Uçağı düşürmenin ağır maliyeti!

Rusya ile ipler tamamen koparsa Türkiye’nin zararı 20 milyar doları aşacak. Ama Rusya’nın zararı da en az o kadar olacak.

al-monitor .

İşlenmiş konular

turkish economy, turkish-russian relations, turkey-russia relations, tourism, russian gas pipeline, pipeline, natural gas, exports

Ara 13, 2015

Türkiye’nin 24 Kasım 2015 tarihinde Rus savaş uçağını “sınır ihlali yaptığı” gerekçesiyle düşürmesi iki ülke arasında hızla gelişen ekonomik ilişkileri de bombalamış oldu.

Uçağın düşürülmesinden sonra Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin “Türkiye Cumhuriyetine karşı özel ekonomik önlemler alınmasını içeren kararnameyi” imzaladı. Daha sonra Rusya Başbakanı Medvedev tarafından imzalanarak yürürlüğe giren kararname Türkiye’den yaş meyve, sebze ve tavuk eti, hindi, tuz ve taze karanfil ithalatını 1 Ocak 2016’dan geçerli olmak üzere yasaklıyor.

Rusya’nın tepkisi “ambargo” ile sınırlı değil. Rusya’ya giden Türk işadamlarının gözaltına alınması, Rusya’daki Türk işçilere kısıtlama, vize muafiyetinin 1 Ocak 2016’dan geçerli olmak üzere kaldırılması, “Türkiye’ye gitmeyin” çağrısı, charter uçak seferlerinin iptali, bavul ticaretinin tehlikeye girmesi, Rusya’da Türk şirketlerin ihalelerden dışlanması, askeri alandaki işbirliğinin sonlandırılması gibi yaptırımlar birbiri ardına geldi.

Ancak yaptırımlar Rusya yönetiminin öfkesini yatıştırmaya yetmemiş olacak ki, Rusya Hava Kuvvetleri Komutanı Viktor Bondarev, 2. pilotun cenaze töreninde konuşurken “Bu ihaneti gerçekleştirenler hak ettikleri cezayı bulacaklar” dedi.

Birkaç gün sonra Putin şu açıklamayı yaptı:“Uçağımızın düşürülmesini unutmayacağız. Türkiye yaptığına pişman olacak.” Bu açıklama silahlı yanıt çağrışımı yapsa da Putin “Türkiye’ye karşı askeri seçeneklere başvurmayı düşünmediklerini” vurguladı.

Askeri seçenekler dışında Rusya’nın Türkiye’ye karşı kullanabileceği en büyük koz doğalgaz. Putin, Ukrayna üzerinden Avrupa’ya ulaşan doğalgaz boru hattı yerine Türkiye’den Avrupa’ya gaz satmayı hedefleyen Türk Akımı projesini gündeme getirmişti. Toplam 60 milyar metreküpün üzerinde doğalgazı 4 boru hattı ile Türkiye’ye ulaştırıp, hem Türkiye’nin hem de Avrupa’nın gaz ihtiyacını karşılamayı planlayan Rusya’nın projesi Türkiye’yi enerji piyasasının önemli aktörü haline getirecekti. Projeye ilişkin görüşmeler durduruldu. İptal edileceğine ilişkin resmi bir açıklama yok. Ancak yılda 50 milyar metreküp gaz tüketen Türkiye hem Türk Akımı’nın iptal edilebileceği, hem de Rusya’nın sattığı yıllık 26 milyar metreküp doğalgazı “bakım” ya da “arıza” gibi bahanelerle kesebileceği ihtimaline karşı hazırlık yapıyor. Türkiye’nin doğalgaz depolama kapasitesi yüzde 5 gibi Avrupa’nın en düşük seviyesinde. Bu yüzden alternatif doğalgaz kaynaklarının devreye sokulması hayati önem taşıyor.

