نبض ترکیه

داستان یک روشنفکر در ترکیه که از زندان فرار کرد

p
By
Article Summary
پس از سال‌ها محاکمه و بازداشت، سوان نیشانیان، بمبی را در توییتر منفجر کرد. او نوشت که از زندانی در ترکیه فرار کرده است.

فضای توییتر در میان کاربران ترک، با یک پست در ۱۴ جولای، جنجالی شد: «پرونده پرواز کرد. همین آرزو را برای ۸۰ میلیون باقی‌مانده دارم.» این توییت را سوان نیشانیان، زبان‌شناس و نویسندهٔ ارمنی، منتشر کرده بود؛ فردی که از سال ۲۰۱۴ در زندان به سر می‌بُرد. نیشانیان بنا بر سبک آتشین خود،  توییتر را انتخاب کرد تا اعلام کند که از زندان گریخته و دوباره فردی آزاد است.

برای سال‌ها، نیشانیان فردی جنجالی در صحنهٔ روشنفکری ترکیه بود. او که دانش‌آموختهٔ دانشگاه‌های کلمبیا و ییل است، لغت‌نامه‌ای مشهور دربارهٔ ریشه‌شناسی و همچنین راهنماهای سفر متعددی را به نگارش درآورده است. اما آن‌چه باعث شد که او به شخصیتی جنجالی بدل شود، نوشتن کتابی بود با عنوان «جمهوری عوضی» که در آن تابوها دربارهٔ جمهوری ترکیه و بنیان‌گذارش، مصطفی کمال آتاتورک را شکست و خشم ترک‌های ملی‌گرا و سکولار را برانگیخت. او با انتقاد تند از دین، خشم ترک‌های مذهبی را نیز متوجه خود ساخت.

سلسله رویدادهایی که به زندانی‌شدن او منجر شد، به سال ۱۹۹۵ بازمی‌گردد. در آن زمان نیشانیان به روستای خوشمنظرهٔ شیرینجه در نزدیکی سواحل دریای اژه رفت و با بازسازی خانه‌های سنتی این روستای خالی از سکنه، آن‌ها را به مهمانخانه‌های پانسیون-مانند تبدیل کرد.

با تلاش‌های نیشانیان، شیرینجه به زودی تبدیل به یک مقصد مشهور توریستی شد. اما مشکلی وجود داشت: آن بخش، منطقهٔ محافظت‌شده محسوب می‌شد و این بدان معنا بود که فعالیت ساخت‌وساز نیشانیان غیرقانونی بود. مع الوصف، تخطی او بیشتر به دیوان‌سالاری دست‌ و پا گیر ترکیه بازمی‌گشت. پس از آن‌که روستا در سال ۱۹۸۷ به عنوان منطقهٔ حفاظت‌شده اعلام شد، مقامات قرار بود که ظرف یک‌سال طرح منطقه را بازبینی کنند؛ کاری که انجام نشد. این روستا به عنوان بخشی جدا مانده از شهر پرشکوه و تاریخی اِفِسوس در ترکیه، به صورت ویرانه‌ای درآمده بود. نیشانیان که از نامه‌نوشتن به مقام‌ها برای تصمیم‌گیری دربارهٔ طرح منطقه به ستوه آمده بود، تصمیم گرفت که دست به یک اقدام عملی بزند. فرمان‌های تخریب متعدد علیه پانیسون‌های او، همزمان بودند با انتشار نوشته‌های جنجالی‌اش. نیشانیان در یک مصاحبه گفت دردسرهای او پس از آن آغاز شد که ستون‌نویسی را در روزنامهٔ «طرف» در سال ۲۰۱۰ آغاز کرد. او گفت: «۲۳ دستور تخریب در سال ۲۰۱۰ صادر شد.»

در ترکیه که ساخت و ساز غیر قانونی با کمترین دردسر مواجه است، سخت‌گیری مقام‌ها و دادگاه‌های او بسیار غیرعادی بودند. یکی از مثال‌های چشمگیر، بنای کاخ عظیم رجب طیب اردوغان بود که در منطقهٔ محافظت‌شده ساخته می‌شد و علی‌رغم حکم ممنوعیت از سوی دادگاه، ساخت آن ادامه یافت. بعد از حکم دادگاه در سال ۲۰۱۴، اردوغان با یک اظهار نظر به یاد ماندنی، حکم دادگاه را به چالش کشید: «اگر می‌توانند، بیایند و تخریبش کنند.»

