Ana içeriğe atla

Türkiye Suriyeli Kürtlere karşı harekete geçer mi?

Suriyeli Kürtler tarafından ilan edilen “Kuzey Suriye-Rojava Demokratik Federal Sistemi” Ankara’yı rahatsız etse de uzmanlar şu an kendi Kürtleriyle uğraşan Türkiye’nin fiili bir tepki göstermeyeceğini düşünüyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
RTSARA8.jpg

ERBİL, Irak — Kuzey Suriye’deki yerel Kürt yönetiminin Arap ve Süryani ortaklarıyla birlikte ilan ettiği federal yapı Suriyeli Kürtlerle Türkiye’nin arasını daha da açacak gibi görünüyor. Kendi Kürtleriyle yeni bir çatışma dönemi yaşayan Türkiye için bu hamle ciddi bir meydan okuma teşkil ediyor.

Suriye’deki başat Kürt oluşumu Demokratik Birlik Partisi (PYD), Kuzey Suriye-Rojava Demokratik Federal Sistemi’nin kuruluşunu bölgedeki başka bazı gruplarla birlikte 17 Mart’ta ilan etti. Açıklama Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad rejimiyle silahlı muhalifler arasında Cenevre’de başlayan yeni tur barış görüşmeleri esnasında geldi. PYD Türkiye ve muhaliflerin baskısıyla bu görüşmelerden dışlanmıştı. Türkiye ve muhalif gruplar PYD’nin PKK’yle bağlantılı olduğunu ve Esad’la iş birliği yaptığını iddia ediyor, PYD ise bu suçlamaları reddediyor.

Kürt önderliğindeki federal sistem, savaşın pençesindeki Suriye’yi parçalanmaya götüreceği gerekçesiyle hem Esad rejimi hem muhalifler tarafından reddedildi. PYD’nin rakibi olan Suriyeli Kürt gruplar da PYD’nin tek taraflı hareket ettiğini söyleyerek bu hamleye itiraz ettiler.

Federal bölge, Rojava’nın üç kantonu Cezire, Kobani ve Afrin’in yanı sıra Kürt güçlerinin son bir yılda ele geçirdiği Tel Abyad ve Halep vilayetinin kuzeyindeki bazı bölgeleri kapsıyor.

İlgili taraflar arasında bu gelişmeye en çok öfkelenen taraf muhtemelen Türkiye oldu. Kendi içinde büyük ve huzursuz bir Kürt nüfusu olan Türkiye bu hamlenin iç istikrarına uzun vadeli stratejik yansımalarından korkuyor.

Türk Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu 19 Mart’ta İranlı mevkidaşıyla düzenlediği ortak basın toplantısında PYD’ye sert tepki göstererek şöyle dedi: “Suriye'yi bölmek istiyorlar. (...) İran ile birlikte Suriye'nin toprak bütünlüğünü destekliyoruz.”

Pek çok kişi PYD’yi PKK’nin uzantısı olarak görse de iki taraf aralarında organik bağ olmadığını söylüyor.

PYD Eş Başkanı Salih Müslim, muhtemelen tepkilerin sadece Türkiye’yle sınırlı kalmayacağını bildiğinden federalizm ilanını fazla büyütmemeye çalışıyor. Irak Kürdistanı’nın Süleymaniye kentinde Al-Monitor’a konuşan Müslim şöyle diyor: “Federalizm yanlış anlaşılıyor. Bu klasik anlamda bir federalizm değil. (...) Bu, (kuzey Suriye’deki) ilişkilerin düzenlenmesidir. Bölgedeki gruplar arasında al-ver sürecini belirleyen bir anlaşmadır. Burası önceleri küçük bir bölgeydi, şimdi genişledi.”

Suriyeli Kürtler kendi deyimleriyle “etnik olmayan” bu federal bölgeyi ilan ederken yaklaşık yarım milyon insanın hayatına mâl olan ve 10 milyonu aşkın insanı yurdundan eden beş yıllık Suriye krizine çözüm bulabilmek için uluslararası görüşmeler hâlen devam ediyor. Suriye için federasyon fikri, katliamları sonlandırma ve ülke birliğini korumaya yönelik bir yöntem olarak Rusya tarafından da gündeme getirilmişti.

