رفتن به محتوای اصلی

امیدواری دگرباشان ترکیه با الهام از هاروی میلک

شهروندان ترکی که به عنوان دگرباش جنسی شناخته می‌شوند در همه جنبه‌‌های زندگی‌شان با تبعیض مواجه هستند و هیچ حمایت قانونی دریافت نمی‌کنند ولی آگاهی عمومی و حمایتی که غالبا از سوی احزاب اپوزیسیون انجام می‌شود امیدهایی را به وجود آورده است.
A participant holds a rainbow flag during a gay pride parade in central Istanbul June 30, 2013. Tens of thousands of anti-government protesters teamed up with a planned gay pride march in Istanbul. Crowds were stopped by riot police from entering Taksim, the centre of previous protests, but the atmosphere appeared peaceful. REUTERS/Osman Orsal (TURKEY - Tags: CIVIL UNREST POLITICS SOCIETY) - RTX1176G

هفته گذشته زیر کمیته زندانها در کمیته تحقیق درباره حقوق بشر در پارلمان ترکیه گزارشی درباره وضعیت ۳ زندان در استان جنوبی آنتالیا منتشر کرد.

وضعیت غیرانسانی زندانیان در این زندان‌ها آنطور که در این گزارش به آن اشاره شده٬ اسف بار است. این گزارش می‌گوید زندانیان همجنس‌گرا و تراجنس‌ در کنار سایر زندانیان نگه‌داری می‌شوند وبه دلیل هویت جنسیتی‌شان مورد آزار و اذیت واقع می‌شوند و بند آنها تنها بندی است که با دوربین‌های امنیتی کنترل نمی‌شود. این نکته آخر باعث می‌شود این زندانیان بدون هیچ محافظتی رها شده باشند و امکان روی دادن هر چیزی که به ذهن خطور می‌کند برایشان وجود داشته باشد.

همین چند روز پیش گروه‌های مدافع حقوق دگرباشان جنسی از اینکه لایحه پیشنهادی دولت به نام "بسته دکموکراتیزاسیون" که اوایل ماه دسامبر منتشر شد، انتقاد کردند زیرا به نظر آنان این لایحه به جرایمی که به خاطر تمایلات جنسی افراد روی می‌دهد بی توجه است. اصلاحاتی که در این بسته پیشنهاد شده برای جرایمی که به خاطر ملیت٬ رنگ پوست٬‌ جنس٬‌ دیدگاه سیاسی٬ اعتقادات و مذهب انجام شده باشد٬ مجازاتی بین یک تا سه سال را در نظر گرفته است. اما این قانون جرایمی را که به دلیل تمایلات جنسی افراد انجام شده باشد، دربرنمی‌گیرد.

در حالیکه گروه‌های دگرباشان جنسی هر روزه از تبعیض٬ آزار٬ غوغا به راه انداختن و بدنام ساختن رنج می‌برند٬ حقوق لزبین‌ها٬ گی‌ها٬ تراجنس‌ها و دو جنس‌گراها در ترکیه مسئله‌ای حساس و تا حدودی ممنوعه باقی می‌ماند. در ترکیه بر خلاف دیگر کشورهای مسلمان روابط جنسی بین دو هم‌جنس هیچگاه جرم نبوده٬ فاحشگی و عمل تغییر جنسیت قانونی است اما هنوزهم ساختار قانونی و هم ساختار فرهنگی جامعه دگرباشان را به چشمی دیگر می بینند. با وجود اینکه حزب حاکم ترکیه -حزب عدالت و توسعه- اصلاحاتی در زمینه حقوق بشر در برنامه خود قرار داده‌است٬ همچنان حقوق دگرباشان نادیده گرفته می‌شود.

