Ana içeriğe atla

Türkiye’deki Suriyeli mülteciler nasıl geçiniyor?

Türkiye’de bulunan Suriyelilerin yüzde 85’i mülteci kamplarının dışında yaşarken çalışma izinleri olmadığı için çok düşük ücretlere razı olmak zorunda kalıyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
RTS354U.jpg

15 Ocak’ta Türk hükümetinin komşu ülke Suriye’deki insani krize yaklaşımında bir dönüm noktası yaşandı. İki buçuk milyon Suriyeli mültecinin birçoğuna çalışma izni verilmesinin önünü açan yasal düzenlemeler yürürlüğe girdi. Uluslararası insan hakları kuruluşları Ankara’nın adımını memnuniyetle karşılarken, değişiklik henüz Suriyeli mültecilerin yaşam ve çalışma koşullarına yansımış değil.

Ali, İstanbul’un dar gelirli mahallelerinden Zeytinburnu’nda küçük bir merdiven altı işletmede çalışıyor. Köhnemiş bodrumda iki sıra hâlinde dizilmiş 15 Suriyeli dikiş dikiyor. Makinelerin sesi radyodan duyulan Arapça şarkıları bastırıyor.

Ali, hikâyesini Al-Monitor’a anlatırken “20 yıllık matematik öğretmeniyim ama İstanbul’daki Suriye okullarının hiçbiri bana iş vermedi.” diyor. Aslen İdlibli olan Ali, İstanbul’a bir buçuk yıl önce cebinde 6 bin dolarla gelmiş. Öncesinde isyancıların kontrolündeki İdlib’te bir devlet okulunda öğretmenlik yapıyormuş ama mesleği hayati tehlike arz etmeye başlamış. Türkiye’de öğretmen olarak iş bulamayan Ali şimdi haftanın altı günü, günde 11 saat çalışarak ayda bin lira kazanıyor. Bu parayla da 800 lira olan ev kirasını ve 200 lirayı bulan faturaları ödüyor. Ali “Maaş yeterli değil ama hiç yoktan iyidir.” diyor.

Ali’nin 12 ve 14 yaşlarındaki iki oğlu da ailenin geçimi için başka bir merdiven altı işletmede günde 11 saat çalışarak ayda sadece 500’er lira kazanıyor. Ali “Zengin olma derdim yok ama tüm umudumu yitirdim.” diyor ve tüm parasının cebindeki 50 liradan ibaret olduğunu söylüyor.

Türkiye’de bulunan Suriyelilerin yüzde 85’i mülteci kamplarının dışında yaşıyor ve çalışma izni alamadıkları için kayıt dışı işlerde çalışıyor. Türk işverenler de düşük maliyetli işçilerden faydalanarak onları normal maaşların yaklaşık yarısına çalıştırıyor.

Diya Acac İzmir’de küçük bir pastanede çalışıyor. Savaştan kaçmadan önce ailesinin Şam’da bir pastanesi varmış. Acac 2014’ten beri haftanın altı günü, günde 10-11 saat çalışarak ayda bin 300 lira kazanıyor. Çalışma izni olmadığından onun da durumu istismara müsait.

Al-Monitor’a “Benden önce çalışan kişi Türk’tü ve ayda 2200-2500 lira alıyordu.” diyen Acac selefinden tam yüzde 40 daha az kazanıyor. Burada geçirdiği üç yılın ardından akıcı Türkçe konuşabilen ama daha iyi bir iş bulabileceğini sanmayan Acac “Vasıfsız Suriyeli mülteciler ortalama bin Türk lirası kazanıyor. Ben sadece çalışmak için yaşıyorum, hayatımda başka bir şey yok.” diyor.

Halepli genel cerrah Usame Derviş on ay önce geldiği Türkiye’de tek bir ameliyat yapmamış. Kilis’te kurulan geçici bir sahra hastanesinde Suriyeli mültecilere genel sağlık hizmeti veriyor. Suriye’de alınan tıp diplomalarını tanımayan Türkiye, mülteci doktorlara ruhsat vermek için de bir mekanizma kurmuş değil. Al-Monitor’un sorularını telefonla yanıtlayan Derviş şöyle diyor: “Sorun maaş değil, doktor olarak mesleğimi sürdürebilmek. Ameliyat yapmadan cerrahlığa nasıl devam edebilirim?”

Bu nedenle Suriyeli doktorlar hastalara sınırlı bir hizmet sunabiliyor. Derviş şöyle devam ediyor: “Kimlik (geçici koruma statüsü) Suriyelilerin devlet hastanelerine gidip hizmet almalarına olanak veriyor ama dil büyük bir sorun. Türk doktorlar insanlara sadece ilaç verip gönderiyorlar.” Derviş’e göre insani yardım kuruluşlarının ve sivil toplum örgütlerinin desteklediği kliniklerde iş bulan Suriyeli doktorlar ayda 2800 ila 4300 lira arasında maaş alıyor.

Çok sayıda Suriyeli doktor hayatlarını tehlikeye atarak şişme botlarla Avrupa’ya geçti. Yine de sırf Kilis’te 30 civarında işsiz doktor olduğunu belirten Derviş, pek çoğunun izinsiz muayenehaneler açmaya yöneldiğini anlatıyor. Türk hükümetinin “esnek” davrandığını ancak yasal ve kayıtlı olarak çalışmanın daha iyi olacağını söylüyor. Derviş hükümetin şu an için çalışmasına izin verdiğini söylerken “Durum yarın değişebilir.” diyor.

Derviş şimdilik hayatı için altı aylık planlar yapıyor, daha ötesini öngöremiyor. Şu anki altı aylık planı kapsamında Kilis’te kalarak dilini geliştirmeyi amaçlayan Derviş “Durum başka yerlerde de aynı. Benim durumum çok kötü.” diyor.

Halit ise İstanbul en işlek caddelerinden biri olan, son bombalı saldırının meydana geldiği İstiklal Caddesi’nde çalışıyor. Beş altı Suriyeli müzisyenle birlikte günde ortalama dokuz saat müzik yapıyor. Grubun efkârlı Arap ezgileri pek çok Arap turistin ilgisini çekiyor.

Müzisyenler mola verdiklerinde maddi sorunlardan dert yanıyorlar. Günde 40 ila 100 lira arasında, yaz aylarında bazen biraz daha fazla kazanıyorlarmış. Halit’in akordeon kutusuna bırakılan her kuruş paylaşılıyor. Tüm kazancının 500 lira olan kirasına ve 400 lirayı bulan ev masraflarına gittiğini anlatan Halit “Merdiven altı bir yerde ayda 900 Türk lirası kazanıyordum, sonra bırakıp sokakta müzik yapmaya başladım.” diyor.

Muhammed Gaziantep’teki bir Alman yardım kuruluşunda çalıştığı için şanslı ama onun geliri de yeterli değil. Ayda 3000 lira gibi çoğu Suriyeli mültecinin hayal bile edemeyeceği bir meblağ kazanan Muhammed ailesinin harcamalarını sürekli kısmaya çalışıyor. Al-Monitor’un telefonla ulaştığı Muhammed “Hiçbir şey biriktiremiyorum. Hayat çok pahalı.” diyor. İki çocuk babası olan ve Suriye’nin kuzeyinde kalan ailesini de geçindiren Muhammed, 550 lira kira ödediğini anlatırken şöyle diyor: “Ama zindan gibi bir yerde yaşıyorum. Onurlu bir yaşam sürmek için mücadele ediyorum.”

Maaşı nispeten iyi olsa da Muhammed’in de çalışma ve Gaziantep’te oturma izni yok. Zira geçici koruma statüsü kapsamında Suriye sınırındaki mülteci kamplarından birine kayıtlı. Muhammed birkaç yıl yaşadığı mülteci kampında “bir paket sigara karşılığında” İngilizce dersleri vermiş. Zamanla durumu düzelmiş ama geçim derdiyle meşgul olduğu için o da bu makalede adı geçen diğer Suriyeliler gibi yeni çalışma düzenlemesine vakıf değil. Muhammed sözlerini şöyle noktalıyor: “Suriyelilerin durumunda bir iyileşme yok. Ancak ben müşkül durumda olan halkıma yardım edebildiğim için hâlimden memnunum.”

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial