Torun Humeyni’nin Kum’dan Necef’e taşınması ne anlama geliyor?

Din eğitimine siyasi müdahaleler ve özgürlüklerin kısıtlanması, yüzlerce Şii din adamını Kum okulundan Necef okuluna geçmeye itiyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Irak’ın Necef kentindeki İmam Ali Türbesi’nde ibadet eden Şii Müslümanlar, 3 Nisan 2018 Photo by REUTERS/Alaa Al-Marjani.

Eki 10, 2018

İran medyası eylül sonlarında büyük şaşkınlık yaratan bir haber verdi: İran İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu ve devrim lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin torunu Ali Humeyni Kum’daki din okulundan ayrılarak Irak’taki Necef okuluna geçmişti.

Haber hem Kum’da hem Necef’te büyük yankı uyandırdı. Kum’da önemli bir hoca olan torun Humeyni’nin niçin böyle bir tercih yaptığı sorgulandı. Ayetullah Humeyni’nin Şah’a karşı devrimi Kum’dan başlattığını hatırlatalım. Torun Humeyni nasıl olup da Kum’u bırakıp farklı bir fıkıh anlayışına, farklı siyasi ve toplumsal vizyona sahip bir kuruma gitmişti?

Al-Monitor Ali Humeyni’nin Necef’teki konutunu gezdi. Dedesi de Şah tarafından sürgün edildiğinde burada yaşamıştı. Necef’te yaklaşık 15 yıl kalan Ayetullah Humeyni, bu süre içerisinde dini ve siyasi çalışmalara odaklanmış, ders verip dini kitaplar yazmış ve İran’daki İslam devrimine önderlik etmişti.

Tahran’da bulunan İmam Humeyni’nin Eserlerini Derleme ve Yayınlama Enstitüsü yakın zamanda İran hükümetinin desteğiyle Necef’teki konutu yeniledi. Ali Humeyni’nin Arapça vereceği eğitimleri, Ayetullah Humeyni’yle bağı nedeniyle büyük simgesel önemi olan bu konuttan başlatması bekleniyor.

33 yaşındaki Ali, Humeyni ailesinde önemli bir isim. Babası Ahmed Humeyni, Ayetullah Humeyni’nin sadece oğlu değil 1979 devriminde de sağ koluydu. Ahmed Humeyni 1995’te esrarengiz bir şekilde öldü. Bir iddiaya göre İran rejimindeki bazı etkili çevreler, babasının ölümünden sonra rejimi eleştiren Ahmed Humeyni’ye suikast düzenledi.

Ali Humeyni, Necef okulunun en üst dini otoritesi olan Büyük Ayetullah Ali Sistani’yle de ailevi bağlara sahip. Ali Humeyni’nin eşi, Ayetullah Sistani’nin damadı ve temsilcisi olan Ayetullah Cevad Şehristani’nin kızı.

Şii dini kurumların yönetim sistemlerinde ailevi bağlar önemli rol oynuyor. Bu bağlamda İran’daki Reformcu kanada bağlı olan torun Humeyni’nin Necef’e taşınması, bu kanat ile Necef okulu arasında köprü oluşturacak.

Reformcu kanat, İran’da ulemanın vesayetine dayanan ve “velayet-i fakih” olarak bilinen öğretinin etkisini azaltmak ve sınırlandırmaktan yana. Necef okulu da bu öğretiye karşı çıkıyor ve Irak’taki yönetim sisteminin laik olmasını savunuyor.

Reformcular, Ayetullah Sistani’nin Irak’ta 2003’ten sonra ortaya koyduğu liderlik örneğini, dini yönetim yerine laik sistemi savunan yaklaşımını olumlu karşılamıştı. İran’daki dini rejimde değişiklik isteyen Reformcular, Sistani’yi ilham kaynağı olarak görmüştü.

2005’te, Irak’ta iktidarın Şiilere geçmesinden kısa süre sonra New Perspectives Quarterly dergisine mülâkat veren İran’ın Kadın ve Aileden Sorumlu Cumhurbaşkanı Yardımcısı Masume İbtikar şöyle demişti: “Ayetullah Sistani’nin hükümleri İran’daki Reformcular arasında gayet iyi anlaşılıyor. Sistani’nin anlayışı, özellikle hoşgörüyü savunma biçimi yoğun bir şekilde konuşuluyor.”

Ali Humeyni kendisini ve ailesini olumsuz siyasi yansımalardan korumak adına Necef’e gidişi hakkında medyaya konuşmak istemedi. Ancak hocası olan Muhammed Rıza Naini torun Humeyni’nin Necef’e taşınmasını şu cümleyle açıkladı: “Necef Kum’a göre daha kapsamlı bir öğretim imkânı sunuyor, özellikle de irfan arayanlar için.”

