رفتن به محتوای اصلی

واکنش‌ها نسبت به انتخاب تیلرسون برای پست وزارت خارجه

در حالی که قانون‌گذاران دموکرات و برخی از همکاران جمهوری‌خواه آنان، از معاملات وسیع تیلرسون با روسیه و عدم تجربهٔ رسمی دیپلماتیک او ابراز نگرانی کرده‌اند، چندین دیپلمات گفتند که تجارب برجسته‌ٔ او برای پست وزارت خارجه مفید است.
Rex Tillerson, chairman and CEO of ExxonMobil, testifies about the company's acquisition of XTO Energy before the House Energy and Environment Subcommittee on Capitol Hill in Washington January 20, 2010. U.S. Democratic lawmakers on Wednesday expressed concern that the merger of Exxon Mobil and XTO Energy would reduce competition in the oil and gas markets and increase the use of a controversial drilling technique.    REUTERS/Joshua Roberts    (UNITED STATES - Tags: POLITICS BUSINESS ENERGY) - RTR296RQ

واشینگتن - رکس تیلرسون، مدیر اجرایی اکسان‌موبیل، با چهار دهه سابقهٔ کار در این غول انرژی، نامزد دونالد ترامپ برای تصدی پست وزارت خارجه است. در حالی که قانون‌گذاران دموکرات و برخی از همکاران جمهوری‌خواه آنان از معاملات وسیع تیلرسون با روسیه و عدم تجربهٔ رسمی دیپلماتیک او ابراز نگرانی کرده‌اند، چندین دیپلمات گفتند که این فرد تجارب برجسته‌ٔ خود از مذاکره در محیط‌های پیچیده را به ارمغان خواهد آورد و «شکاف» میان سیاست خارجی واشینگتن و مجامع تجاری، می‌تواند دلیل بدفهمی در مورد تجارب تیلرسون باشد.

جیمز جفری، سفیر سابق آمریکا در عراق و ترکیه که مدتی به عنوان مشاور اکسان کار کرده است، می‌گوید که تیلرسون خاورمیانه را به مانند هر دیپلمات دیگری می‌شناسد.

جفری که اکنون عضو ارشد انستیتو واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک است، به المانیتور گفت: «رهبران تجاری در حد و اندازه‌های تجربهٔ بین‌المللی تیلرسون، موفقیت‌های شایانی در دیپلماسی داشته‌اند. او خاورمیانه و رهبرانش را مانند هر دیپلمات دیگری می‌شناسد.»

جفری افزود: «سیاست‌گذاری‌های بنیادین از سوی ترامپ و مشاورانش، از جمله خود تیلرسون پایه‌ریزی می‌شود اما می‌توان روی تیلرسون برای اجرای مناسب آن‌ها حساب کرد.»

تیلرسون ۶۴ ساله، به سال ۱۹۵۲در ویچیتا فالز تگزاس زاده شد و در سال ۱۹۷۵ به عنوان مهندس تولید به اکسان پیوست؛ او تمام زندگی کاری خود را تا کنون در این مجموعه گذرانده است. بر مبنای بیوگرافی تیلرسون در وب‌سایت شرکت متبوعش، او در سال ۱۹۹۵ به ریاست اکسان یمن رسید. در سال ۱۹۹۸، معاون اکسان ونچرز و همچنین رئیس اکسان نفت‌گاز شد که در حوزهٔ روسیه کار می‌کرد؛ و در سال ۲۰۰۶ مدیر اجرایی اکسان‌موبیل شد.

در سال ۲۰۱۱، اکسان شراکتش را با روس‌نفت سوریه برای اکتشاف نفت خام در مناطق قطبی روسیه آغاز کرد. در سال ۲۰۱۳، ولادیمیر پوتین نشان دوستی‌ [یکی از نشان‌های افتخار در روسیه] را به تیلرسون اعطاء کرد. وال استریت ژورنال در ماه جاری خاطرنشان کرده بود که تنها یک آمریکایی بیش از تیلرسون با پوتین مواجه بوده و او نیز هنری کیسینجر است.