Olayın hemen ardından Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 2 Aralık’ta Katar’a yaptığı ziyarette uzun vadeli sıvılaştırılmış doğalgaz alımına ilişkin mutabakat anlaşması imzalandı. BOTAŞ (Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi) 3 Aralık’ta da Kuzey Irak’tan 180 kilometrelik doğalgaz hattı döşenmesi için ihale açacağını duyurdu.

Başbakan Davutoğlu, 3 Aralık’ta Azerbaycan’a giderek Şahdeniz-2 sahasından Türkiye ve Avrupa’ya 2018 yılından itibaren yılda 16 milyar metreküp doğalgaz taşıyacak olan TANAP’ın daha erken devreye alınması, bu arada Türkiye’nin Azerbaycan’dan satın aldığı gazın artırılması için görüşme yaptı.

Başbakan Ahmet Davutoğlu, doğalgazda kesinti ihtimalini Habertürk televizyonuna şöyle değerlendirdi:

“Rusya’nın böyle bir yola tevessül edeceğini düşünmüyorum. Uluslar arası hukuktan kaynaklanan karşılıklı haklarımız, taahhütlerimiz var. Bu bir bavul ticareti değil. Ama en kötü ihtimale hazırlıklı olmamız lazım. Onun için Enerji Bakanlığına değişik alternatifleri çalışma talimatı verdim.”

Davutoğlu, İran ve Azerbaycan’dan alınan doğalgaz miktarını ve sıvılaştırılmış doğalgazı artırma imkanlarının değerlendirileceğini, başka alternatifler üzerinde de durulduğunu belirtti.

Başbakan, Rusya’nın Türkiye’ye yönelik sebze-meyve ambargosu için “Türkiye’nin dünyada pazar sıkıntısı yok. Başka yerlere de satar. İlk alacağımız karar Rusya gümrüklerinde bekleyen sebze ve meyveyi, orada bozulmasını engelleyecek şekilde geri çekmektir” dedi.

Peki İsrail ve Mısır’ın bulduğu doğalgaz yatakları da değerlendirilebilir mi?

BOTAŞ eski Genel Müdürü Gökhan Yardım sorunun yanıtını Al-Monitor’a anlattı:

“Mısır’la ilişkilerimiz iyi değil. İsrail gazının Avrupa’ya taşınmasında en ekonomik yol Türkiye. Özel sektörümüzde 4-5 firma ile görüşmeler sürüyordu. Sonra kesildi. İsrail gazın taşınmasıyla ilgili yasal sorunlar Netanyahu’nun imzaladığı bir kanunla aştı. Bundan sonra Türkiye ile kesilen sürecin ilerleyeceğini düşünüyorum. İki ülke arasındaki ilişkilerin normalleşmesi bu projenin ilerlemesi için önemli. Rusya liderliği sağduyuyu kaybetmiş gibi görünse de, bunun doğalgaz anlaşmalarının iptaline gideceğini zannetmiyorum. Böyle olursa tüm Avrupa’da zaten var olan Rus gazına karşı olumsuz düşünceler iyice gelişir.”

Gökhan Yardım, en yakın zamanda devreye sokulacak seçeneğin Kuzey Irak doğalgazı olduğunu belirterek “2016’da veya en geç 2017’de gaz akışının başlayabileceği söyleniyor. Bu hattan 2020 yılında 20 milyar metreküp gaz gelmesi ve 10 milyar metreküpün Avrupa’ya gönderilmesi planlanıyor” dedi.

Ağır fatura

Türkiye’den Rusya’ya en fazla sebze-meyve ihracatı yapan il Antalya. Rus turistlerin en fazla ziyaret ettiği, en fazla konut satın aldığı, en çok Türk-Rus evliliğinin bulunduğu il de Antalya.

