داووداغلو دارد و بر خلاف آنان راه‌حل‌های سیاسی را رد نمی‌کند.

گل در مناظره‌اش با خبرنگاران در روز ۳۰ ژانویه در رم، پیشنهاد همکاری با ایران درباره سوریه را داد و گفت: "مبادرت ایران به گفتگو با جامعه جهانی و جهان غرب و چشم‌انداز بهتر برای حل مسائل از راه سیاست برای جهان نیز بسیار بهتر است. شروع دوره جدید روابط با تهران می تواند همکاری با ایران در مورد مسئله سوریه را نیز میسر کند. ما در مورد اهمیت همکاری با ایران برای رسیدن به راه‌حلی در سوریه با حسن روحانی، رئیس جمهور این کشور نیز گفتگو کرده‌ایم. ما از وزیر امور خارجه‌مان خواسته‌ایم تا روی این مورد کار کند. تلاش‌های مشترک ما می‌تواند فرصت‌های جدیدی بوجود بیاورد. اگر ترکیه در مورد سوریه با ایران همکاری نزدیک و واقعی داشته باشد٬ می‌توان طرح‌های جدیدی به جامعه بین‌المللی ارائه داد و جهان غرب می‌تواند این پشنهادات را جدی بگیرد."

پیش‌نیاز طرح گل٬ تدوین سیاستی درباره سوریه بر اساس اصول عقلانیت و سکولاریسم به جای دیدگاه‌های ایدئولوژیک اردوغان و داووداغلو است.

سخنان گل وقتی جالبتر می‌شود که به زمان ابراز آنها توجه کنیم. او این سخنان را یک روز پس از اینکه اردوغان در بازگشت از تهران به خبرنگاران گفت هیچ توافقی با ایران بر سر مسئله سوریه حاصل نشده است٬ بیان کرد.

برای آنکارا لازمه همکاری با تهران که در جبهه مقابل در نبرد سوریه قرار دارد٬ در قدم اول پذیرش این واقعیت است که رژیم سوریه در آینده نزدیک قرار نیست سقوط کند.

گل بر خلاف اردوغان و داووداغلو به این واقعیت رسیده که می‌توان با بازیگران جبهه مقابل در سوریه همدل و همراه بود و  آن را ابراز نیز نموده است. او می‌گوید: "دو سال پیش در گفتگویی با نشریه فارین افیرز گفتم هیچ کشوری آنچنان که ایران و روسیه از رژیم سوریه حمایت می‌کنند، از اپوزیسیون این کشور پشتیبانی نمی‌کند. من درباره غرب و ترکیه صحبت می‌کردم. برای ایران سوریه یک مسئله حیاتی است. برای ما مسئله‌ای بشر دوستانه است. برای روسیه مسئله دسترسی به آبهای گرم و یا داشتن یک پایگاه در منطقه است. از سوی دیگر بسیاری از اینکه ایالات متحده با سیاست‌هایش می‌تواند به جنگ خاتمه دهد سخن می‌گویند. امروز دمشق در جنگ، دست بالا را دارد. در ژنو چه اتفاقی افتاد؟"

تا آنجایی که به خطراتی که متوجه ترکیه است مربوط می‌شود نظرات گل از نظرات داووداغلو اردوغان، معماران سیاست شکست خورده آنکارا در سوریه٬ مشخصا واقع‌گرایانه‌تر است. گل درباره اقدام تلافی جویانه ارتش ترکیه در برابر حملاتی که از جانب گروه داعش (دولت اسلامی عراق و شام) در روز ۳۰ ژانویه انجام داده بود گفت: "هیچ دلیلی برای خوشبین بودن درباره زمان خاتمه جنگ سوریه وجود ندارد. اگر از کنفرانس ژنو دولت انتقالی قدرتمندی حاصل می‌شد می توانستیم خوشبین باشیم اما اینگونه نشد. نکته دوم خطرات و تهدیدهای شرایط فعلی برای ترکیه است. در محیط فاقد امنیت سوریه، گروه‌های بسیاری رشد کردند. نبرد، تنها بین رژیم حاکم و مخالفان نیست بلکه بین گروه‌های مخالف نیز هست. هیچ هدفی وجود ندارد. اگر این جنگ‌ها  در طول مرز ۹۰۰ کیلومتری ما با سوریه روی می‌دهد هیچگاه نمی‌توان دانست که دامنه آن به کجا کشیده می‌شود. چنین موقعیتی افراط‌گرایی تولید می‌کند و به آن دامن می‌زند. هیچگاه نمی‌توان دانست که این جنگ‌ها کی به پایان می‌رسد.