نیشان نیز از سر نهادن به حکم تخریب امتناع کرد. به عنوان نافرمانی بعدی، او یک بنای برج‌مانندی را ساخت تا «جمهوری خودش را اعلام کند.» زمانی که صحبت از تخریب به دست مقام‌ها شد، او گفت: «مگر از روی نعش من عبور کنند» و دعوتنامه‌هایی را به مراسم «ترحیم» خودش منتشر کرد تا توجه اذهان عمومی را به این مسئله جلب کند. شیرینجه در نهایت‌ تخریب نشد اما نیشان روز دوم ژانویه ۲۰۱۴ به زندان افتاد.

پیش از رفتن به زندان، او در مصاحبه‌ای با یک مجله، در حالی که عکسش در وان یک حمام با در دست داشتن جام شراب منتشر شد، گفت: «دولت نمی‌تواند روح مرا تخریب کند، حتی اگر هشت سال و نیم دیگر را در زندان بگذرانم.»

کارزارهای بسیاری برای آزادی نیشانیان راه‌اندازی شد؛ از جمله یکی که علی نسین، ریاضی‌دان مشهور ترکیه، در آن نقش داشت. نسین که خود یک دهکدهٔ ریاضی در شیرینجه تأسیس کرده بود، تحت بازجویی قضایی به اتهام ساخت و ساز غیر قانونی قرار گرفت؛ امری که نشان می‌دهد چگونه دستگاه قضایی مانند چماقی علیه روشنفکران در ترکیه به کار گرفته می‌شود.

هنگامی که نیشانیان در زندان بود، پرونده‌های دیگری نیز علیه او به جریان افتاد؛ آن‌قدر که دنبال‌کردن محاکمه‌ها و احکام زندان کار آسانی نبود. نیشانیان می‌گوید که محکومیت‌های او جمعاً حدود ۱۸ سال شدند که طبق قوانین کشور، باید شش سال و نیم آن‌را در زندان می‌گذراند - اگر پرونده‌ٔ دیگری باز نمی‌شد.

نشانیان در زندانی بود که اجازه داشت تا در برخی روزها، با اجازه به مرخصی برود. او از این امکان استفاده کرد تا فرار کند. نیشانیان این‌بار به زندان بازنگشت و در پی توییت روز ۱۴ جولای او، وزیر دادگستری باقر بوزداغ، در اطلاعیه‌ای عجولانه گفت که حکم جلب برای فرد فراری صادر شده است. در همین حال، مقام‌های زندان، با اقدام‌های انضباطی مواجه شدند.

نسین، دوستش را یک آدم چندزبانه می‌خواند که در کنار تسلط به انگلیسی، فرانسوی و آلمانی، مهارت‌هایی نیز در عربی و لاتین دارد. تسلط «محشر» او به زبان ترکی و ریشه‌شناسی آن قابل بحث نیست. با این که جای نیشانیان فعلاً معلوم نیست، اما به نظر می‌رسد که دیگر این روشنفکر برجسته در ترکیه حضور ندارد.

در حالی که نیشانیان فرار کرد، شش مدافع برجستهٔ حقوق بشر -ادیل اسر، گونال کورشون، ولی آجو، اوزلم دالکیران، پتر ستودتنر و علی غراوی- در پی حملهٔ پلیس به سمینار آموزشی‌شان در یک جزیره در استانبول، بدون هیچ توجیه حقوقی بازداشت شدند. این کنش‌گران اکنون به دیگر همکاران مشهور خود در ترکیه پیوسته‌اند؛ جایی که حدود ۱۷۰ روزنامه‌نگار، نمایندگان پارلمان و نویسندگان نیز در آن حضور دارند. آنان قربانیان سرکوب‌های گستردهٔ دولتی هستند که از زمان کودتای نافرجام سال گذشته آغاز شد. صدها دانشگاهی نیز در حال حاضر به‌رغم اخراج از دانشگاه، تحت محاکمه نیز قرار دارند. آنان که هنوز آزادند، زیر تهدید دائم به اقدام قضایی زندگی می‌کنند.

این امر ما را به توییت نیشانیان بازمی‌گرداند که تمام ترکیه را به زندان تشبیه کرده و خواستار آزادی تمام هموطنانش شده است. او کمی بعد با اشاره به هیاهویی که توییتش ایجاد کرد، نوشت: «فکر می‌کنم حس تمامی کشور را بیان کردم. ۸۰ میلیون نفر آرزوی فرار از دیوانه‌خانه‌ای را دارند که در آن به بند کشیده شده‌اند.»

Found in: architecture, cultural heritage, minority rights in turkey, armenians, judiciary, construction, penal code
x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept