چرا ایران هنوز به روسیه در زمینه سوریه اعتماد ندارد؟

با وجود همکاری نزدیک خود با روسیه در زمینه سوریه، مقامات سیاسی و نظامی ایران به طور فزاینده در مورد نیت مسکو و استراتژی بلند مدت آن در این کشور مشکوک می باشند.

al-monitor .

موضوعات

syrian civil war, syrian cease-fire, sergei shoigu, russian influence in syria, russia-syria relations, iranian intervention, iranian influence, iran-russian relations

خرداد ۲۶, ۱۳۹۵

در 10 ژوئن گذشته، تهران میزبان وزرای دفاع روسیه و سوریه در وزارت دفاع ایران به منظور تبادل نظر و گفتگو پیرامون مبارزه با تروریسم بود. این گفتگوها که میان وزرای دفاع سه کشور برگزار شد، در نوع خود بی سابقه است. این بار و برعکس دفعات پیشین، این مسکو نبود که نقش محور سیاسی میان سه کشور درگیر در سوریه را بازی می کرد، بلکه جمهوری اسلامی ایران محور گفتگوها قرار داشت. در جریان این دیدار، هر سه وزیر دفاع بر عزم پایتخت های خود برای «ادامه عملیات نظامی تا نابودی کامل» تروریسم به خصوص در سوریه تاکید داشتند.

سردار سرتیپ حسین دهقان وزیر دفاع ایران ضمن تاکید بر تداوم تصمیم تهران برای کمک نظامی به دولت سوریه، از نگرانی این کشور در دستیابی گروه داعش به تسلیحات اتمی سخن گفت. وی همچنین درباره آتش بس های موقت در سوریه و به خصوص در حلب اظهار داشت: «ما با آتش‌بس تضمین‌شده‌ای که موجب تجدید قوای تروریست‌ها در این کشور نشود، موافق هستیم.» اشاره ژنرال دهقان به آتش بسی که موجب تقویت قوای تروریست ها نشود، به حادثه حمله گروه بنیادگرای جیش الفتح در 7 می گذشته اشاره دارد. در جریان این حمله در شهرک خان طومان، حدود 13 افسر ایرانی کشته و تعدادی نیز به اسارت گرفته شدند. علاوه بر این، کماندوهای کلاه سبز نیز که در این جبهه حضور داشتند متحمل خسارات انسانی و عقب نشینی از مواضع خود شدند. این حمله بزرگترین حمله گروه های معارضه علیه نیروهای ایرانی و بیشترین هزینه غیرمادی را برای تهران در جنگ سوریه دربر داشت.

پس از این حمله، بسیاری از استراتژیست های وابسته به سپاه پاسداران که پیشتر از حضور نظامی روسیه در سوریه استقبال می کردند، نسبت به ماهیت نیت روس ها از حضور نظامی در کنار نیروهای سوری، ایرانی و لبنانی ابراز تردید و ترس کردند. به باور این عده و مخالفان حضور نظامی روسیه در سوریه، مسکو دلیلی برای هزینه بیشتر تا رسیدن تهران به اهداف راهبردی خود در سوریه نداشته و بدون اطلاع تهران، به دنبال دستیابی به اهداف خود در سوریه است.

از این رو، فضای رسانه ای و تحلیلی در ایران که پیشتر بر اعتماد کامل بر بازی طرف روس در سوریه استوار بود، با سکوت و تردید عمیقی مواجه شد. این موضوع نه تنها در سطح رسانه ها و تحلیلگران، بلکه میان سیاستمداران و مقامات سیاسی و نظامی نیز کشیده شد. به عبارت بهتر، میان سیاستمداران ارشد و نظامیان بر سر نیات روسیه در سوریه اختلاف نظر پیش آمده است. دولت حسن روحانی به خوبی از هزینه های بسیار زیاد جنگ سوریه برای اقتصاد ایران آگاه است و از این رو علاقه ای به تداوم وضعیت فعلی ندارد. از سویی دیگر، مهمترین هدف استراتژیک نظامیان ایرانی از جنگ سوریه، «تضمین حفظ خطوط تدارکاتی-تسلیحاتی زمینی از ایران به عراق، سوریه و لبنان» است که در حال حاضر تقریبا قطع است. تهران تاکنون برای نیل به چنین هدفی، جدای از هزینه های انسانی و سیاسی، بین 30 تا 60 میلیارد دلار هزینه کرده است. این درحالی است که اعتماد صد در صدی به عزم دولت اسد و نیت دولت روسیه همچنان در هاله ای از ابهام قرار دارد.

وقوع چند رویداد مهم سیاسی و میدانی در جنگ سوریه طی دو ماه گذشته از جمله: توافق محرمانه آمریکا و روسیه بر سر ارتش آزاد سوریه، قبول آتش بس از سوی مسکو بدون اطلاع تهران و لبنان و همچنین توقف موقت حملات هوایی علیه معارضان میانه رو وجبهه النصره سبب شده است تا تهران بیش از پیش نسبت به شریک راهبردی خود در سوریه احساس خطر کند. از این رو، مذاکرات نظامی-امنیتی به منظور برگزاری نشست سه جانبه میان وزرای دفاع سه کشور در تهران آغاز شد.