همین موارد مربوط به روسیه در کارنامهٔ شغلی تیلرسون که با اخبار مربوط به ارزیابی سیستم‌های امنیتی آمریکا در مورد نقش روسیه در انتخابات آمریکا -به نفع دونالد ترامپ و به زیان هیلاری کلینتون- باعث شد تا واکنش اولیهٔ دموکرات‌ها نسبت به نامزدی تیلرسون، خشمگینانه باشد.

نمونه‌ٔ مشترک از واکنش‌های دموکرات‌ها به گزینش تیلرسون را می‌توان در بیانیهٔ الیوت ال. انگل، نمایندهٔ ارشد دموکرات در کمیتهٔ روابط خارجی مجلس نمایندگان دید که در تاریخ ۱۳ دسامبر انتشار یافت. او نوشت: «رکس تیلرسون برای حرفهٔ وزارت خارجه صلاحیت ندارد و سنا نباید او را تأیید کند.» وی افزود: «فارغ از عدم تجربهٔ محض او در عرصهٔ دیپلماتیک، پیوندهای گرم وی با روسیه و شخص ولادیمیر پوتین، می‌تواند معرف تضاد توجیه ناپذیری در وزارت خارجه باشد. به‌ویژه این‌که شواهدی دربارهٔ دخالت روسیه در انتخاب ترامپ، رئیس جمهوری منتخب، در حال ظاهر شدن است. باور پذیر نیست که آقای تیلرسون در رأس دستگاه دیپلماسی ما باشد.»

نگرانی دربارهٔ انتخاب تیلرسون از جانب جمهوری‌خواهان نیز ابراز شده است.

جان مک‌کین، سناتور جمهوری‌خواه آریزونا و رئیس کمیتهٔ نیروهای مسلح سنا، روز ۱۳ دسامبر در یک مصاحبهٔ رادیویی با شورای تحقیقات خانواده، گفت: «من نگرانی‌های معقولی دربارهٔ آقای تیلرسون دارم… من بر این باورم که بعد از مسائل اوکراین، او مخالف اعمال تحریم‌ها بر روسیه بود. او روابطی بسیار نزدیک با ولادیمیر پوتین دارد. به هر روی، ولادیمیر پوتین به او نشان اعطاء کرده است. این [نشان] در انحصار پوتین است. چنین چیزی برای من مایهٔ نگرانی عمیق است.»

وی افزود: «رک و راست بگویم که اگر من بودم، هرگز نشان اعطایی ولادیمیر پوتین را قبول نمی‌کردم زیرا شما با این کار به نوعی اعتبار به این فرد می‌دهید؛ به این قصاب، به این مأمور کا.گ.ب؛ او چنین کسی است.»

سوزان مالونی، یکی از کارشناسان پیشین امور مربوط به ایران در وزارت خارجه که سابقهٔ کار در اکسان را نیز دارد، می‌گوید که این‌گونه اتهام‌های مرتبط با عدم تناسب برای شغل یا نزدیکی به روسیه، به نظر غلوآمیز می‌آیند.

مالونی که اکنون معاون مدیر برنامهٔ سیاست خارجی در مؤسسه بروکینگز است، به المانیتور گفت: «فکر می‌کنم او کسی است که تجربهٔ واقعی و عملی در سراسر جهان دارد اما در جاهایی که منافع ملی آمریکا در خطر است و درگیری جدی وجود دارد، ویژه‌تر است.»

او گفت: «او به‌وضوح کسی است که می‌داند چگونه یک دیوان‌سالاری را اداره کند و با بحران‌های غیر منتظرهٔ بسیاری دست و پنجه نرم کرده است. او از شرکتی می‌آید که می‌توانست بیش از این در چنبرهٔ قوانین و پیچیدگی‌های قوانین آمریکا گرفتار شد. در این موارد، من محتاطانه خوش‌بین هستم.»

