رفتن به محتوای اصلی

پیام مانور دریایی مشترک ایران و عراق چیست؟

مانورهای نظامی مشترک ایران و عراق در خلیج فارس و همچنین در مرز عربستان با عراق، پیام روشنی از میزان نفوذ ایران بر همسایه‌اش است.
RTR2DROF-1.jpg

بغداد - هم‌زمان با مانور نظامی نیروهای شیعه حشد الشعبی تحت حمایت ایران که روز چهارم ژانویه در مرز عراق با عربستان سعودی صورت گرفت، نوری المالکی، نخست وزیر پیشین عراق نیز روز سوم ژانویه در تهران با حمله لفظی به عربستان سعودی، حاکمان ریاض را متهم کرد که تبدیل به منبع تروریسم و حمایت از گروه‌های تروریستی در منطقه شده‌اند.

پس از آن، مانور مشترک دیگری از سوی نیروهای دریایی ایران و عراق در اروند رود انجام شد. این رودخانه، از پیوستن دجله و فرات تشکیل می‌شود و آب این دو رودخانه بزرگ را به خلیج فارس هدایت می‌کند.

اظهارات مالکی و مانور نظامی اخیر، هر دو پیام روشنی به سعودی‌ها محسوب می‌شوند مبنی بر این که عراق، متحد تمام‌عیار ایران در برابر عربستان است.

روز ۱۶ دسامبر، نیروهای دریایی ایران، یک تمرین نظامی را با حضور اندکی از نیروهای دریایی عراق در اروند رود برگزار کرد. فرماندهان نیروی دریایی ایران گفتند که تمرین‌های نظامی با هدف ارتقاء گشت‌های دریایی مشترک، بازرسی قایق‌های مشکوک و جلوگیری از قاچاق، نفوذ یا دزدی دریایی در آب‌های اروند است. نیروی دریایی عراق در این تمرین با شش قایق دفاعی حاضر شد. تمرین مشترک، نخستین از نوع خود پس از برقراری روابط دو جانبه در سال ۲۰۰۳ است.

جبار الساعدی، رئیس کمیتهٔ دفاعی در شورای استانی بصره، این رزمایش را یک تمرین تاکتیکی صرفاً برای افزایش مهارت و قابلیت‌های نیروی دریایی عراق خواند. او به المانیتور گفت که تمرین‌ها دری را به سوی همکاری مشترک میان گاردهای ساحلی ایران و عراق باز کردند تا فعالیت قاچاقچی‌ها را کنترل کنند. او گفت که تمرین‌ها در زمینهٔ همکاری فعلی و جلسات با ایران، پیش خواهند رفت تا کارآیی امنیت دریایی مشترک ارتقاء یابد.

اروند رود ستون فقرات اقتصاد عراق است و کانالی برای گذر کشتی‌هایی محسوب می‌شود که از خلیج فارس به بندر بصره می‌روند. همچنین این رودخانه منبع اصلی آبیاری نخلستان‌هاست. اروند رود یا شط العرب، ۱۹۰ کیلومتر طول و در برخی مناطق حدود دو کیلومتر پهنا دارد.

ایران نیز سه بندر در طول شط العرب دارد: خرمشهر که به سرعت در حال توسعه است؛ آبادان و خسرو آباد. در سال‌های اخیر، ایران ساخت سه بندر دیگر را مضاف بر سکوهای فراساحلی، آغاز کرده است.

علاء الصفار، تحلیلگر سیاسی و استاد دانشگاه موصل، می‌گوید که آب‌های اروند رود کاملاً امن هستند و هیچ‌گونه فعالیت دزدی دریایی در آن وجود ندارد اما نیروی تمرین‌های مشترک نیروی دریایی عراق و ایران، برگزار شده تا پیامی به کشورهای خلیج برساند.

او به المانیتور گفت که تهران می‌خواست با اشاره به حسن روابط استراتژیک با بغداد، به کشورهای خلیج نشان دهد که حضورش در عراق، دائمی و باثبات است.

صفار همچنین گفت که نفوذ ایران در استان بصره رو به افزایش است و تمرین‌های دریایی مشترک زیر نظر سپاه پاسداران و تنها با پوشش رسانه‌های ایرانی انجام شده است. این نشان‌دهندهٔ میزان آزادی عمل ایرانیان در قلمرو عراق است.

وی افزود که مقام‌های عراقی چشم بر اهداف سیاسی که پشت این مانورهاست، می‌بندند و تنها دلایل امنیتی آن را جلوه می‌دهند.

مرتضی الشحمانی، رئیس کمیتهٔ بنادر در بصره، به المانیتور گفت: «مانورها، تمرین‌های تاکتیکی بودند تا فرماندهی جدید عراق میان بصره و سرفرماندهی منطقه مرزی افتتاح شود.» او گفت که تمرین‌ها به خوبی پیش رفتند و به بهبود قابلیت‌های نیروی دریایی ایران و عراق در زمینهٔ مهارت‌ها و استفاده از قایق‌ها و تجهیزات منجر شدند.

شحمانی گفت که مانورها بخشی از تبادل اطلاعات میان کشورهای همسایه عراق هستند تا سیستم اطلاعاتی بهبود یابد؛ او همچنین گفت که حفاظت از سواحل عراق در برابر دزدی دریایی، قاچاق مواد مخدر و ماهیگیرانی که از راه ایران وارد می‌شوند، ضروری است. وی اظهار کرد که شورای استانی بصره از فرماندهان مرزبانی دریایی خواست تا مانورها را با هدف توسعهٔ قابلیت‌های نیروی دریایی عراق انجام دهند.

اروند رود در سمت عراق دچار فرسایش شده و حدود ۴۰ هکتار از زمین‌های اطراف هر ساله به دلایلی چون بی‌توجهی، تعداد بالای کشتی‌های غرق شده و رسوب‌های کف رودخانهٔ کارون، از بین می‌روند. این امر باعث شده تا سنگ‌های رسوبی بیشتری به سمت ساحل ایرانی رودخانه بیایند و این باعث نگرانی درباره کنترل ایران بر مناطق نفتخیزی شده که در حال حاضر در تملک ایران هستند.

ایران از مزایای مندرج در قرارداد الجزایر که در سال ۱۹۷۵ امضاء شد، سود می‌برد. این قرارداد که میان صدام حسین -معاون وقت رئیس جمهوری عراق- و شاه وقت ایران، محمدرضا پهلوی، منعقد شد، خط تالوگ یا امتداد ژرف‌ترین نقاط رودخانه، به عنوان مرز به رسمیت شناخته شد.

مقام‌های محلی بصره درباره بی‌توجهی به از دست رفتن قلمرو عراق چیزی نگفتند. با این حال، به دنبال برقراری یک منطقهٔ آزاد به وسعت ۱۶۰ هکتار هستند که بخشی از آن در استان خوزستان ایران و بخش دیگر در بصره قرار دارد.

ماجد النصراوی، فرماندار بصره، روز چهارم دسامبر در بیانیه‌ای گفت که استقرار این منطقه نیازمند تصویب از سوی پارلمان است.

ژنرال قاسم رضایی، فرمانده گارد مرزی ایران، اهداف سیاسی پشت مانورها در شط العرب را مخفی نکرد. او روز ۱۱ دسامبر گفت: «این مانورها مؤید آن است که دو کشور اجازه نخواهند داد هیچ کشور ثالثی در امور امنیتی منطقه دخالت کند و بذر تفرقه و اختلاف را میان دو کشور بپاشد.»

این یک پیام شفاف در مورد نفوذ ایران در شط العرب بود که به کشورهای خلیج فرستاده شد.

تا زمانی که دولت عراق دفاع از حقوقش در اروند رود را نادیده بگیرد، ایران بیشتر در مرزهای عراق نفوذ خواهد کرد. این در حالی است که دولت عراق کماکان از اتخاذ موضعی محکم‌تر پرهیز می‌کند. 

More from Sara al-Qaher

Recommended Articles