مهمترین هدفی که تهران از برگزاری این نشست دنبال می کرد، فهماندن این موضوع به شرکای روس و سوری خود بود که تهران همچنان بازیگر اصلی نبرد سوریه بوده و حاضر نخواهد بود تا تحقق تمامی اهداف خود از این جبهه به میل دولت اسد یا پوتین عقب نشینی کند.

البته در این میان هماهنگی میان تهران و دمشق نسبت به دمشق و مسکو به نظر می رسد بیشتر نیز شده است. به خصوص که بشار اسد نیز مانند تهران از نیات متحد روس خود احساس ترس کرده و در پیامی به همتای روس خود تصریح کرد که «به کمتر از پیروزی کامل در حلب راضی نیستیم».

اگرچه مسکو از زاویه نگاه استراتژیک به همتای آمریکایی خود در مورد سوریه مینگرد، اما اهمیت این موضوع را درک کرده است که بدون همکاری با تهران و دمشق نمی تواند «آخر بازی سوریه» را رقم بزند. از این رو، وزیر دفاع این کشور به تهران سفر کرده است. به گفته برخی منابع آگاه ایرانی، وزیر دفاع روسیه نسبت به حادثه خان طومان و عدم اطلاع تهران از قبول آتش بس در حلب ابراز تاسف کرده و بر تعهد مسکو بر هماهنگی با طرف ایرانی خود در تمامی موضوعات سیاسی و نظامی تاکید کرده است.

اگرچه این قول جدید روسیه در برهه زمانی کنونی می تواند اهداف تاکتیکی تهران و حزب الله را تامین کند، اما نمی تواند شکاف های استراتژیک میان اهداف نظامی ایران و روسیه در موضوع سوریه را پر کند. به عبارت دیگر، فاصله میان تحقق اهداف ژئواستراتژیک روسیه و ایران در سوریه با محاسبه میزان هزینه نهایی هر یک از طرفین زیاد بوده و نمی تواند در دراز مدت این دو همکار موقت را به طور کامل در کنار یکدیگر قرار دهد. به عبارت دیگر، بزرگترین هدف مسکو، حفظ یک دولت وابسته به خود در دمشق و حفظ شهرهای بندری شرق مدیترانه برای ناوگان دریایی خود ندارد. این درحالی است که، ایران نیازمند حفظ سوریه و همچنین حداقل نیمه جنوبی این کشور برای تداوم جریان حمایت خود از حزب الله لبنان دارد. طبیعی است در صورت تحقق اهداف روسیه، این کشور دلیلی برای پافشاری بر تداوم وضعیت کنونی نخواهد داشت و این همان زنگ هشداری است که از ابتدای این بازی برای تهران به صدا درآمده است.

در نهایت می توان گفت، تهران چاره ای جز امید بستن به همکاری در ابعاد کوتاه مدت و تاکتیکی با شریک روس خود در سوریه نداشته و در دراز مدت میان دوراهی ورود تمام عیار به جنگ سوریه و عقب نشینی از اهداف خود قرار خواهد گرفت. مسئله ای که هم اکنون منجر به بروز دیالکتیک استراتژیک میان جناح موافق و مخالف در ایران شده است.

Recommended Articles

قطعه گم‌شده ترامپ در طرح پوتین برای سوریه
مرور اخبار هفته | دونالد ترامپ | خرداد ۱۳, ۱۳۹۷
تدابیر مسکو برای کاهش تنش میان ایران و اسرائیل
ماکسیم سوچكوف | | خرداد ۱۱, ۱۳۹۷
برخی نمایندگان جدید پارلمان عراق، هدف تحریم‌های کنگره
Bryant Harris | Iraqi elections | خرداد ۹, ۱۳۹۷
خروج آمریکا از برجام، برنامه ترکیه در سوریه را دچار مشکل کرده است
سمیح ایدیز | | اردیبهشت ۲۵, ۱۳۹۷
آیا جنگ میان ایران و اسرائیل قریب‌الوقوع است؟
بن کاسپیت | | اردیبهشت ۳, ۱۳۹۷

Recent Podcasts

Featured Video

More from  نبض ایران

al-monitor
احزاب کرد به دنبال حمایت آمریکا برای عملیات در ایران
Fazel Hawramy | Kurds | خرداد ۳۰, ۱۳۹۷
al-monitor
ایران و اروپا چگونه می‌توانند توافق هسته‌ای را نجات دهند؟
بیژن خواجه پور | Iran Deal | اردیبهشت ۲۴, ۱۳۹۷
al-monitor
پنج سناریوی محتمل در مورد سرنوشت برجام
سید امیر حسین موسویان | دونالد ترامپ | فروردین ۲۴, ۱۳۹۷
al-monitor
آنچه که ترامپ باید درمورد مردم ایران بداند
سید امیر حسین موسویان | Iran protests | بهمن ۳۰, ۱۳۹۶