Anlaşılan o ki Naini bu sözleriyle Kum okuluna belli siyasal akımların hâkim olduğunu, eğitim ve dini ilimlerin bundan zarar gördüğünü ima ediyordu. Bu akımlar, Ayetullah Humeyni’nin siyasal hegemonyasını Kum okulunda da kökleştirmeye çalışırken, Necef okulu öğrenme, öğretme ve ilmi araştırma gibi geleneksel faaliyetleri sürdürüyor.

Ali Humeyni’nin Kum’dan Necef’e taşınması aslında eski Irak rejiminin devrilmesiyle başlayan bir süreci yansıtıyor. Kum’da din eğitimi alan çok sayıda öğrenci Necef’in saygın tarihsel konumu ve köklü simgesel önemi başta olmak üzere çeşitli nedenlerle Necef’e geçme arzusunda.

Bu kapsamda İran rejiminin yandaşları tarafından Kum’da uygulanan siyasi tacizler de gündeme getiriliyor. Bu kişiler, aralarında Ayetullah Humeyni’nin öğrencisi Ayetullah Hüseyin Ali Muntazeri’nin de bulunduğu pek çok dini otoriteye baskı uyguladı. Bazılarının ofisleri kapatıldı, derslerine müdahale edildi.

Al-Monitor’un edindiği bilgiye göre Kum’dan Necef’e bugüne kadar 400 öğrenci geçiş yaptı. Bu geçişlerin 100’ü son bir yılda oldu ki bu da hızla artan bir eğilime işaret ediyor.

Kum okulundan Necef’e geçen bazı öğrencilere ulaşan Al-Monitor, Kum’daki maddi imkân ve hizmetlerin daha iyi olmasına rağmen niçin Necef’i tercih ettiklerini sordu.

Said mahlasını kullanan öğrenci şöyle konuştu: “Necef’te eğitim faaliyetlerimde daha özgürüm. Kimse beni belli bir siyasi görüşü benimsemeye zorlamıyor, belli bir derse katıldığım zaman hocalar beni siyaseten taciz etmiyor. İran’da Cumhurbaşkanı Ahmedinejad’ın ikinci kez seçilmesinden sonra tutucu milis grupları Ayetullah Yusuf Sanei’nin Kum okulundaki ofisini kapatmıştı, oysa burada onun derslerine girebildim. İran yönetimiyle bağlantılı olan Kum Okulu Eğitmenler Derneği Sanei’nin dini rehberlik için yetersiz olduğu yönünde fetva yayınlamıştı ve kendisi okulda dini ve eğitimsel faaliyetlerden men edilmişti.”

Eski Irak rejiminin Necef okulunu baskı altına alması, Kum okulunun yıldızını parlatmıştı. Şimdi, yukarıda bahsi geçen tüm etmenler tersine bir sürece işaret ediyor. Tarih boyunca İran yönetiminden bağımsızlığıyla bilinen Kum okuluna yönelik siyasi müdahaleler Necef’in dini ve toplumsal etkisini artıracak gibi görünüyor.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Suriye’de Rusça dil kurslarına büyük rağbet
Khaled al-Khateb | Eğitim | Eyl 19, 2019
Suriye’de Erzurum Okulu açıldı
Khaled al-Khateb | Eğitim | Eki 16, 2018
AKP üniversiteleri neden parçalıyor?
Fehim Taştekin | Eğitim | Nis 30, 2018
Suudi Arabistan Irak’taki etkinliğini artırıyor
Ali Mamouri | Muhammed bin Selman | Mar 20, 2018
Kuzey Suriye’deki öğrenciler lisans diploması için Türkiye’ye bel bağlıyor
Khaled al-Khateb | Eğitim | Şub 23, 2018

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Irak'ın Nabzı

al-monitor
Irak su meselesinde Türkiye’ye karşı hangi kozları kullanabilir?
Omar al-Jaffal | Su sorunları | Ağu 12, 2020
al-monitor
Suriye: SDG bölgesindeki suikastlar ne anlama geliyor?
Shelly Kittleson | İslam Devleti | Ağu 10, 2020
al-monitor
Irak Kürdistanı Suriyeli Kürtlere gönderilen insani yardımları engelliyor mu?
Amberin Zaman | Koronavirüs | Nis 22, 2020
al-monitor
Gorani lehçesini yaşatmak isteyen öğretmen Kuran’ı Kürtçeye çevirdi
Dana Taib Menmy | Tehlike altındaki diller | Oca 31, 2020