۲۹ ماه مه امسال پارلمان ترکیه موضوع تبعیض علیه دگرباشان جنسی را مطرح کرد. موضوعی که مدت‌ها حساس دانسته می‌شد و به همین دلیل به آن بی توجهی می‌شد. حزب جمهوری مردم (CHP)٬ مهمترین حزب اپوزیسیون طرحی با امضای ۵۹ نماینده مجلس برای دفاع از حقوق همجنس‌گرایان ارایه کرد. با وجود حمایت جدی حزب صلح و دموکراسی ‌(BDP)٬ حزب کردها و ممتنع بودن حزب ناسیونالیست جنبش ملی (MHP) این طرح به خاطر مخالفت نمایندگان اسلام‌گرای عضو AKP تصویب نشد. ترکان داغوغلو نماینده عضو این حزب در دفاع از موضع‌گیری حزبش به مقالات علمی که در ایالات متحده در سال ۱۹۷۴ درباره همجنس‌گرایی منتشر شده است، اشاره می کند. او همجنس‌گرایی را یک نابهنجاری می‌داند و با قانونی شدن ازدواج همجنسگراها مخالف است زیرا آنرا موجب فساد در جامعه می‌داند. سخنان او یاد‌آور اظهار نظر عالیه کواف وزیر امورزنان و خانواده بود. سه سال پیش کواف همجنس‌گرایی را یک بیماری دانسته بود. سخنانی که اعتراضات زیادی را برانگیخت.

مدافع این طرح بیناز تپراک از حزب CHP بود. وی به تازگی برنده "جایزه صراحت کلام" کمیسیون بین‌المللی حقوق همجنسگراها در ایالات متحده شد. او می‌گوید: "در سال ۱۹۷۰ دانشمندان آمریکایی معتقد بودند سیاهان به اندازه سفید‌پوستان باهوش نیستند. دانشمندان امروز نتایج دانشمندان آن روزها را قبول ندارند."

تا به امروز حزب عدالت و توسعه -با این استدلال که تصویب این قوانین رفتارهایی را که "مورد تایید مردم نیست" را تشویق می‌کند- مخالف تصویب این طرح بوده و به همین دلیل این طرح تصویب نشده است.

روز ۱۲ آگوست کمیسیون مصالحه قانون اساسی که قرار است پیش‌نویس قانون اساسی جدید را تهیه کند و ترکیبی از اعضای همه احزاب بزرگ ترکیه است٬ با تصویب حمایت قانونی از دگرباشان موافقت کرد. پس از اینکه نماینده عضو حزب عدالت و توسعه٬ دیگر نماینده مجلس را متهم به "دفاع از بی‌اخلاقی" کرد٬ دوباره بحث‌ها درباره  این مسئله در مجلس شدت گرفت. احزاب جمهوری مردم و صلح و دموکراسی از این طرح دفاع کردند٬‌ حزب عدالت و توسعه مخالفت کرد و دوباره پرونده این طرح بسته شد.

به همین دلیل امروز در ترکیه هیچ قانونی برای مقابله با تبعیض علیه دگرباشان در زمینه‌های مختلف وجود ندارد. بر اساس گزارش کمیته توسعه اتحادیه اروپا که در اکتبر ۲۰۰۹ منتشر شد٬ "مواد قانون کیفری ترکیه درباره "بدن نمایی در اماکن عمومی" و "ضربه زدن به اخلاق عمومی" در بعضی موارد تبدیل به ابزاری برای تبعیض علیه دگرباشان شده است. قوانین مربوط به بزه‌های کوچک غالبا برای جریمه کردن تراجنس‌ها استفاده شده است."

قوانین نظامی نیز با "بیماری" دانستن همجنسگرایی، افراد را به خاطر هویت جنسیتی‌شان مورد تبعیض قرار می‌دهد. در ترکیه خدمت سربازی برای همه مرد‌های بین سن ۱۸ تا ۴۱ سال اجباری است. دگرباشان منفعل از ورود به ارتش منع می‌شوند. از سوی دیگر قانون، اعتراض آنها به خدمت سربازی را ممنوع می‌کند. این اقدام نقض تعهدات ترکیه به کنوانسیون حقوق بشر اروپا است. معترضان باید گرایش جنسی‌شان را در آزمایش‌هایی که به گفته دیدبان حقوق بشر"شرم‌آور و توهین‌آمیز" هستند تایید کنند.