به همین دلیل تعبیر ما از خطراتی که امروز متوجه ترکیه است بسیار با تعبیری که چهار یا پنج سال پیش داشتیم متفاوت است. آن زمان مهمترین تهدید ما نبرد با حزب کارگران کردستان (PKK) بود. امروز با گروه‌های متعدد و متنوعی روبرو هستیم. امروز ما باید بسیار بیشتر از گذشته مراقب باشیم. می‌خواهم بگویم کنترل مرزهای جنوبی ما بسیار دشوارتر است. اگر نیروهای مسلح امروز از درگیری اجتناب کنند٬ کسی چه می‌داند شاید فردا مجبور شود با نیروهای قویتر و مخوفتری دست و پنجه نرم کند."

بر همه معلوم است که اردوغان، تحقیقات درباره پرونده فساد مالی را توطئه‌ای بین‌المللی برای سرنگونی‌اش می‌داند. همپیمانان وی و رسانه‌های حامی دولتش از این گفتمان پشتیبانی می‌کنند.

عصر روز ۲۸ ژانویه  سوالی از عبدالله گل درباره تئوری توطئه پرسیده شد. خبرنگاری از یکی از رسانه‌های طرفدار دولت از وی پرسید: "آیا فکر نمی‌کنید در روزهای گذشته رسانه‌های غربی درحال نشان دادن تصوری ناپایدار از ترکیه هستند؟" او پاسخی جالب به این سوال داد: "شما عیب جویی می‌کنید. شما گله می‌کنید و می‌خواهید که آنها نگاهی مثبت به مسائل ما داشته باشند. طبیعت رسانه‌ها حکم می‌کند که رویکرد انتقادی داشته باشند … شما باید به این مسئله به عنوان یک تحلیل رسانه‌ای عینی نگاه کنید. ممکن است کسانی در خارج کشور قصد داشته باشند تعمدا تصویری منفی از ترکیه نشان دهند اما درست نیست که همه آنها را متحد ببینیم و بگوییم "آنها می‌خواهند تصویری منفی از ما نشان دهند. آنها می‌خواهد علیه ما تبلیغ کنند." نباید فراموش کرد که اینها همان روزنامه‌هایی هستند که مطالبی با تیترهایی مانند "حکومت اصلاح طلب ترکیه" منتشر می‌کردند. به همین دلیل است که باید نگاهی عینی داشته باشیم. نمی‌توانید همه آنها را با هم در سبد دشمنان ترکیه قرار دهید. این اشتباه است. در اینصورت ما همه را دشمن خود می‌بینیم که این بدون شک صحیح نیست."

چهار نکته مهم در پاسخ گل وجود دارد:

۱. گل ارزشی برای تئوری توطئه اردوغان و همپالکی‌هایش قائل نیست.

۲. او می‌پذیرد که مطبوعات باید انتقادی باشند و از آزادی آنها حمایت می‌کند.

۳. او می‌گوید مطبوعاتی که تنها جنبه‌های مثبت دولت را می‌بینند ماهیت خود را از دست خواهد داد. انتقادی جدی از رسانه‌های طرفدار حزب عدالت و توسعه

۴. او به ما یاد‌آوری می‌کند که روزنامه‌هایی که امروز از ترکیه انتقاد می‌کنند قبلا از ترکیه ستایش کرده بودند. این نشانه‌ای از انتقاد ضمنی گل از مسیر منفی حزب عدالت و توسعه در سال‌های گذشته است.

او در پاسخ به سوالی درباره کمپینی بین‌المللی برای گرامیداشت صدمین سال نسل‌کشی ارمنی‌ها به تغییرات نامطلوب اخیر ترکیه اشاره کرد. او گفت: "سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ برای ترکیه سال‌های حساسی خواهند بود. ترکیه با سوالات متعددی در صحنه‌های جهانی روبرو خواهد شد. سه٬ چهار سال پیش به عنوان کشوری برجسته با دوستان متعدد٬ فکر می‌کردیم می‌توانیم از پس این سوالات سخت برآییم. صادقانه بگویم٬ با این وضعیت جهانی٬ مشکلات ما که نیاز به توجه دارند و مسائل داخلی ما پاسخ دادن به این سوالات را دشوارتر می‌کند."

این اشاره‌ها توسط گل، انتقاد او از روندی که از سال ۲۰۱۰ توسط اردوغان و داووداغلو پیش گرفته شده و باعث انزوای کشور و از دست دادن قدرت نرم ترکیه در عرصه‌های جهانی و منطقه ای شده اند را نشان می‌دهد.

باید تاکید کرد که مشاهدات و رویکرد گل، بازتاب قدرتمند و مثبتی دربین طرفداران و ساختار درونی حزب عدالت و توسعه داشته است و او تنها نیست.

More from Kadri Gürsel

Recommended Articles