Suriye’de ortaya çıkan Kürt ağırlıklı federal yapı, zamanlama olarak komşu ülke Türkiye’de süren şiddetli çatışmalarla çakışıyor. Türk güvenlik güçleri ile PKK arasında yıllardır süren çatışmaların en kanlı dönemlerinden biri yaşanıyor.

London School of Economics’te Orta Doğu araştırmacısı olan Ranj Alaaldin Al-Monitor’a yaptığı değerlendirmede “Aralarındaki güçlü bağlar nedeniyle Suriyeli Kürtlerin özerkliği Türkiye’deki PKK’yi daha da cesaretlendirecektir.” diyor

Türkiye 1990’ların başında Iraklı Kürtlerin özerkliğine de karşı çıkmış ama zamanla durumu kabullenmişti. Ankara şu an Irak Kürdistanı’yla güçlü siyasi ve ticari ilişkilere sahip. Ancak Türkiye’nin Suriyeli Kürtlerin yönetimindeki bu güçlenmiş ve genişletilmiş yapıya nasıl tepki vereceği henüz belirsiz.

Rus güçlerinin Suriye’deki varlığı ve Türkiye’nin kasım 2015’te Rus savaş uçağını düşürmesiyle iki ülke arasında başlayan husumet Ankara’nın elini zayıflattı. Dolayısıyla Türkiye Suriye’de kendisine tehdit olarak algıladığı gelişmelere güçlü bir tepki verme konumunda değil.

Kürt meselesiyle bölgesel konuları yakından takip eden Alaaldin de buna dikkat çekiyor: “Türkiye’nin seçenekleri çok sınırlı. Türkiye’nin etkili bir askeri harekât yapma kapasitesi yok. Bir kumar oynamaya kalkışsa bile Rusya, İran ve Esad rejimiyle çatışma riski var. Türkiye hem bölgesel hem uluslararası alanda yalnızlaşmış durumda. Bu da Erdoğan ve hükümeti için işleri daha da zorlaştırıyor.”

Türkiye’nin PYD’yle ilişkileri ılımlı bir havadan aleni düşmanlığa varan bir seyir izledi. Müslim ve diğer PYD yöneticileri Türkiye’ye defalarca gitti ve Türk yetkililerle görüştü. 2014’ün sonunda olaylar dramatik bir noktaya ulaşırken Erdoğan, Kürt kontrolündeki Kobani’nin İslam Devleti’nin (İD) eline geçeceğini öngörse de Iraklı Peşmerge güçlerinin Suriyeli Kürtlere yardım için Türkiye üzerinden Kobani’ye geçmesine izin verdi. PYD ve silahlı kanadı Halk Savunma Birlikleri (YPG) ise İD tehdidi altındaki Süleyman Şah Türbesi’nin Türk askerlerince Halep vilayetinden taşınmasına yardım etti. İlerleyen dönemlerde ise Türkiye PYD ve YPG’yi başka bölgelere geçmeme konusunda sürekli uyardı ve zaman zaman Suriye içinde YPG’nin kontrol ettiği bazı bölgeleri topçu ateşine tuttu.

Türkler açısından tablo şu an oldukça zor görünse de Ankara’nın kuzey Suriye’deki federal yapıya karşı çaresiz olmadığını düşünenler de var.

İngilizce yayım yapan Daily Sabah gazetesinden Ragıp Soylu Al-Monitor’a şöyle diyor: “Ankara kısa süre önce onlarca silahlı Suriyeli muhalif örgütü PYD ve Esad rejimine karşı birleştirmek üzere (Türkiye’de) toplamaya çalıştı. Türkiye PYD kontrolündeki Suriye sınırlarına filli ambargo uygulayarak hâlihazırda PYD’ye zarar veriyor. (...) Türkiye’nin elinde PYD’ye karşı pek çok imkân var ama federalizm ilanı stratejik açıdan Türkiye’yi bir gerginliğin içine sürükleyecek ölçekte bir gelişme değil.”

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial