زیر آوارهای منارهٔ «خمیده» در موصل، خرابههای مهمترین مسجد شهر قرار دارد. مسجد تاریخی جامع النوری هشت قرن پیش توسط نورالدین زنگی ساخته شد. زنگی یک رهبر مسلمان قرون وسطی بود که راه را برای حکومت صلاحالدین ایوبی باز کرد تا با صلیبیها بجنگد، بیت المقدس را در پی جنگ حطین در سال ۱۱۸۷ فتح کند و اسلام سنی را بر شیعه برتری دهد.
در آن زمان، سرزمینهای مسلمانان به دست نیروهای صلیبی افتاده بود. رهبری مسلمانان ضعیف بود و میان سلسلهٔ عباسی در بغداد و فاطمیها در قاهره، همچنین میان سایر حکومتهای اسلامی از فارس تا موصل و حلب، تفرقه وجود داشت. اختلاف میان شیعیان و سنیها در آن زمان به اوج رسید و زنگی نقشی مهم در نیرو بخشیدن به اهل سنت داشت. او حمدانیهای شیعه را که بر نواحی موصل تا حلب حکمرانی میکردند، شکست داد.
شهر موصل در طول تاریخ مکانی مهم از نظر جغرافیای سیاسی بوده است: مغولها، تیموریان، عثمانیها و ایرانیها در قرنهای گذشته این شهر را در اختیار داشتند یا تلاش میکردند که آنرا تحت کنترل خود بگیرند. موصل در لغت به معنای «متصل کننده» است و به همین دلیل است که یاقوت الحموی، جغرافیدان و تاریخنگار مشهور قرن دوازدهم، موصل را «دروازهٔ عراق، کلید خراسان و جادهای به سوی آذربایجان» نامید.
حموی در کتاب خود با عنوان معجم البلدان نوشت: «من همواره شنیدهام که دنیا سه شهر بزرگ دارد: دمشق که دروازهای به غرب است، نیشابور دروازهای به شرق و موصل که متصل کنندهٔ غرب به شرق محسوب میشود.»
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.