دلایل این وضع را می‌توان در دیدگاه‌های  فرهنگی - اجتماعی ترکیه جست. همجنس‌گرایی همچنان در ترکیه تابو است و دگرباشان معمولا هدف فرهنگ "قتل ناموسی" -کشتن اعضای خانواده که معمولا زنان هستند٬ به خاطر روابط جنسی یا رفتارهای اخلاقی "نامناسب"شان- قرار می‌گیرند. به گفته ابرو کیرانجی٬ از مسئولین یکی از سازمان‌های دگرباشان ۳۶ تراجنس‌ بین سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۳ در ترکیه کشته شدند. دادگاهی در استان دیاربکر در جنوب شرقی ترکیه در حال بررسی پرونده مردی است که متهم است در ماه می پسر ۱۷ ساله‌اش را به خاطر همجنسگرا بودن کشته است. مادرش که گرایش جنسی پسرش را رد می‌کند می‌گوید: "اگر او همجنسگرا بود خودم با دست‌های خودم می‌کشتمش." مورد دیگری که نشان دهنده وضعیت است٬ داور فوتبالی است که در سال ۲۰۰۹ به خاطر همجنس‌گرا بودن از کار منع شد.

با این وجود دلیلی ندارد نا‌امید باشیم. ترکیه اولین کشور مسلمانی است که در آن راهپیمایی همجنس‌گراها برگزار شد. از سال ۲۰۰۳ در استانبول و ۲۰۰۸ در آنکارا این راهپیمایی ها هر ساله برگزار می‌شود و هر سال تعداد شرکت‌کنندگان در آن بیشتر هم می‌شود. در راهپیمایی امسال معترضین پارک گزی هم به دگرباشان ملحق شدند و بزرگترین راهپیمایی دگرباشان در تاریخ ترکیه را برگزار کردند. نمایندگان احزاب ‌جمهوری مردم ‌(CHP) و صلح و دموکراسی (BDP) نیز در این راهپیمایی حضور داشتند . شرکت آنها باعث افزایش آگاهی عمومی شد. به تازگی یک فعال همجنسگرا به نام جان چاوش‌ا‌غلواعلام کرده است که قصد دارد در انتخابات محلی در یکی از شهرهای ساحلی حاشیه دریای سیاه برای تعیین شهردار شرکت کند و با پیروزی اولین شهردار همجنسگرای ترکیه لقب بگیرد.

از طرف حکومت هم امیدواری‌هایی وجود دارد. در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۱ فاطیما شاهین٬ وزیر خانواده و امور اجتماعی با نمایندگان سازمان دگرباشان زندگی صورتی دیدار کرد و به آنها قول داد از حقوقشان دفاع کند. او گفت: "اگر آزادی و برابری برای همه است٬ تبعیض جنسیتی باید ملغی شود و حقوق دگرباشان باید به رسمیت شناخته شود." پشتیبان این حمایت‌ها که در سطح وزیر انجام شده است٬ سخنان پیشین نخست وزیر رجب طیب اردوغان است. او در سال ۲۰۰۲ در یک سخنرانی که بسیار مشهور شد خواستار حمایت قانونی از حقوق همجنسگرایان شده بود.

هاروی برنارد میلک اولین سیاستمدار آمریکایی که همجنسگرا بودنش را علنی کرد٬ در جایی گفته بود: "می‌دانم که نمی‌شود تنها با امید زندگی کرد. اما بدون امید نیز٬‌ زندگی ارزش زندگی کردن ندارد. و تو….باید به آنها امیدواری بدهی."

این وظیفه حکومت است که به گروه‌های دگرباشان امیدواری بدهد و زندگی‌شان را معنی‌دار سازد.