او افزود که روند رأی اعتماد نیز مهم خواهد بود و لازم است او بتواند دربارهٔ فعالیت‌های گستردهٔ اکسان در روسیه -که بخش مهمی از سابقهٔ کار اوست- توضیح دهد.»

مالونی گفت: «تیلرسون همواره به عنوان کسی که سابقهٔ کاری‌اش را به نوعی با ایجاد تجارت اکسان‌موبیل در روسیه ساخته است، شناخته می شود. این یک عنصر مهم در پیش‌زمینه‌ٔ اوست و در راهی که او توسط آن در شرکت بالا آمد، حیاتی است - دوران او در روسیه و ایجاد بیزینس در این کشور بسیار مهم بودند.»

او ادامه داد: «لیکن من حس می‌کنم که نتیجه‌گیری رسانه‌ها [از تجارت به این رسیدن] که نزدیکی شخصی یا ایدئولوژیکی با پوتین، غلو است. این ممکن است اما فکر نمی‌کنم هیچ شاهدی بر این مدعا وجود داشته باشد.»

مالونی گفت که یک «شکاف» میان دست‌اندرکاران سیاست خارجی در واشینگتن و جامعهٔ بازرگانی وجود دارد که باعث شده تا بازیگران سیاست خارجی در واشینگتن، نسبت به فعالیت‌های تجاری تیلرسون در روسیه سوء برداشت داشته باشند و آن‌را جنجال‌برانگیز بدانند.

او اظهار کرد: «افراد شاغل در بازرگانی، تجارت را در سراسر جهان انجام می‌دهند و به دنبال دوست‌یابی نیستند. اعتماد و احترام متقابل مهم است. اما تبعیت از قراردادها و پیروی جدی از قوانین آمریکا نیز مهم هستند.»

فرانک ویسنر، دیپلمات پیشین آمریکا موافق است که تجربهٔ تیلرسون در روسیه می‌تواند به بهبود روابط دو کشور بیانجامد.

ویسنر که اکنون مشاور امور بین الملل در پتن باگز است، به المانیتور گفت: «هیچ شکی در این وجود ندارد که ما باید به یک راه همزیستی با روس‌ها برسیم. این بدان معنی نیست که ما باید تسلیم آن‌ها شویم. ما باید راهی برای توازن در روابط‌مان بیابیم.»

ویسنر گفت که سیاست آمریکا در قبال روسیه «نمی‌تواند تنها بر مبنای تحریم‌ها و ساز و کار ناتو باشد. ما باید یک پایهٔ سیاسی برای مدیریت این رابطه بیابیم.» به گفتهٔ او، ایجاد یک تصویر از تیلرسون به عنوان کسی که در جیب پوتین یا سگ خانگی پوتین باشد، «احمقانه» است.

یوری اوشاکوف، مشاور سیاست خارجی پوتین نیز به سهم خود نظر مثبت خود را نسبت به این انتخاب، ابراز کرد. اوشاکوف روز ۱۳ دسامبر به آژانس خبری اینترفاکس روسیه گفت که تیلرسون «فردی عمیق و حرفه‌ای است» و کرملین برای نگاه و عقاید او ارزش قائل است.

دیمیتری ترنین، تحلیلگر امور روسیه نیز نظر مثبتی نسبت به این انتخاب و پیامدهای آن داشت.

ترنین که در مرکز کارنگی مسکو کار می‌کند، روز ۱۳ دسامبر در توییتر نوشت: «سیاست خارجی ترامپ-تیلرسون ممکن است واقع گرایانه و یک رئال‌پولیتیک غیر احمقانه با ته‌مایه‌ٔ تجاری باشد.»

