İsrail’in ilhak planı iki eski komutanın elinde

İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun Batı Şeria’ya yönelik ilhak planında Savunma Bakanı Benny Gantz ve Dışişleri Bakanı Gabi Aşkenazi’nin tutumu belirleyici olacak.

al-monitor İsrail Savunma Bakanı Benny Gantz ve Dışişleri Bakanı Gabi Aşkenazi Kudüs’teki haftalık kabine toplantısında, 31 Mayıs 2020.  Photo by Photo by REUTERS/Ronen Zvulun..
Ben Caspit

Ben Caspit

@BenCaspit

İşlenmiş konular

donald trump, us peace plan, benjamin netanyahu, gabi ashkenazi, benny gantz, annexation

Haz 12, 2020

İsrail’in Batı Şeria’ya yönelik ilhak planının anahtarı, ikisi de genelkurmay başkanlığı yapmış olan Savunma Bakanı Benny Gantz ve Dışişleri Bakanı Gabi Aşkenazi’nin elinde. İki bakan ilhak konusunda alınacak kararda Washington nezdinde kritik söz sahibi olarak konumlanmayı başardılar. Washington’un koronavirüs ve polis şiddeti krizleriyle boğuşmasını fırsat bilen ikili, Donald Trump yönetimiyle bir anlayış birliği sağladı. Buna göre Başkan Trump, hükümetin her iki kanadından, yani Başbakan Benjamin Netanyahu’nun Likud Partisi ve Gantz ile Aşkenazi’nin Mavi Beyaz Partisi’nden tam destek alması koşuluyla İsrail’in kararlaştıracağı ilhak adımını destekleyecek. 

Gantz ve Aşkenazi’nin Trump’a yakın bazı isimlerle, özellikle Başkan’ın damadı Jared Kushner ve Jason Greenblatt’ın ardından ABD’nin Orta Doğu özel temsilcisi olan Avi Berkowitz ile doğrudan diyaloğu var. Bu iki isimden birinin ABD’nin, Mavi Beyaz tarafından benimsendiği sürece İsrail’in alacağı her türlü kararı destekleyeceği bilgisini Gantz ve Aşkenazi’ye ilettiği tahmin ediliyor. Mavi Beyaz liderlerinin yakın bir çalışma arkadaşı Al-Monitor’a yaptığı açıklamada “Veto yetkisi aldık. Bu yetkiyi kullanır mıyız emin değiliz” dedi. 

Gantz ve Aşkenazi iki arada bir derede kalmış görünüyor. Gantz 10 Haziran’da yerleşimcilerin liderleri ile görüştü. Böyle bir toplantıda havanın gergin olması, seslerin yükselmesi, İsrail’in Batı Şeria’daki yerleşimler üzerinde tam egemenlik tesis etmesini isteyen yerleşimciler ile böyle bir adıma muhalefeti temsil eden isim arasında bir savaş hattının oluşması beklenirdi. Ancak toplantı yumuşak bir havada geçti. Görüldüğü kadarıyla Gantz ilhaka destek vermeyi ciddi ciddi düşündüğünü ancak bu ilhakın yerleşimcilerin istediği tüm toprakları kapsamadığı mesajını verdi. Gantz’ı okumak kolay değil. İmaları, yarım ağızla söyledikleri her zaman somut adımlara dönüşmüyor. Gantz ve Aşkenazi’nin hafta sonunda bir araya gelmesi ve Netanyahu’yla önümüzdeki hafta yapacakları görüşme için pozisyon belirlemesi bekleniyor.

Bu arada güvenlik teşkilatının başkanları — Genelkurmay Başkanı Korgeneral Aviv Koçavi, Mossad Başkanı Yossi Cohen, Şin Bet Direktörü Nadav Argaman ve Askeri İstihbarat Başkanı Tümgeneral Tamir Heyman -- ilhakın muhtemel sonuçları konusunda güvenlik kabinesine bilgi verecekler.

Karar bu toplantıların ardından verilecek ancak o noktada bile Trump’ın duruşu netleşmeyebilir. Zira ABD Başkanı’nı anlamak Gantz’ı anlamaktan bile zor. Washington’dan gelen işaretlere göre Trump’ın evanjelist tabanı şu an ilhakla pek ilgili değil. İçteki huzursuzluk, ekonomik kriz, isyanlar ve yaklaşmakta olan başkanlık seçimi, İsrail’le ilgili konuları geri plana itiyor ve ilhak meselesinde belirsizlik yaratıyor. 

Mavi Beyaz’dan bir başka kıdemli kaynağa göre “Kesin olan bir şey var: Trump’ın planında öngörüldüğü gibi Batı Şeria’nın %30’unun tam ilhakı diye bir şey olmayacak.” 

İki eski genelkurmay başkanının güvenlik teşkilatı yöneticilerinin tavsiyelerine kulak tıkaması da pek olası değil. Koçavi ve meslektaşlarının güvenlik alanında gerilimin tırmanabileceği, ilhakın ağır bir faturası olabileceği yönündeki uyarıları Aşkenazi ve Gantz tarafından göz ardı edilmez.

Tüm bunların nereye varacağı önümüzdeki ay belli olacak. Bilgiye dayalı bir tahminle, İsrail’in ilhak kararı alması hâlinde buna tabi olacak bölgenin, yerleşimcilerin beklentilerinden çok daha küçük ve Amerikan planında öngörülen %30’un uzağında olacağı beklenebilir. 