CHP Antalya Milletvekili Çetin Osman Budak, Rus uçağını düşürmenin Türkiye’ye maliyeti üzerine kapsamlı bir araştırma yaptı. Al-Monitor’a konuşan Budak, kayba uğrayan sektörlerle ilgili bir rapor hazırlayarak hem parti yönetimine hem de Hükümete sunacağını bildirdi. İlişkilerin tamamen kopması durumunda ne olacağını şöyle anlattı:

“Rusya’ya ihracatımız 6 milyar dolar. Rusya’dan gelen 4,5 milyon turistten 6 milyar dolar civarında gelirimiz var. Bavul ticaretinden 2014’te 8,5 milyar dolar gelir sağladık. Türkiye’de en fazla konut alan yabancılar içerisinde Ruslar 3. sırada. Müteahhitlik sektörümüzün Rusya’da 2,3 milyar dolarlık işi var. Bunları da eklediğimizde kaybımız 20 milyar doların çok üzerine çıkacaktır. Rusya’ya en fazla sebze-meyve ihracatı Antalya’dan yapılıyordu. İhracat durdu. Ürünler dalında ve depolarda kaldı. Örnek vereyim, dikenli salatalığın fiyatı 1 lira 80 kuruştan sadece 80 kuruşa indi. Oteller yarı fiyatına düştü. Tarımda, turizmde, tekstilde işsizlik artacak. Bu bir afet durumudur. Ona göre tedbir alınmalı.”

Ancak Ekonomiden Sorumlu Başbakan Yardımcısı Mehmet Şimşek o kadar karamsar değil. Şimşek, en kötü senaryoda Türkiye’nin kaybının 9 milyar dolar olacağını söyledi.

İki ülke arasındaki ticaret hacmine bakıldığında geçen yıl Türkiye’nin 6 milyar dolarlık ihracat yaptığı, buna karşılık Rusya’nın 16 milyar dolarlık doğalgazla birlikte Türkiye’ye 25 milyar 300 milyon dolarlık satış gerçekleştirdiği görülüyor.

Türkiye şu anda Rusya’nın hamlelerini izliyor. İlişkiler diplomatik yollarla düzelmezse bu kez Türkiye’den karşı hamleler gelebilir. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Türk Akımı tarafımızdan rafa kaldırılmıştır” sözü Türkiye’nin ilk büyük hamlesi olarak nitelendirilebilir.

Rusya Türkiye’den 6 milyar dolarlık mal alıyor ama Türkiye’nin Rusya’dan doğalgaz dışı alımı 9 milyar doların üzerinde.

İlişkiler diplomatik yollarla düzelmezse bu kez Türkiye’den karşı hamleler gelebilir. Doğalgazdaki alternatif arayışları diğer malların alımına yansırsa Rusya’nın zor durumdaki ekonomisi de en az Türkiye kadar zarar görebilir. Ama yaşanan krizin Türkiye açısından uyarıcı bir etkisi oldu: Rusya’ya bu kadar fazla bel bağlamanın stratejik bir hata olduğu görüldü!…

Recommended Articles

Suriyelilerin hem işi hem eğitimi koronavirüs kurbanı
Mahmut Bozarslan | Mülteciler | Nis 27, 2020
COVID-19 krizi gıdada kıtlık korkusu yarattı
Mustafa Sönmez | | Nis 24, 2020
İstanbul Havaalanı koronavirüs kurbanı
Mustafa Sönmez | Coronavirus | Nis 21, 2020
Cihatçı havuzundan Türkiye’ye ortak çıkar mı?
Fehim Taştekin | | Nis 15, 2020
İşsiz sayısı yüzde 100 artışla 10 milyona koşuyor
Mustafa Sönmez | | Nis 9, 2020

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Türkiye'nin Nabzı

al-monitor
Türkiye hapsolduğu çemberi kırabilir mi?
Fehim Taştekin | Savunma ve güvenlik iş birliği | May 23, 2020
al-monitor
Koronaya karşı “Ayasofya” kartı
Kadri Gürsel | Kültürel Miras | May 20, 2020
al-monitor
Giyim-tekstile pandemi vurgunu
Mustafa Sönmez | ekonomi ve ticaret | May 20, 2020
al-monitor
Libya Erdoğan’ın yüzünü güldürüyor mu?
Fehim Taştekin | Libya’daki çatışma | May 18, 2020