دیوید گولدوین، فرستادهٔ پیشین وزارت خارجه در بخش انرژی، روز ۱۲ دسامبر به نیویورک تایمز گفت که ترامپ «قطعاً تصمیم گرفته تا بر خلاف نیکسون عمل کند و در کنار روسیه علیه چین بایستد. او فکر می‌کند که ما زمینه‌های همکاری مشترکی در سوریه و لیبی داریم و مشکلی در حمایت از مرد قدرتمند روسیه نمی‌بیند.»

امیر هندجانی، وکیل و مدیر اجرایی بخش انرژی، می‌گوید که تیلرسون در نقش خود در اکسان، نوعی دیپلماسی مشترک پیچیده با رهبران خارجی برقرار کرد که از بسیاری جهات با مهارت‌ها و ارتباطات دیپلمات‌های خبره مشابهت دارد.

هندجانی، مدیر بخش خاورمیانهٔ راک پترولیوم، در مصاحبه‌ای تلفنی از امارات متحدهٔ عربی به المانیتور گفت: «تیلرسون به عنوان مدیر اجرایی اکسان‌موبیل، در رأس بزرگ‌ترین شرکت انرژی جهان است که به طور عمومی فعالیت می‌کند. تنها ممکن است تنی چند از رهبران کشورها به اندازهٔ رکس تیلرسون در مذاکرات مربوط به تراکنش‌های پیچیده شرکت کرده باشند.»

او می‌افزاید: «با این‌که تیلرسون تجربهٔ سیاسی نداشته، اما نسبت به بسیاری از سیاستمداران، سناتورها، اتاق‌های فکر و کارشناسان امور سیاسی، تجربهٔ بیشتری در ارتباط با رهبران و حاکمان جهان دارد. این حقیقت که او می‌تواند با ولادیمیر پوتین و هوگو چاوز مذاکره کند، یک سرمایه است نه ضعف.»

به گفتهٔ هندجانی، بسیاری از کشورهای خلیج معاملات گسترده‌ای با اکسان دارند: «اکسان بزرگ‌ترین بازیگر در قطر است. این کمپانی گاز ال.ان.جی را برای صادرات فراهم کرد و بزرگ‌ترین سرمایه‌گذار در آن‌جاست. بزرگ‌ترین مالیات را در عربستان سعودی می‌دهد. آن‌ها در ابوظبی نیز بازیگر مطرحی هستند.»

هندجانی گفت که ایران نیز تمایل به بازگشت اکسان‌موبیل دارد: «ایران به شدت خواهان بازگشت اکسان است. بازگشت این کمپانی به ایران می‌تواند تأیید نام آمریکا باشد. انرژی، اهمیت بسزایی در اقتصاد ایران دارد.»

هندجانی افزود که تیلرسون در نقش خود در اسکان «کسی بوده که همیشه با تحریم‌ها مخالفت داشته است. او بر این باور بود که این تحریم‌ها در خدمت منافع سیاسی هستند اما به شرکت‌های آمریکایی آسیب می‌زنند… و به نفع رقبای اروپایی و آسیایی تمام می‌شوند.»

ویسنر نیز گفت: «بیایید دربارهٔ مدیر اسکان‌موبیل فکر کنیم. آن‌ها بنگاه‌های عظیمی را اداره کردند؛ در سطح جهان گسترده هستند؛ هیچ دولتی در جهان وجود ندارد که مستقیم یا غیرمستقیم با عملکرد آن‌ها مرتبط نباشد.»

این دیپلمات سابق گفت: «بنابراین آن‌ها احترام بسیاری برای اوضاع سیاسی و شرایط اقتصادی هر کشوری در این مجموعه، قائل هستند. آن‌ها مذاکره‌کننده‌اند. افرادی هستند که از درون با سیستم سیاسی ما آشنا هستند… بنابراین می‌دانید که او چمدانی را پر از تجربیات معقول و مفید، روی میز خواهد گذاشت.»

More from Laura Rozen

Recommended Articles