Gantz ve Aşkenazi’nin ilhakın olası getirilerinden çok sakıncalarına odaklandığı anlaşılıyor. Son gelişmelere vakıf bir güvenlik kaynağı, kimliğinin saklı kalması kaydıyla Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Amerikalılar Arap dünyasını, hiç değilse Arap dünyasının büyük bölümünü ikna etme sözü vermişti. Bunu yapamadıkları ortada. Arap dünyasının hiçbir önde gelen liderinden destek yok.” Kaynak, Birleşik Arap Emirlikleri’nin Washington Büyükelçisi Yusuf El Uteybe’nin 12 Haziran’da bir İsrail gazetesinde yayımlanan ve İsrail’i ilhaktan kaçınmaya çağıran çarpıcı yazısına dikkat çekti. 

Almanya Dışişleri Bakanı Heiko Maas geçtiğimiz günlerde aceleyle İsrail’e geldi ve yeni mevkidaşı Aşkenazi’nin yanı sıra Gantz ve Netanyahu ile görüştü. Alman bakan ilhakın doğuracağı sonuçlar hakkında uyarılarda bulunurken, uluslararası tablo da bu ziyaretle bir ölçüde netleşti. 

Ziyaretin ardından Al-Monitor’a konuşan siyasi bir kaynak Almanya’nın “İsrail’e yaptırım uygulamayacağını, Filistinlilerin ilhakın ardından devlet ilan etmesi hâlinde bu devleti tanımayacağını” belirtti. Ancak aynı kaynak, “İsrail’in menfaatlerinin ciddi zarar göreceği, İsrail’in Avrupa nezdindeki konumunun olumsuz etkileneceği konusunda uyardılar” dedi.

Filistin Yönetimi İsrail’in Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde savaş suçlarından yargılanmasını sağlamaya çalışıyor ve bu, Mavi Beyaz’ı özellikle kaygılandırıyor. Siyasi kaynak, “Bu girişim devam ediyor ve ilhak sayesinde ivme kazanabilir ve sonuca ulaşabilir. Bu, göz ardı edilebilecek bir şey değil” dedi. 

Üst düzey bir Mavi Beyaz mensubu da şöyle konuştu: “An itibarıyla ABD hariç dünyadaki hiçbir devlet ilhaka destek vermiyor. Ne Çin ne Rusya ne Avrupalılar ne de Japonya… Bu, Netanyahu ile Trump arasında bir konu olmaktan öteye geçmedi ve Trump’ın şu an nerede durduğundan emin değiliz.”

Peki, tüm bunlardan nasıl bir sonuç çıkıyor? Gantz ve Aşkenazi ilhakı tümüyle bloke etmekte zorlanacak. Bunun tarihi, eşsiz bir fırsat olduğunu biliyor, bazı yerleşim bloklarını ilhak etmenin tarihi önemini kavrıyorlar. Öte yandan Ürdün’deki rejimin istikrarının Ürdün Vadisi’ni ilhak etmekten daha önemsiz olmadığını, hatta belki daha önemli olduğunun farkındalar. 

Gantz ve Aşkenazi’nin gözü şimdi çizilen sınırlarda. Amerikan planında bir Filistin devletiyle birlikte ilhaka imkân veren harita yüzeysel ve muğlaktı. Gerçek harita şimdi Başbakanlık’taki bir ekip tarafından çiziliyor. Harita modüler olacak ve tam, tama yakın, kısmi veya minimal tüm ilhak seçeneklerini gösterecek. Ayrıca her bir ilhak seçeneğiyle ortaya çıkan bölgelerde kaç Filistinlinin yaşadığını tespit etmeye, izole Yahudi yerleşimlerinin sınırlarını ve bunlara erişim sağlayan yolları belirlemeye çalışacak. Böyle bir haritayı hakkıyla hazırlamak aylar sürer. Ekip zamanla yarışıyor.

Neticede Mavi Beyaz büyük olasılıkla İsrail’de geniş kabul gören ve birkaç yerleşim blokunu kapsayan kısmi bir ilhakı, ayrıca Filistinliler için 2017’de Savunma Bakanı Avigdor Liberman’ın önerdiği türden bonkör bir tazminat paketini benimseyecek. “Kalkilya planı” diye anılan plan o dönem Netanyahu’nun sağcı hükümeti tarafından reddedilmişti. Gantz ve Aşkenazi’nin hesabı, Filistinlilere Batı Şeria’nın C Bölgesi’nde Kalkilya ve Cenin kentlerini geliştirecek geniş topraklar ve cazip bir ekonomik tazminat paketi verilirse ilhakın temkinli bir şekilde gerçekleşebileceği yönünde.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

İsrail’in “Silikon Vadisi” projesi Doğu Kudüs’ü daha da parçalayacak
Ahmad Melhem | | Haz 16, 2020
Türkiye-İsrail ilişkileri: Yumuşama işaretleri ne kadar gerçekçi?
Amberin Zaman | | May 27, 2020
Türkiye hapsolduğu çemberi kırabilir mi?
Fehim Taştekin | Savunma ve güvenlik iş birliği | May 23, 2020
İsrail ve Türkiye arasında buzlar eriyor mu?
Rina Bassist | Koronavirüs | Nis 13, 2020
Netanyahu’nun koronavirüse karşı gizli silahı: Mossad
Ben Caspit | Koronavirüs | Nis 1, 2020

Recent Podcasts

Featured Video

More from  İsrail'in Nabzı

al-monitor
İsrailli turistler koronavirüse rağmen Türkiye’den vazgeçmiyor
Mordechai Goldman | Turizm | Ağu 5, 2020
al-monitor
İsrail ve Türkiye arasında buzlar eriyor mu?
Rina Bassist | Koronavirüs | Nis 13, 2020
al-monitor
Netanyahu’nun koronavirüse karşı gizli silahı: Mossad
Ben Caspit | Koronavirüs | Nis 1, 2020
al-monitor
Rusya, İsrail ile Hamas arasındaki oyunun kurallarını değiştirebilir
Shlomi Eldar | Rus etkisi | Mar 4, 2020